منازعه در افغانستان؛ مذاکره در تهران

آرمان ملی- نرگس کارخانه‌ای: نا آرامی‌های افغانستان که طی چند روز گذشته خبر یک رسانه‌های جهان شده است همچنان ادامه دارد و در این نیروهای نظامی ترکیه، به عنوان یکی دیگر از اعضای ناتو، وارد افغانستان شده‌اند در حالی که طالبان اعلام کرده است در پی تصرف کابل نیست، اما حضور هیچ پیمانکار و نظامی خارجی را در کشور تاب نمی‌‌آورد و به عنوان اشغالگر با آنها برخورد خواهد کرد. این در حالی است که آمریکا پیشتر اعلام کرده بود تعدادی از نیروها برای حفاظت از سفارت‌ها و حفظ امنیت فرودگاه افغانستان به حضور خود ادامه خواهند داد. برخلاف مزار شریف که از چهار طرف تحت تصرف طالبان است در برخی دیگر از مناطق افغانستان در نتیجه مسلح شدن مردم در برابر طالبان شاهد درگیری‌هایی هستیم که نشان از پایگاه اجتماعی محدود طالبان در میان مردم است. طالبان پیشتر تلاش کرده بود با استفاده از تغییر قوانین علیه جعفریان اقدام کند که با مخالفت مردم مواجه شده است. با این حال موضع مقامات کشورمان در خصوص اتفاقات اخیر افغانستان لزوم حل این مساله در خود این کشور و مذاکرات بین‌الافغانی بوده است. چنانکه در این خصوص نیز روز گذشته هیأتی از طالبان برای دیدار برخی رهبران سیاسی افغان به تهران آمدند تا در این مذاکرات شرکت کنند. در نهایت باید دید تکلیف افغانستان، ناآرامی‌های اخیر آن و همچنین مردم بی دفاع این کشور به کجا خواهد انجامید.

رویارویی طالبان و دولت مرکزی

ناآرامی‌ها در افغانستان چندی است بالا گرفته و گروه طالبان که پیش از این طی مذاکرات صلح در سال‌های گذشته آتش بس اعلام کرده بود بازهم در پی اختلافاتی با دولت مرکزی به جنگ داخلی روی آورده است. این در حالی است که آنطور که رسانه‌ها گزارش می‌دهند طالبان در چندین شهر افغانستان پیشروی داشته‌اند و به اذعان تحلیلگران اگر روندها به همین صورت پیش برود دیری نخواهد پایید که دولت مرکزی سقوط خواهد کرد. این در حالی است که پیشتر آمریکایی که وعده حضور در افغانستان تا زمان نابودی طالبان را داده بود، با توافق با طالبان تعهد داد تا موعد مقرر نیروهای خود را از افغانستان خارج کند که تاکنون تا حد خوبی به وعده خود عمل کرده است و بسیاری از نیروهای ناتو خاک این کشور را ترک کرده‌اند، لذا آنچه تاکنون گذشته است چندان به نظر نمی‌رسد ادامه مسیر افغانستان هم با استقلال کامل افغان‌ها سر شود و پای هر خارجی از کشور بریده شود. همین حالا هم بسیاری در داخل و خارج از افغانستان گلایه‌های بسیاری از آمریکا به جهت ترک خاک افغانستان با این عنوان دارند که نشان از بی‌مسئولیتی آمریکا و ترک افغانستان در تنش حتمی است. از طرفی طالبان با تمام تغییراتی که برخی معتقد هستند در این سال‌ها داشته است هنوز هم گروهی تندرو شناخته می‌شود که در صورت به قدرت رسیدن آن همه انتظار قوانین سخت‌گیرانه و متعصبانه‌ای را خواهند داشت. نمی‌توان انکار کرد که ممکن است بخشی از جامعه سنتی افغانستان چندان مخالف طالبان نباشند اما شاید قاطعانه نتوان گفت که جامعه افغانستان را می‎توان از لحاظ طرفداری و مخالفت با طالبان دو دسته شده است. این اما تنها از بعد اجتماعی آن است و واقعیت جامعه افغانستان نشان می‌دهد که طالبان نمی‌تواند یکدست کشور را در اختیار گیرد. بخش عمده‌ای از افغانستان با حضور یک دولت اسلامگرای افراطی موافق نیست و همانطور که هم اکنون می‌بینیم با آن درگیر خواهد شد و جنگ داخلی ایجاد می‌شود و این شاید حتی میل طالبان هم نباشد. در افغانستان برخی عمیقا با طالبان همراه هستند و برخی عمیقا مخالف‌اند. برخی مناطق افغانستان که سنتی است و از شهرها دور است مردمش با طالبان همراه هستند. به هر جهت طالبان هم اگر مورد استقبال مردم نبودند و پایگاه مردمی نداشتند که سرمایه و سرباز دریافت کنند، مانند جاهای دیگر مثل عراق و سوریه که داعش پایگاه مردمی آنچنان نداشت و ریشه‌کن شد، طالبان هم از بین می‌رفت. اما طالبان جنبشی است که از قبل بوده و نیروگیری را از قبل در سنی‌های افراطی خصوصا پشتو انجام داده در بین آنها پایگاه دارد، طالبان در این مناطق ریشه مردمی پیدا کرده است و مردم از آنها حتی دفاع می‌کنند. طالبان در همین قسمت‌ها مستقر هستند و اگر دولتی هم بخواهند تشکیل دهند در همین قسمت‌ها خواهد بود.

