آرمان ملی- امید کاجیان: فایل صوتی ظریف همچنان به عنوان یکی از سوژههای تمامی رسانهها مورد توجه است؛ اظهاراتی که هرچند شاید شنیدنش از یک مقام رسمی کشور عجیب باشد. او به همه گمانهزنیها و گفتههای کوچهبازاری درمورد بسیاری از وقایع کشور رسمیت بخشیده و مهر تاییدی به آنها زده است. حرفهای او به عنوان وزیر امور خارجه بیتردید عواقبی نهفقط برای او؛ بلکه برای سیاستهای پیشروی ایران خواهد داشت. اینکه روسها با برجام مخالفند، اینکه روسیه، ایران را به حضور در سوریه واداشته و البته اظهاراتش درباره سردار سلیمانی که برخی افراد مانند متکی آن را ترور سیاسی وی تعبیر میکنند، همه و همه میتواند تنها یک نتیجه به همراه داشته باشد؛ اینکه ظریف برای همیشه با نامزدی ریاستجمهوری خداحافظی کند و چهبسا بعد از این، گود سیاست را ببوسد و بگذارد کنار، چراکه از شواهد امر پیداست، ممکن است او دیگر جایی در ساختار کشور نداشته باشد. تا امروز بخشهای مختلفی از اظهارات او مورد توجه قرار گرفته است. درباره رابطهاش با سردار سلیمانی میگوید: «تقریبا در طول کار من هیچ زمانی نتوانستم به فرمانده میدان بگویم اینکار را بکن که به آن نیاز دارم؛
اما تقریبا هربار که برای مذاکره رفتم شهید سلیمانی بود که میگفت میخواهم این نکته را بگیری و بخواهی. من میرفتم برای موفقیت کار میدانی مذاکره میکردم. حرفهایش در مورد ماجرای موشک و هواپیمای اوکراینی هم چیزی نیست که به این سادگیها بتوان از آن گذر کرد.» او میگوید که «ظهر جمعه (هواپیمای اوکراینی روز چهارشنبه ۱۸ دی ۱۳۹۸ ۸ ژانویه ۲۰۲۰ مورد اصابت موشک قرار گرفت) رفتم به جلسه ویژهای که در دبیرخانه شورای امنیت گذاشته بودند.» وزیر امور خارجه ایران اضافه میکند که در آنجا گفته اکنون دنیا میگوید که موشک به این هواپیما اصابت کرده است؛ و اظهار می دارد که به افراد حاضر در جلسه گفته است که «اگر واقعا موشک خورده بگویید که ببینیم ما چگونه میتوانیم آن را علاج کنیم.» ظریف سپس قسم میخورد آنگونه با وی برخورد کردند که گویا وی «کفر ابلیس» گفته است و بیان میدارد که به وی گفتهاند «برو برو توییت بزن، تکذیب کن. در صورتیکه صبح پنجشنبه (۱۷ دی) آقایان میدانستند که (به هواپیما) موشک خورده است؛ یا بعدازظهر چهارشنبه.» ظریف درباره عینالاسد هم میگوید او دوساعت بعد از حمله، تازه از حمله خبردار شده، در حالی که آمریکا 45
دقیقه قبل از حمله از آن با خبر بوده... که این هم نکتهای عجیب است. او حتی گفته است جان کری به من خبر داده که اسرائیل ۲۰۰ بار به ایران در سوریه حمله کرده اما من بیخبر بودم. البته از این بیاطلاعیها و اظهارات در سخنان اخیر ظریف بسیار است. ظریف در این فایل صوتی بیان میکند معتقد است اساسا در ایران «حاکمیت دوگانه» وجود ندارد و حاکمیت یگانه وجود دارد، چون این، «میدان» است که تصمیم میگیرد «نه دیپلماسی و دیپلماتها».
