رئیسی به عقلانیت در سیاست خارجی پایبند بود

آرمان ملی- علیرضا پورحسین:‌ نخستین نشست خبری رئیس‌جمهور دولت سیزدهم با حضور اصحاب رسانه برگزار شد و سیدابراهیم رئیسی در این نشست در پاسخ به سوالی درباره اینکه برجام چه اهمیتی برای شما دارد و چه پیامی به آمریکایی‌ها دارید، گفت که کشورهای اروپایی و آمریکا نگاه کنند ببینید درباره برجام چگونه اقدام کرده‌اند. آمریکا، برجام را نقض کرد و اروپایی‌ها به تعهدات‌شان عمل نکردند. رئیسی در ادامه اظهار کرد آمریکا براساس برجام موظف به لغو همه تحریم‌ها بود اما این کار را انجام نداد. به آمریکایی‌ها می‌گویم به تعهدات خود برگردند و به تعهدات خودشان عمل کنند. اروپایی‌ها هم تحت‌تاثیر فشارهای آمریکا قرار نگیرند و به تعهدات خودشان عمل کنند. مطالبه ملت ایران این است که آمریکا و اروپا به تعهدات خود عمل کنند و مشخصا دولت حق مردم را دنبال خواهد کرد. این مواضع در حالی مطرح شد که بسیاری در ماه‌های اخیر این باور را ایجاد کرده بودند که آغاز کار دولت سیزدهم مصادف با تحولات زیاد در عرصه سیاست خارجی بود که عملا نشست خبری رئیس دولت سیزدهم این پیش‌بینی‌ها را با شکست مواجه کرد و به گفته بسیاری از کارشناسان مواضع معتدلی در این عرصه مطرح شد. در راستای بررسی این مساله «آرمان ملی» گفت‌و‌گویی با دیاکو حسینی، مدیر برنامه مطالعات جهانی مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری داشته است که در ادامه می‌خوانید.

ارزیابی شما از صحبت‌های رئیس دولت سیزدهم در خصوص سیاست خارجی کشور چیست؟

صحبت‌های آقای رئیسی تا امروز نشان‌دهنده این است که ایشان به عقلانیت و میانه‌روی در موضوعات سیاست خارجی پایبند هستند و قرار نیست تغییری در روابط خارجی ایران و به خصوص در حوزه برجام رخ دهد. ایشان به نحوی اعلام کرد مردم ایران از آنچه ذیل برجام قرار بود منتفع شوند، تا امروز محروم مانده و بهره اقتصادی از این توافق نبرده‌اند که این صحبت‌ها را رئیس دولت دوازدهم نیز بارها تکرار کرده است و امر تازه‌ای نیست. سید‌ابراهیم رئیسی در خصوص تیم سیاست خارجی عنوان کرد با همین تیم به مذاکرات ادامه خواهد داد اما این به آن معنا نیست که تیم فعلی مذاکره‌کننده در دولت بعد نیز سمت داشته باشد یا دقیقا همین تیم به مذاکرات ادامه دهند اما ترکیب کلی حفظ خواهد شد و مشخصا خط‌مشی فعلی در خصوص برجام در دولت بعد نیز حفظ خواهد شد. سیاست خارجی ما در نهادهای بالادستی تصویب و دولت مجری آن است و به همین دلیل بر‌خلاف بسیاری از پیش‌فرض‌ها اتفاق خاصی در دولت سیزدهم رخ نمی‌دهد. سید‌ابراهیم رئیسی برخلاف صحبت برخی‌ها نشان داد یک رئیس‌جمهور تندرو نیست و تمام کسانی که منتظر بودند یک رئیس‌جمهور تندرو در ایران روی کار بیاید، امروز ناکام مانده و از خواسته خود دور هستند.

این سیاست معتدل منجر به برقراری مجدد روابط ایران و عربستان خواهد شد؟

مذاکراتی در دولت آقای روحانی بین ایران و عربستان آغاز شده است و باید منتظر دورهای بعدی آن ماند تا از نتیجه مطلع شد. باید توجه داشت اگر دولت سعودی این بهانه را مطرح می‌کرده است که دولت روحانی از هسته مرکزی حکومت در ایران فاصله دارد و به همین علت نمی‌توانند مذاکره خوبی داشته باشند، امروز دیگر این بهانه از آنها گرفته شده است و شخصی در ایران رئیس‌جمهور شده که به هسته مرکزی حکومت ایران نزدیک است. بنابراین این نگرانی عربستان برطرف شده است. یک علت دیگر نیز در این میان وجود دارد که سبب شده بود دولت عربستان در گذشته روابط خود را با ایران ترمیم نکند و آن معادلاتی بود که حین روی کار بودن ترامپ برای خود ترسیم کرده بودند و تصور می‌کردند آمریکا حامی آنهاست. با روی کار آمدن بایدن این امر مشخصا تغییر کرده و دیگر چک‌سفید امضا از آمریکا دریافت نمی‌کنند. این دو علت سبب می‌شود در دولت سیزدهم شاهد عادی‌شدن روابط ایران و عربستان باشیم. مشخصا دولت دوازدهم به خوبی این اقدام را آغاز کرده و به علت اینکه سیاست نظام بوده در دولت سیزدهم نیز تداوم خواهد یافت. مشخصا با روی کار آمدن یک دولت محافظه‌کار در ایران این بهبود روابط سرعت بیشتری می‌تواند به خود بگیرد.

با توجه به نزدیکی دولت به هسته مرکزی حکومت، آیا شاهد تصویب لوایح FATF نیز خواهیم بود؟

تنش‌های سیاسی میان دولت روحانی و برخی سبب شده روند تصویب CFT و پالرمو کند یا حتی متوقف شود. با وجود اینکه دولت جدید ماهیتی دارد که مشخصا تنش‌های قبلی دیگر وجود نخواهد داشت، احتمال تصویب این لوایح بیشتر می‌شود زیرا دیگر نگاه سیاسی به آنها وجود نخواهد داشت. از سوی دیگر رفع تحریم‌ها نیز کمک به‌سزایی به تصویب این لوایح می‌کند زیرا دیگر بهانه دور زدن تحریم‌ها وجود ندارد و به همین دو علت به نظر می‌رسد FATF نیز به تصویب نزدیک‌تر شود. موانع داخلی و خارجی برداشته شده و دیگر شاهد کارشکنی در این عرصه نخواهیم بود.

بنابراین باید مذاکرات وین را با توجه به این گفته‌ها، نزدیک به تحقق و نهایی شدن دانست؟

مذاکرات وین فارغ از تمامی حواشی موجود، ادامه دارد و تفاهم‌های اصلی و کلیدی عمدتا صورت گرفته است. نهایی شدن و امضای متن مکتوب به احتمال بسیار زیاد تا پیش از برگزاری مراسم تحلیف رئیس‌جمهوری انجام می‌شود. ملاحظات و اقدامات عملی این توافق نیز احتمالا در اوایل دولت سیزدهم رقم می‌خورد. مسیر احیای برجام تقریبا تمام شده و در حال نتیجه دادن است. می‌توان امیدوار بود در آینده نزدیک این توافق عملیاتی شود. مشخصا این پایان تنش‌های سیاسی بین ایران و آمریکا نیست و تحریم‌های دیگری نیز وجود دارند که خارج از مقوله برجام هستند و باید متوجه آن مساله نیز بود.