آشفته بازار روانشناس‌نماها در فضای مجازی

این روزها کلیپ‌های تصویری و صوتی روانشناسی زیادی در فضای مجازی بازنشر می‌شوند و مخاطبان زیادی هم دارند غافل از اینکه دنبال‌کنندگان این مطالب، خوراکی را تغذیه می‌کنند که از زبان یک روانشناس واقعی مطرح نمی‌شوند و آنها را در جریان زندگی با مشکلات زیادی مواجه می‌کند. مدتی است همسرم مرا رها کرده، چه کار کنم که دوباره وی را جذب خودم و زندگی‌مان کنم؟، چند نکته طلایی برای یک قرار عاشقانه و جذب همسر آینده، با این روش‌ها استرس را برای همیشه از خودت دورکن و... تنها بخشی از کلیپ های روانشناسی است که در فضای مجازی دست به دست می‌چرخد. عجیب‌تر اینکه خیلی‌ها بدون ذره‌ای تحقیق و پژوهش درباره فردی که نظرات کارشناسانه می‌دهد و یک نسخه را برای عموم مردم می‌پیچد، در زندگی شخصی‌شان از این صحبت‌ها و نظرات روانشناسانه الگوبرداری می‌کنند غافل از اینکه گاهی پیروی و اعمال این نظرات غیرکارشناسانه به قیمت تنش و درگیری یا حتی طلاق و بروز مشکلات دیگر می انجامد و ضمانت اجرایی ندارد. به تازگی اما شکل جدیدی از این نظرات به ظاهر روانشناسانه در فضای مجازی منتشر می شود که نه تنها گره از مشکلات افراد باز نمی کند، بلکه شنیدن این قصه ها و روایت‌های شخصی و نظرات کارشناس درباره آن موضوع مثل مشکلات زوجین در خصوص روابط جنسی شان، می تواند برای گروه‌های سنی کودک و نوجوان باعث مشکل شود یا گاهی شاهد آن هستیم که فرد روانشناس با آموزش راهکارهایی بر پایه فحاشی، تنش و درگیری سعی دارد مخاطب را به سمت خود بکشاند. درحالی که روانشناسان واقعی هیچ وقت مراجعه کننده خود را دعوت به خشم نمی‌کنند و با یک جلسه مراجعه و بدون‌شناخت برای وی نسخه نمی‌پیچند. حال سوال اینجاست که آیا روانشناسانی که در فضای مجازی صدا و کلیپ صحبت‌هایشان منتشر می شود، همه مورد تایید هستند؟ آیا آموزش‌های همگی آنان می تواند گره از مشکلات مردم باز کند؟ آیا ضمانتی برای الگوبرداری افراد از این راهنمایی‌ها و ارتقای کیفیت زندگی‌شان وجود دارد؟ اصلا مردم از کجا متوجه بشوند این مدل آموزش ها در فضای مجازی زندگی‌شان را به خطر نمی‌اندازد و فرد روانشناسی که صفحه شخصی اش را دنبال می کنند، مورد تایید و قابل‌اعتماد است یا خیر؟

تحقیق و پژوهش درباره روانشناسان واقعی

در دانشگاه‌ها رشته‌های دانشگاهی بر اساس تخصصی که قرار است افراد آموزش ببینند در دسته‌بندی‌های مختلف تفکیک می‌شوند. برای مثال فردی که جامعه شناس است، تخصص او با یک روانشناس فرق دارد. در نتیجه از نظر حرفه ای نمی‌تواند در حیطه روانشناسی ورود و اظهارنظر کند. این روزها یکی از این افراد بسیار پرطرفدار، صحبت‌هایش در فضای مجازی دست به دست می چرخد و مورد توجه عموم قرار گرفته است. وقتی جست‌و‌جوی ساده‌ای درباره بیوگرافی وی انجام دادیم، متوجه شدیم که این فرد اصلا تخصصی در زمینه روانشناسی ندارد و در اصل دکتری جامعه شناسی دارد. اما از آن مهمتر اینکه در سابقه کاری این فرد، هیچ مقاله علمی در خصوص موضوعات روانشناسی دیده نمی‌شود و مقاله‌های علمی وی تنها در خصوص موارد جامعه شناسی ارائه شده است. پس با همین جست‌و‌جوی ساده می‌توان متوجه شد کارشناسی که در حوزه روانشناسی اظهارنظر می‌کند و آموزش‌هایی را به خورد عموم مردم می‌دهد، مورد تایید است یا خیر. این در حالی است که حتی خود روانشناسان معتقدند با توجه به تخصصی که درس خوانده اند، می توانند اظهارنظر کنند. برای مثال روانشناس حوزه تربیتی با روانشناس بالینی یا روانشناس عمومی یا روانشناسی کودک و... شاخه های متفاوتی هستند یا اینکه روانشناس با مشاور فرق دارد و شما برای حل مشکلات خود باید دقت کنید که پیش چه کارشناسی می‌روید. در همین رابطه پیمان دوستی روانشناس اظهار داشت: روانشناس به کسی گفته می شود که دارای مدرک حداقل کارشناسی ارشد یا دکتری تخصصی در یکی از گرایش‌های روانشناسی باشد. وی تصریح کرد: از طرفی دیگر صلاحیت حرفه ای و اخلاقی وی برای کار در این حوزه توسط سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور، محرز شده باشد. مشاور نیز به شخصی می گویند که دارای همین ویژگی‌ها باشد با این تفاوت که مدرک وی در یکی از گرایش‌های رشته مشاوره است.