چند بحث حاشیهای
اکنون اما این فایل صوتی از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار میگیرد. عدهای در این میان به این موضوع نقد وارد میکنند که چرا چنین فایلی منتشر شده و چه کسی مسئول انتشار این فایل است؟ افراد و گروههایی هم به عنوان متهمان در این باره مطرح میشوند. میگویند این فایل، یک گفتوگو برای ثبت در تاریخ شفاهی بوده و قرار نبوده به این سمت و سو برود. عدهای از نقش اصولگرایان در این افشا حرف میزنند تا با پخش اینگونه اظهارات اساسا وزیر خارجه ایران را از دور رقابتهای 1400 حذف کنند؛ چراکه معتقدند با این کار ردصلاحیتش حتمی است. عدهای هم با اشاره به انواع نفوذهایی که، در یکی دو سال گذشته نمونههایی از آن آشکار شده، انتشار این فایل و سردرآوردنش در جایی مثل ایران اینترنشنال را نتیجه همان نفوذ ارزیابی میکنند. دراین میان هم گروهی اما موضوع دیگری را مطرح میسازند؛ اینکه اساسا اظهارات ظریف همان چیزهایی بوده که همه میدانستند و چیز خاصی نداشته است، اما آیا همهچیز به همین سادگی است؟
نقش لیلاز چه بود؟
نخستین پرسش دراین باب این است که اولا آیا اذعان یک مقام به آنچه در کوچه و بازار میشنویم را باید یکی دانست؟ و نباید این اظهارات را مهر تاییدی بر برخی حقایق تلخی که در کشور میگذرد، ارزیابی کرد؟ نکته دوم اما این است که برای مردم کدام یک از این دو اهمیت دارد؟ اینکه چه کسی این فایل صوتی را انعکاس داده یا اظهاراتی که ظریف دراین گزارش مطرح ساخته است؟ اظهاراتی که باید صحت و سقمش مورد بررسی و البته پرسش عمومی قرار گیرد. در چنین شرایطی اما برای خیلیها سوالات دیگری نیز مطرح خواهد بود؛ مثلا نقش سعید لیلاز به عنوان گفتوگو کننده. او قطعا یک خبرنگار نیست؛ یک چهره اقتصادی است. چرا او در برابر ظریفقرار گرفته است؟ آیا این مساله تداعی همان فیلمهای انتخاباتی اسحاق جهانگیری است که در آن سعید لیلاز و صادق زیباکلام به پرسشگری از جهانگیری میپرداختند؟ از سویی اشارهای که ظریف در مورد درخواستش از عدمانتشار این فایل- در خود این فایل صوتی- میکند، مورد توجه است. این درخواست را اگرچه عدهای به این معنا میدانند که او نقشی در انتشار فایل نداشته است، اما عدهای هم از این به بعد به این قضیه نگاه خواهند کرد که اتفاقا شاید ظریف
با علم بر اینکه قرار است این فایل انتشار یابد تا حرفهای دلش بیان شود، میگوید این فایل را نشر ندهید تا پس از انتشار، خود را از نقش داشتن در رسانهای شدن این فایل برهاند. دراین میان پرسش دیگر این است که این اظهارات در آینده روابط ایران و روسیه چه تاثیری خواهد گذاشت و چرا روسیه با برجام باید مخالف باشد؟ علی بیگدلی، کارشناس مسائل بینالملل در این باره به «آرمان ملی» میگوید: مخالفت روسیه با برجام قبلا هم ثابت شده بود. یادمان نرفته که در عکسی که در فضای برجام گرفته شد لاوروف حضور پیدا نکرد. او عمدا نیامد تا مذاکرات را تایید نکند. با تحریم ایران همه چیز به نفع روسیه تمام میشد. وی اضافه میکند: روسها از تحریم نفت ایران خوشحالند. اگر نبودند که بعد از گذشت یک دهه پوتین به عربستان سفر نمیکرد. او خوشحال بود نفت ما تحریم شده و روسیه با مشارکت عربستان سعودی خلأ نفت ما را جبران کرده است. پوتین هم به عربستان و هم امارات رفت. در آن شرایط هم به دنبال حل اختلاف ایران و عربستان نبود. روسیه به دنبال حل مشکلات ما نیست؛ بلکه میخواهد از این فضا به نفع خودش استفاده کند.