حبسزدایی و تغییر نگاه عدلیه
در کشور ما بستر قانونی حبسزدایی وجود دارد اما تا دوران تحولی قوه قضائیه چندان مورد توجه نبود. سیاست حبسزدایی برای موفقیت نیازمند تغییر نگاه در قضات است. مهمترین هدف مجازاتها در جرمشناسی اصلاح محکومان ذکر شده است، درواقع ما افراد را مجازات میکنیم تا از مسیر اشتباه خود برگردند یا افراد دیگر به آن مسیر خطا نروند. مجازات باید بتواند فرد مجرم را با جامعه منطبق کند و دوباره به بستر جامعه بازگرداند. ضمن اینکه دیگران از این مجازات عبرت بگیرند؛ اما در همین علم جرمشناسی هم ذکر شده مجازات درصورتی که باعث بروز بستر ایجاد جرمهای جدید شود کارآیی خود را از دست داده و باید تغییر کند. در قوانین ما نیز این امر پیشبینی شده است اما متأسفانه در سیستم دادرسی جای ویژهای ندارد. حجم بالای زندانیان در ایران نه برای کشور زیبنده است و نه جامعه را از شر دور کرده است. البته این موضوع سالها است در قوه قضائیه درک شده و سیاستگذاران آن تفکر زندانزدایی دارند و در سال ۹۲ که قانون مجازات اسلامی بازبینی شد نیز ما این تفکر را بهخوبی میبینیم اما نکته اصلی اینجا است که قضات نیز این تفکر را داشته باشند. حبسزدایی از جمله اقداماتی
است که زنجیره ارتکاب جرم را کاملا قطع میکند، فردی که احتمال ارتکاب دوباره جرم در او پایین است، با بازگشت به سمت جامعه و خانواده از قرارگرفتن در زندان که کانون مجرمان است دور میشود، درحالیکه نظارت برای کنترل او هم وجود دارد. دستبند و پابند الکترونیک دقیقا به همین دلیل در کشورهای پیشرفته به لحاظ قضائی استفاده میشود. با این روش مجرم زیر نظر افراد جامعه است. هم دیگران در برخورد با او محتاطتر میشوند و هم اینکه فرد چماق مجازات زندان را در صورت ارتکاب جرم بالای سر خود دارد. نباید ابهت زندان بین آحاد جامعه شکسته شود. ما کسانی را داریم که مدتها است تعیینتکلیف نشدهاند و در زندان هستند. جامعهپذیرشدن این افراد بسیار سخت است. چرا باید افراد را در وضعیتی قرار دهیم که دیگر نتوانند به جامعه برگردند؟ به نظر میرسد میتوان هزینهای که برای در زندان نگه داشتن افراد خطاکار میشود و بازدهی لازم را ندارد، خرج مراقبت از این افراد در جامعه کرد و این کار با مجازاتهای جایگزین ممکن است. در نتیجه سیاست حبس زدایی، نگاه کیفری به سمت نگاه تربیتی اصلاح میشود و به جای اینکه ما صرفا زندانها را پر کنیم و افراد را به صورت غیر
مستقیم به سمت جرم هدایت کنیم. در سیاست حبسزدایی هم فرد را مجازات میکنیم و هم مانع از این میشویم که فرد در جرم بیشتری غرق شود. بنابراین رویکرد قوه قضائیه در مورد حبس زدایی به شرط استمرار سیاست مطلوبی است که میتواند منجر به بهبود عملکرد قضائی در کشور ما شود.
