احیا شدن قرارداد به‌کما‌رفته برجام

نفس تازه‌ای به قرارداد به‌کما‌رفته برجام دمیده شده است. روند احیای برجام گام‌های جدیدی را طی می‌کند و به نظر می‌رسد گره کور برجام با میانجیگری اروپا در حال باز شدن است. هجدهمین نشست کمیسیون مشترک برجام با حضور ایران و ۴+۱ در سه جلسه تا به امروز برگزار شده است. رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران در وین حضور پیدا کرده، اما به طور رسمی در این جلسات شرکت نداشته است. با این حال مذاکرات غیر‌مستقیمی از طریق میانجیگری اروپا انجام گرفته است. اکنون هیات ایران، 1+4 و آمریکا وین را به مدت ۴ روز ترک کردند و قرار است ادامه مذاکرات چهارشنبه ۲۵ فروردین در سطح معاونان در وین دوباره برگزار شود. پرسش‌های اساسی تا به اینجای مذاکرات وین این است که نقشه راه احیای برجام چگونه تعریف شده است و آیا تا به امروز مذاکرات راهی برای روند احیای برجام باز کرده است؟ بی‌شک روند مذاکرات به خوبی نشان از این دارد که دو طرف یعنی ایران و آمریکا مایل به بازگشت به برجام هستند و توافقات سیاسی با میانجیگری اروپا صورت گرفته است. اما روند بازگشت به تعهدات برجامی قطعا راه‌حل پیچیده‌تری دارد. چند ماه پیش که ایران و آمریکا در مساله «اول تو» بودند، محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران از طرحی صحبت کرد که به اروپایی‌ها ارائه داده برای حل گره کور برجام، ولی تا به امروز این طرح رسانه‌ای نشده است. خبرگزاری کیودوی ژاپن که اخبار مربوط به نشست وین را در مورد برجام پوشش می‌دهد در گزارشی نوشته که ایران طرح پایان بازی را برای احیای برجام پیشنهاد کرده است. طرح توافقی مبتنی‌بر رفع همزمان کل تحریم‌ها و بازگشت همزمان ایران به کل تعهدات در برجام است. در مورد این چارچوب، در ملاقات فرانکفورت قبل از وین توافق شده و مشکل فقط پیچیدگی‌های فنی و عملیاتی اجرای این پیشنهاد است. اظهارنظرهای مقامات آمریکایی و ایرانی در چند هفته اخیر نیز خبر از شرایط جدید در خصوص احیای برجام می‌دهد. از سوی دیگر دو اتفاق دیگری همزمان با مذاکرات وین روی داده که احتمال حل بحران برجام را بیشتر کرده است که در ادامه به آنها می‌پردازم. از اظهار‌نظرهای گروه مذاکره‌کننده وین تا به الان خبرهای خوبی به گوش می‌رسد و به نظر می‌رسد توافقات اولیه‌ای با کمک گروه‌های تخصصی شکل گرفته است. میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در مذاکرات وین در توئیتر خود نوشته است که مذاکرات راه خوبی را طی می‌کند. ند پرایس، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در کنفرانسی خبری مذاکرات وین را سازنده خوانده است. عباس عراقچی، مسئول تیم مذاکره‌کننده ایرانی در وین گفته است: «نتیجه‌ای که تاکنون به آن رسیده‌ایم، این است که در مسیر درستی هستیم. به مذاکرات وین خوش‌بین هستم.» اینگونه اظهارنظرها نشان از روند مناسب مذاکرات برجامی تا حدودی می‌دهد. با این حال مذاکرات ادامه دارد و باید دید روند به کدام سمت حرکت می‌کند. همزمان با مذاکرات حضوری وین یونهاپ در گزارشی خبر داده که ایران نفتکش کره‌جنوبی و ناخدای آن را حدود سه ماه پس از توقیف آزاد کرده است. داستان توقیف این کشتی سر درازی داشت که به پول‌های بلوکه شده ایران در کره‌جنوبی هم رسید و کره‌ خواستار اجازه آمریکا برای آزادسازی پول‌های ایران شد. حال همزمان با مذاکرات وین کشتی کره‌جنوبی آزاد می‌شود و سخنگوی وزارت امورخارجه ایران این خبر را تایید می‌کند. این کشتی با نام تجاری هانکوک چیمی ۱۵ دی ماه توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب، که حامل ۷ هزار و ۲۰۰ تن مواد شیمیایی نفتی بود، به دلیل نقض پروتکل‌های زیست‌محیطی در خلیج‌فارس توقیف شد. به نظر می‌رسد آزادسازی کشتی کره‌ای به مذاکرات وین بی‌ربط نباشد و این همزمانی را شاید بتوان نشانه‌ای از آغاز احیای برجام تلقی کرد. چندین ساعت بعد از پایان اولین دور مذاکرات غیر‌مستقیم هیات‌های ایرانی و آمریکایی برای احیای برجام، کشتی ایرانی ساویز در دریای سرخ مورد حمله قرار گرفت. این حمله چشم‌ها را به سمت مخالف بزرگ برجام برگرداند. به نظر می‌رسد جلسات وین، اسرائیل را بیش از هر زمانی نگران کرده است. نیویورک تایمز به نقل از مقام آمریکایی نوشته است: «اسرائیل، آمریکا را از حمله به کشتی ساویز مطلع کرده است.» تا به الان نقش اسرائیل در این انفجار بسیار پررنگ دیده می‌شود، اما نکته قابل‌توجه همزمانی این حمله با مذاکرات وین است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل فردای مذاکرات اولیه وین، واکنش تندی به مذاکرات برجامی نشان داد. در حقیقت اسرائیل روی نوک پیکان مخالفان اصلی احیای قرارداد برجام قرار دارد و در این بین تمام سعی خود را برای بر هم زدن مذاکرات وین و ایجاد تنش خواهد کرد. نگران شدن اسرائیل، اظهارات مقامات حاضر در وین و آزادسازی کشتی کره‌شمالی همه به یک نقطه می‌رسند که به احتمال زیاد گره کور برجام در حال باز شدن است و دو طرف ایرانی و آمریکایی سعی دارند به هر نحوی برجام به کما رفته را احیا کنند.