اهمیت پروانه فعالیت روانشناس

دوستی با اشاره به اینکه صرف داشتن مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری در یکی از گرایش های روانشناسی و مشاوره به معنی صلاحیت داشتن در مداخلات روانشناختی نیست، اضافه کرد: افراد در این زمینه باید پروانه فعالیت حرفه ای خود را نیز از سازمان نظام روانشناسی دریافت کنند یا پس از فارغ‌التحصیلی و عضویت در سازمان نظام روانشناسی و مشاوره، تحت نظارت شخصی که دارای پروانه است، به عنوان کارآموز مشغول به فعالیت شوند و در کنار دانشی که آموخته‌اند، تجربه کسب کنند. این روانشناس با بیان اینکه این موضوع شامل هرکسی که می خواهد هرگونه فعالیتی در حوزه روانشناسی انجام دهد می شود، اظهار داشت: چه افرادی که در مراکز مشاوره فعالیت می کنند و چه افرادی که در استخدام سازمان‌ها یا حتی بیمارستان ها هستند، اگر می‌خواهند به عنوان روانشناس یا مشاور فعال باشند، باید ابتدا صلاحیت کار حرفه ای آنها توسط مرجعی معتبر مثل سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور تایید شود. وی تاکید کرد: البته در گذشته سازمان بهزیستی کشور نیز، صلاحیت افراد را برای جامعه مورد هدف خود تعیین و برای آنها پروانه صادر می کرد اما طی تفاهم نامه ای که اواخر سال ۹۹ با سازمان نظام روانشناسی انجام شد، حتی افرادی که دارای پروانه مرکز روانشناسی و مشاوره از سازمان بهزیستی کشور بودند نیز موظف شدند برای دریافت پروانه فعالیت حرفه‌ای فردی از سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور اقدام کنند.

روانشناسی با مشاوره فرق دارد

این روانشناس با اشاره به اینکه روانشناسی و مشاوره دو رشته مجزا اما مرتبط با یکدیگر هستند که هر کدام از این دو رشته نیز دارای گرایش‌های مختلفی است، خاطرنشان کرد: هرچند زمینه کاری در این دو حوزه به‌هم گره خورده و مرتبط هستند اما با یکدیگر تفاوت‌هایی هم دارند. هر روانشناس یا مشاور در دوران تحصیل خود در یکی از گرایش‌ها تحصیل می‌کند و بر اساس زمینه‌ای که قرار است در آن فعالیت کند، دوره‌های آموزشی مختلفی را طی می‌کند. وی افزود: بر همین اساس فرد روانشناس مطالعات عمیق‌تری مرتبط با حوزه کاری خود مثل درمان اضطراب و استرس انجام می‌دهد و مراجعین باید در نظر داشته باشند که برای موضوع مورد نظرشان، پیش روانشناسی بروند که تخصص وی در حوزه مورد نظر آنها باشد. دوستی تصریح کرد: برخی از گرایش‌های رشته روانشناسی شامل روانشناسی بالینی، روانشناسی عمومی، روانشناسی سلامت، روانشناسی شخصیت، روانشناسی صنعتی سازمانی، روانشناسی کودکان با نیازهای ویژه، روانشناسی تربیتی، روانشناسی بالینی کودک، روانشناسی بالینی خانواده و روانشناسی ورزش است. این روان‌درمانگر گفت: برخی از گرایش‌های رشته مشاوره نیز شامل مشاوره و راهنمایی، مشاوره خانواده، مشاوره شغلی و مشاوره تحصیلی است.

تایید فعالیت حرفه‌ای

وی اضافه کرد: در همین رابطه سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور، برای جلوگیری از ضایع شدن حقوق مراجعین و تشخیص افرادی که صلاحیت انجام کار حرفه ای دارند، نام و مدرک تحصیلی افرادی که فقط عضو این سازمان هستند و همچنین افرادی که دارای پروانه فعالیت حرفه‌ای هستند، به صورت جداگانه در وب سایت خود منتشر می کند تا افراد بتوانند نام روانشناس مورد نظر خود را در قسمت مربوطه جست‌.جو کرده و با خیال راحت برای حل مشکلشان به سراغ وی بروند. دوستی گفت: هرچند این سازمان قوانین نسبتا سختگیرانه‌ای برای صدور پروانه فعالیت حرفه ای دنبال می کند و مصاحبه هایی برای تعیین صلاحیت شغلی و اخلاق حرفه ای ترتیب می دهد و اقداماتی را برای برخورد با افراد فاقد صلاحیت یا متخلفان انجام می‌دهد، اما متاسفانه همچنان در شبکه های اجتماعی مجازی، شاهد برخی تخلفات آشکار هستیم.