راه‌های رسیدن به توافق

ایــران و آمریــکا می‌تــوانند به دور از هیاهو و بدون واسطه که پیغام‌ها را انتقــال دهد، گفت‌وگو کنند. تجربه سال‌های پیش از برجام و گفت‌وگوهای پنهان ایران و آمریکا در عمان نشان داده است که گفت‌وگوهای مستقیم راحت‌تر می‌تواند طرفین را به یک درک مشترک و یک توافق مشترک نزدیک‌تر کند؛ توافقی که یک نتیجه برد-برد را برای طرفین داشته باشد. امروز نیز برخلاف تمامی مخالفت‌هایی که وجود دارد، صحبت‌ها آغاز شده است اما به نظر می‌رسد با وجود واسطه‌ها این صحبت‌ها در پشت پرده آغاز شده است. علائمی که در صحبت‌های طرفین قابل مشاهده است، این است که در میان فضای نه چندان مطلوب یک امیدواری وجود دارد که سبب شده تا تلاش‌ها به‌صورت علنی و به‌صورت پنهان برای رسیدن به توافق ادامه داشته باشد. مهم‌ترین مساله این است که زمانی که در فضای حقوقی به مذاکره بپردازند، موانع زیادی پیش می‌آید اما در گفت‌وگوهای پنهان و پشت پرده موانع به مراتب کمتر است. باید توجه داشت که این گفت‌وگوهای پنهان نیز با یک اراده‌ای شکل می‌گیرد که درون متولیان و مسئولان اصلی هر دو کشور نیز وجود دارد. این اراده یک بستر قوی را می‌تواند ایجاد کند تا بهتر به نتیجه رسید و می‌تواند جایگزین مناسبی برای جنجال‌های در ظاهر باشد. مخالفان داخلی، منطقه‌ای و جهانی نیز کمتر می‌توانند در گفت‌وگوهای پنهان دخالت کرده و در آن مانع‌تراشی کنند. گفت‌وگوهای پنهان و مستقیم امکان رسیدن به توافق را به مراتب بیشتر می‌کند و این امر باید مورد توجه قرار گیرد و اگر در همین هفته‌ها و ماه‌های آینده این اتفاق رقم نخورد، شاید تا دو سال آینده نتوان به توافق رسید؛ زیرا پس از انتخابات ایران ممکن است شرایط رسیدن به توافق تغییر کند. امروز با دو نوع رایزنی مواجه هستیم؛ گونه نخست برای ترسیم مسیر توافق است و گونه دوم برای به‌دست‌آوردن نتیجه در مذاکرات. آنچه امروز در جریان است گونه نخست رایزنی است و هنوز با نتیجه فاصله دارد. آنچه مقامات ایرانی و حتی طرف‌های دیگر برجام آن را مطرح کرده‌اند که زمان محدود است با توجه به این امر است که اگر نقشه راه تا پیش از انتخابات ترسیم شود می‌تواند بر انتخابات و بر مسیر ادامه توافق تاثیر قابل‌توجهی گذارد. با این امر دولت آینده نیز مجبور است در همان مسیر گام بردارد، در غیر این صورت، دولت آینده با رویکرد خود وارد عمل می‌شود و برای اجرایی کردن آن حداقل به دو سال زمان نیاز دارد و این به آن معنی است که زمان و ظرفیت ایجادشده از دست رفته است و باید توجه داشت که فشار نیز بر ایران قطعا بیشتر خواهد شد.