مذاکره در تهران

همزمان با افزایش‌ تنش‌های سیاسی و‌ نظامی در افغانستان و در فاصله کوتاه باقی‌مانده تا خروج نیروهای خارجی از خاک افغانستان، جمهوری اسلامی ایران گامی مهم در راستای برقراری صلح و ثبات در افغانستان برداشته است. تهران با دعوت از شماری از رهبران و چهره‌های سیاسی افغانستان و همچنین میزبانی از رهبران ارشد سیاسی گروه طالبان، زمینه را برای آغاز همگرایی میان گروه‌های مختلف افغانستان فراهم کرده و تمام تلاش خود را برای جلوگیری از بروز تنش‌های سیاسی و نظامی در افغانستان به کار بسته است. «یونس قانونی»، «کریم خرم»، «ارشاد احمدی»، «محمدا... بتاش»، «ظاهر وحدت» و «سلام رحیمی» اعضای هیأتی سیاسی هستند که از کابل به تهران آمده که نگاهی به این ترکیب نشان می‌دهد که تقریبا این گروه از تمام اقوام و جهت‌ها نمایندگی کرده و می‌تواند تسهیل‌گر خوبی برای ادامه این گفت‌وگوها در آینده باشد. از سوی دیگر، رهبران ارشد سیاسی طالبان نیز به تهران آمده‌اند که این خود نشان از عزم جدی این گروه برای حاضر شدن در میز مذاکرات بین‌الافغانی دارد. به نظر می‌رسد ابتکار و تلاش جمهوری اسلامی ایران برای سر و‌سامان دادن به روند گفت‌وگوهای بین‌الافغانی و فقط نقش تسهیل‌گر بازی کردن در این مذاکرات، می‌تواند الگوی مناسبی در اختیار سایر قدرت‌های منطقه‌ای از جمله چین، روسیه و پاکستان قرار دهد تا آنها نیز از این طریق شرایط را برای آینده روشن افغانستان فراهم سازند.

تعهد ایران بر توسعه افغانستان

اجلاس گفت و گو‌های بین‌الافغانی با حضور نمایندگان دولت افغانستان، شخصیت‌های عالی جمهوریت و هیات عالی سیاسی طالبان به میزبانی جمهوری اسلامی ایران روز گذشته در وزارت امور خارجه برگزار شد. وزیر امور خارجه کشورمان در افتتاحیه این نشست با اشاره به شکست ایالات متحده آمریکا در افغانستان و حضور بیش از دو دهه در این کشور که موجب خرابی‌های بسیاری شده است خاطرنشان ساخت: امروز مردم و رهبران سیاسی افغانستان باید برای آینده کشورشان تصمیمات دشوار اتخاذ کنند. محمد جواد ظریف با اشاره به نتایج نامطلوب ادامه منازعات در افغانستان، بازگشت به میز مذاکرات بین الافغانی و تعهد به راهکار‌های سیاسی را بهترین انتخاب از سوی رهبران و جریان‌های سیاسی افغانستان دانست و آمادگی جمهوری اسلامی ایران را برای کمک به روند گفت‌وگو‌ها میان جناح‌های موجود به منظور حل و فصل مناقشات و بحران‌های جاری در آن کشور اعلام کرد. وی همچنین بر تعهد جمهوری اسلامی ایران جهت کمک به توسعه همه جانبه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی افغانستان پس از برقراری صلح تاکید کرد.