مطالعه شب تا صبح امتحان آری یا خیر؟

یک روانشنـاس با تاکیـد بر اهمیـت خواب، تغذیه و نوشیدن آب مناسب در شب و روز امتحــان، گـفت: اگرچه نمی‌توان اثر خواب مناسب را بر کسب نمره مناسب نادیده گرفت اما نمی‌توان به طور صد درصد گفت مطالعه شب تا صبح امتحان اشتباه است. نوع مطالعه افراد با یکدیگر متفاوت است و نکته حائز اهمیت این است که دانش آموزان باید در ابتدا زمان مناسب مطالعه خود را که در آن کارایی بالایی دارند؛ شناسایی کنند. گوهر یسنا انزانی اظهار کرد: توجه به تغذیه، خواب و نوشیدن آب کافی و منــاسب در شــب‌های امتحان بسیار حائز اهمیت است. برخــی افـراد در طول روز مطالعه مفید و برخی شب هنگـام کارایی بهتری برای مطالعه دارند. ابتدا باید تـوجه کرد که هر فرد از چه سیستم مطالعه‌ای استفـاده می‌کند و اینگونه زمان مطالعه مفید و مناسب را پیدا کرد. این روانشناس ادامه داد: برخی صرفا به دلیل کاهش عوامل مزاحم، هنگام شب شروع به درس خواندن می‌کنند، در چنین مواقعی باید از خانواده خواهش کرد که با رعایت بیشتر، عوامل مزاحم را کاهش دهند، اما برخی به طور کلی در شب هنگام مطالعه بهتری دارند. چنین افرادی باید در نظر بگیرند در زمانی که مطالعه برایشان کارایی لازم را ندارد خواب کافی داشته باشند تا هنگام امتحان دچار کمبود خواب نشوند. وی افزود: به طور کلی موکول کردن مطالعه کل بخشهای کتاب به موقعیت شب امتحان منجر به ایجاد مشکلات فکری، احساسی، جسمی و رفتاری اعم از عدم تمرکز، خود سرزنشی، افکار خودآیند منفی، حسرت درس نخواندن در طول سال تحصیلی و... می‌شود. تمام نیروهای درونی نیز صرف افکار منفی می‌شود که به صورت چرخشی بر احساسات افراد اثر می‌گذارد.

دلایل تنفر از درس

این روانشناس معتقـد است که موکول کردن مطالعه مطالب درسی به شب امتحان منجر به ایجاد خشم، ترس، افسردگی و حتی تنفر از آن درس و یا آموزگار می‌شود. دانش‌آموز در چنین شرایطی دیگران و والدین و خود را مقصر می‌داند، عصبانی می‌شود. ترس از شکست، اشتباه، قضاوت، طرد شدن، از دست دادن نمره و موقعیت در او ایجاد می‌شود. به طوری که این احساسات بر روی جسم او نیز اثر گذاشته و مشکلات جسمانی نظیر مشکلات گوارشی برای دانش آموز ایجاد می‌کند. از این رو توصیه می‌شود درس خواندن تنها به شب امتحان موکول نشود بلکه در طول سال تحصیلی، دروس مطالعه شوند. به گفته وی، به طور کلی شیوه مطالعه برای امتحان دانش آموزان جزء تجارب آنها محسوب می‌شود که از همان طریق افکار خود را ساخته‌اند. برخی تا لحظه آخر و پیش از شروع امتحان درس می‌خوانند و برخی مطالعه تا لحظه آخر را مناسب نمی‌دانند. از طریق این رفتارها با ترسهای درونی مقابله و سطح اضطراب و استرس خود را کنترل می‌کنند. در شب و روز امتحان نیز دانش آموزان از تجارب پیشین خود که «تقویت مثبت» بوده و نتایج مثبت آن را دیده‌اند استفاده می‌کنند.

انواع خیال‌پردازی هنگام درس

انزانی تصریح کرد: به‌رغم مطالب گفته شده نمی‌توان باورها و رفتار افراد را در شب امتحان تغییر داد، بلکه رفتار و باور و ترسهای زیر بنایی دانش‌آموزان را باید در طول سال تحصیلی شناسایی و سپس رفتار آنها را تغییر داد. از این رو توصیه می‌شود در شب‌های امتحان دانش آموزان به شیوه‌ای مطالعه کننــد که احساس آرامش و امنیت بیشتری به آنها می‌دهد. این روانشناس با بیان اینکه به طــور کلی دو نوع خیال‌پردازی هنگام مطالعه وجود دارد، گفت: برخی از ابتدای مطالعه دچار خیال پردازی و برخی پس از اندکی مطالعــه دچار خیال ‌ردازی می‌شوند. باید بدانیم خیال‌پردازی در ابتدای مطالعه امری طبیعی است چراکه بچه‌ها دچار ترس شدیدی شده‌اند و ذهن برای محافظت از فرد به سمت خیال‌پردازی می‌رود. این خیال‌پردازی می‌تواند هر محتوایی داشته باشد اما باید کنترل شود. وی ادامه داد: از سوی دیگر برخی پس از اندکی مطالعه دچار خیال پردازی زیادی می‌شوند. اولین توصیه این است که دانش آموزان توجه کنند پس از چه مدت مطالعه دچار خیال‌پردازی شده و تا چه مدت می‌توانند ذهن را بر روی محتوای مورد مطالعه ثابت و متمرکز نگه دارند.

دلایل طول دادن مطالعه دانش‌آموزان

انزانی همچنین به طول دادن زیاد مطالعه برخی دانش آموزان نیز اشاره کرد و گفت: برخی مطالعه دروس را به دلایل مختلفی نظیر ترس از اشتباه، ترس از شکست، ترس از خوب یاد نگرفتن و... طول می‌دهند. در چنین شرایطی دانش آموزان باید بدانند دقیقا چند فصل درسی را باید مطالعه کنند، تا چه مدت می‌توانند تمرکز خود را بر روی محتوای درسی حفظ کنند، مطالب را به قسمت‌های جزئی‌تر تقسیم کنند و برای خواندن در بخش به خود تشویقی نظیر خوردن خوراکی محبوب و... بدهند. اینگونه عوامل مزاحم کاهش پیدا می‌کند. وی همچنین تاکید کرد که هر فردی نوع درس خواندن متفاوتی دارد و باید در گام نخست نوع درس خواندن خود را بیابیم تا با حفظ تمرکز، تشویق و یادآوری جملات مثبت به خود، تمرینات آرام بخش، نوشتن افکار منفی و دور ریختن آنها ذهن را خالی و برای مطالعه آماده کنیم.