دهه ۹۰، دهه از دست رفته اقتصاد ایران

اقتصاد ایران در دهه 90 فراز و فرودهایی را تجربه کرده است که در مجموع و با توجه به عمده شاخص‌های اقتصادی می‌توان دهه 90 را دهه از دست رفته اقتصاد ایران نامید. به طور متوسط، رشد اقتصادی در این دهه نزدیک به صفر درصد بوده و در این دهه، تورم‌های بسیار بالایی را تجربه کردیم. متاسفانه روند صعودی تورم همچنان ادامه دارد به گونه‌ای که براساس آخرین گزارش بانک مرکزی تورم در فروردین ماه امسال، تورم نقطه به نقطه به نزدیک 50 درصد رسیده است. این موضوع نشان‌دهنده این است که با توجه به عدم رشد اقتصادی در کشور و از طرف دیگر، با توجه به افزایش سبد هزینه مصرفی مردم، سفره مردم روز به روز در حال کوچکتر شدن است به طوری که آماری ‌که براساس محاسبات مرکز آمار ایران و مرکز پژوهش‌های مجلس وجود دارد این است که درآمد سرانه خانوار ایرانی طی دهه 90 بیش از یک سوم کاهش پیدا کرده است. همچنین متوسط مصرف تمامی ‌دهک‌های درآمدی از خوراکی‌های اصلی مثل برنج، مرغ، گوشت و ماهی کاهش پیدا کرده و نرخ فقر و خط فقر افزایش پیدا کرده است. اینها همه و همه گواه بر این است که در دهه 90، وضعیت معیشت خانوارهای ایرانی به تنگنا افتاده است. دلایل بسیاری برای ایجاد این وضعیت می‌توان برشمرد. اینکه دلیل اصلی ایجاد تورم، نقدینگی است. اما چرا نقدینگی در کشورمان افزایش پیدا کرده است؟ دلیل اصلی این موضوع، به کسری بودجه دولت برمی‌گردد، این کسری بودجه طی سال‌های متمادی به‌ویژه در سال‌های اخیر با آن مواجه بوده است. دلیل دیگر این موضوع هم خلق پول صورت گرفته توسط بانک‌هاست که دلیل تسهیلات‌دهی نامناسب و وضعیت نابسامان نظام بانکی است، اما انتظار می‌رفت که این مسائل و مشکلات یعنی هم کسری بودجه با اصلاحات ساختاری در بودجه و هم مسائل نظام بانکی با اصلاحات قوانین پولی و بانکی توسط دولت انجام می‌گیرد، حل و فصل شود، اما متاسفانه از فرصت تاریخی که بالاجبار برای کشور و دولت به‌وجود آمد، دولت استفاده نکرد و عملا هیچ اصلاح ساختاری را در چند سال اخیر شاهد آن نبودیم و گامی‌ ر راستای اصلاحات ساختاری بودجه و کاهش کسری بودجه برداشته نشد. همین قضیه موجب شد تا با افزایش بدهی دولت به بانک مرکزی که غالبا در قالب تنخواه گردان خزانه اتفاق افتاد یا به وسیله عملیات ارزی دولت یعنی بواسطه برداشت از منابع صندوق توسعه ملی، پایه پولی و نقدینگی افزایش پیدا کرد به‌خاطر اینکه با توجه به عدم نقدشوندگی ارزهای صندوق توسعه، عملا امکان وصول یا فروش این ارزها وجود نداشت و خرید این ارزها موجب افزایش خالص ذخایر خارجی بانک مرکزی و نهایتا منجر به افزایش پایه پولی و تورم در کشور شد.