تکمیل پازل برجام در دور پنجم مذاکرات

قطار مذاکرات هسته‌ای در حالی به پنجمین ایستگاه خود نزدیک می‌شود که انتظارات برای احیای برجام در این دور از گفت‌و‌گوها به دلایلی چون مشخص شدن پیش‌نویس متن اصلی توافق و ضمیمه‌های آن بالا گرفته‌ است. از آغاز مذاکرات هسته‌ای به صورت حضوری در وین که میانه فروردین ماه کلید خورد تا‌کنون حدود یک ماه و نیم می‌گذرد. مذاکره‌کنندگان ایران و پنج کشور حاضر در برجام شامل روسیه، چین، آلمان، فرانسه و انگلیس، چهار نشست حضوری در پایتخت اتریش برگزار کرده‌اند که در هر یک از این نشست‌ها، برخی تکه‌های پازل در جای خود قرار گرفته‌اند. دور چهارم نشست کمیسیون مشترک برجام نیز به عنوان آخرین دور تا‌کنون، عصر چهارشنبه ۲۹ اردیبهشت به پایان رسید و هیات‌های حاضر برای مشورت با مقامات تصمیم‌گیرنده به کشورهای خود بازگشتند. این نشست اما با خبرهای خوش و امیدبخش پایان یافت و در آن‌، طرف‌های حاضر از پیشرفت‌های خوب در این گفت‌و‌گوها و مشخص شدن پیش‌نویس متن اصلی توافق و ضمیمه‌های آن خبر دادند. بر پایه برخی گزارش‌ها، پس از پایان گفت‌ و‌گوها پیش‌نویس متون تا حد زیادی آماده شده و به مرحله‌ای رسیده که جز برخی موارد اختلافی پیچیده که نیازمند تصمیم‌های سیاسی در پایتخت کشورهاست، بقیه بخش‌های متن تقریبا آماده است. از این رو لازم بود تا هیات‌های دیپلماتیک پیش از دور پنجم مذاکرات، رهسپار پایتخت‌های خود شوند.

امیدواری به احیای برجام

نشانه‌های پیشرفت مذاکرات و امیدواری به احیای برجام را می‌توان در اظهارات خوش‌بینانه طرف‌های ایرانی و اروپایی دید. «حسن روحانی» رئیس‌جمهوری در مراسمی مربوط به طرح‌های وزارت نفت اظهار کرده که تا قبل از پایان کار دولت دوازهم تحریم‌های اصلی برداشته می‌شوند. روحانی از کارنامه دولت تمجید کرد و گفت: «امروز اگر در وین آمده‌اند و در حال مذاکره هستند و قبول دارند که تمام تحریم‌های اصلی را بر‌خواهند داشت، دلیل این افتخارات است. این بحث‌هایی که می‌کنیم، راجع به موار جزئی است وگرنه در مسائل اصلی چون تحریم نفت، پتروشیمی، کشتیرانی، بیمه، بانک مرکزی و بانک‌ها همه را قبول کرده‌اند و تمام شده است.» این‌چنین نگاه خوش‌بینانه به توافق به دلیل پیشرفت‌های حاصل شده در نشست‌های قبلی است که در چهارمین دور چشمگیرتر به نظر می رسید. «سیدعباس عراقچی» رئیس هیات مذاکره‌کننده ایران در وین، روز چهارشنبه ۲۹ اردیبهشت‌ماه، پس از پایان دور چهارم مذاکرات با اشاره به پیشرفت‌های خوب در مذاکرات و رسیدن به چارچوب یک توافق، گفت چند موضوع کلیدی در مذاکرات باقی مانده است که نیاز به بررسی بیشتر و تصمیم‌گیری در پایتخت‌ها دارد. با نگاهی به موضع‌گیری مقامات اروپایی نیز رو به جلو بودن گام‌های اعضای کمیسیون مشترک برجام آشکار می‌شود. «هایکو ماس» وزیر امور خارجه آلمان پس از پایان نشست کمیسیون مشترک در جمع خبرنگاران در برلین، از پیشرفت مذاکرات وین و نتایج ملموس خبر داد و گفت که از بیان جزئیات معذور است اما امید دارد نتیجه نهایی به زودی حاصل شود. مهمترین موضع‌گیری‌ای که بیش از دیگران در جهان بازتاب یافت، اظهارات «انریکه مورا» معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و هماهنگ‌کننده مذاکرات وین بود. وی پس از برگزاری آخرین نشست کمیسیون مشترک برجام، اعلام کرد کاملا مطمئن است که توافقی در این ارتباط حاصل خواهد شد، اما نمی‌تواند زمان دستیابی به توافق را پیش‌بینی کند. سخنان اطمینان بخش مورا به نتیجه مذاکرات، این امید را بار دیگر ایجاد و تقویت کرد که به احتمال قوی دور آتی مذاکرات، آخرین دور از گفت‌وگوهای احیای برجام باشد. به جرات می‌توان گفت این نخستین‌باری بود که معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه با این درجه از صراحت در مورد فرجام خوش برجام سخن به میان می‌آورد.

امکان تمدید توافق تهران با آژانس

نکته مهم دیگر احتمال تمدید توافق تهران با آژانس است؛ توافقی که از سوم اسفند ۹۹ (۲۱ فوریه) به مدت سه ماه تعیین شد و عمر آن تا روز جمعه ۳۱ اردیبهشت (۲۱ ماه می) بود. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی یک روز قبل یعنی پنجشنبه ۳۰ اردیبهشت اعلام کرده که در حال رایزنی با مقامات جمهوری اسلامی است تا راهی برای تداوم نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران بیابد و ظرف چند روز آینده نتیجه را به اطلاع شورای حکام خواهد رساند. آژانس همچنین تاکید کرده توافق سه ماهه ایران و آژانس هنوز پابرجا است؛ توافقی که بر اساس آن، سطح دسترسی بازرسان آژانس به تاسیسات هسته‌ای ایران کاهش یافت، البته مشروط بر اینکه در این مدت، راستی‌آزمایی لازم و بازرسی‌های نظارتی از سوی آژانس ادامه یابد. همچنین بر پایه آن توافق، تهران اجرای پروتکل الحاقی را متوقف کرده و دوربین‌های نظارتی برخی از مراکز هسته‌ای را تا سه ماه از دسترس بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دور نگه می‌دارد. ایران هشدار داده بود که اگر طی این چند ماه تحریم‌ها برداشته نشود، تهران فیلم‌های دوربین‌ها را پاک خواهد کرد. جدیت و قاطعیت ایران در عملیاتی‌سازی هشدارها، پیشتر در اجرای گام‌های پنج‌گانه و آغاز غنی‌سازی ۶۰ درصدی در پی شهادت شهید «مهدی فخری‌زاده» دانشمند هسته‌ای کشورمان خود را نشان داده بود؛ اراده و قاطعیتی که طرف غربی را در واپسین روزهای توافق تهران- آژانس به تکاپو واداشته به آن امید که دست‌کم با تمدید کوتاه مدت توافق بتوانند در دور پنجم مذاکرات، برجام را احیا کنند.