ژاپن و معادلات خاورمیانه

از حدود دو سال پیش فعالیت‌هایی در راستای کاهش تنش و میانجیگری میان ایران و ایالات‌متحده آغاز شد؛ تلاش‌هایی که یکبار از سوی اروپا، یکبار از سوی شینزو آبه و بار دیگر از سوی عمان، قطر و سوئیس شکل می‌گرفت. درآخرین مورد از این میانجی‌گری که به‌وسیله قطر رقم خورد تا حدودی نتایجی حاصل شد و تنش‌ها کاهش پیدا کرد و یک توافق سه‌ماهه پس از آن میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی صورت گرفت. در گذشته این میانجیگری‌ها با ملاقات‌هایی در عالی‌ترین سطوح نیز شکل گرفت اما به علت سیاست‌های خصمانه دونالد ترامپ ایران علاقه‌ای به مذاکره نداشت. با روی کار آمدن بایدن این فضا شکسته شد و به نحوی آن را در میانجیگری قطر مشاهده کردیم اما به نظر می‌رسد این کشور نیز به‌تنهایی نمی‌تواند همه امور را حل کند. در این میان ژاپن به علت قدرت اقتصادی که دارد از آبرو و جایگاهی برخوردار است که در جهان همگان برای آن احترام قائل هستند و به مراتب می‌تواند تاثیرگذاری بیشتری داشته باشد. تحرکات روزهای گذشته ژاپن ممکن است با چراغ سبز ایالات‌متحده یا به صورت مستقل شکل گرفته شده باشد. ژاپن پیش از وضع تحریم‌ها روابط بسیار نزدیکی از منظر اقتصادی با ایران داشت و امروز نیز با روی کارآمدن جو بایدن و کمرنگ‌تر شدن بحران‌های جهانی به دنبال برنامه‌ریزی است تا بار دیگر بتواند از ظرفیت‌های ایران و به دنبال آن خاورمیانه به مراتب بهتر استفاده کند. ژاپن می‌خواهد آرامش بر خاورمیانه حکمفرما شود تا پس از کنترل کامل کرونا بتواند حضور پررنگ‌تری در این منطقه داشته باشد. آنها به این نتیجه رسیده‌اند که ستون اصلی آرامش در منطقه خاورمیانه ایران است و اگر روابط پرتنشی با آمریکا داشته باشد، آرامش از منطقه سلب خواهد شد. ژاپن یکی از منتفعان اصلی از آرامش در خاورمیانه است تا هم از منابع انرژی استفاده کند و هم بتواند با خیال آسوده‌تری اقدام به سرمایه‌گذاری کند. ژاپن خطر حضور پررنگ چین در منطقه را احساس کرده است و نمی‌خواهد از رقیب دیرینه خود در این منطقه عقب بماند. ژاپن کشوری نیست که دارای دیپلمات‌های کارکشته‌ای باشد که بتواند با اقدامات سیاسی مشکلات ایران و آمریکا را کمرنگ کند اما یک وزنه مهم در اقتصاد جهان است تا جایی که به همراه آلمان خواهان عضویت دائم در شورای امنیت سازمان ملل هستند. با توجه به همین جایگاه این امکان وجود دارد که ژاپن بتواند میانجیگری را به خوبی پیش ببرد. سیاست تعهد گام‌به‌گام شاید همان مسیری باشد که آنها قصد داشته باشند در پیش گیرند تا ایران و آمریکا را به تفاهم برسانند. احتمالا آنها از آمریکا درخواست خواهند کرد که حداقل تحریم نفتی ایران را لغو کرده تا با ورود نفت ایران به بازار، این منبع مهم انرژی را با قیمت پایین‌تری به دست آورد. نباید فراموش کرد که طرفین دعوا همواره خواهان یک میانجی هستند تا آبروی آنها حفظ شود و تنش‌ها نیز کاهش یابد.