اولین رئیس‌جمهور قرن جدید!

اعتدال نیاز کشور

آیت‌ا... سیدحسن خمینی را باید شخصیتی معرفی کرد که حائز شرایط لازم برای جلوس بر کرسی ریاست‌جمهوری است، هرچند او هنوز تصمیمی برای حضور در عرصه‌ای نگرفته که هر روز بر تعداد مشتاقان حضورش افزوده می‌شود. شخصیتی فراتر از اصلاح‌طلبی و اصولگرایی که با دو ویژگی وحدت‌بخشی و افزایش اعتماد‌عمومی نشان داده تنها ملت ایران برایش ارزشمند است و نه کرسی قدرت که اگر چنین نبود بسیار زودتر از انتخابات 1400 جایگاهش برای جلوس بر کرسی ریاست‌جمهوری تضمین شده بود. از سوی دیگر، شخصیت سیدحسن خمینی به نحوی است که برای همه گروه‌های سیاسی راست و چپ نقش راهنمای دلسوز دارد و یک جریان نمی‌تواند مدعی شود که یادگار امام به تفکرات جریانی آنان نزدیک است. فراجناحی بودن سیدحسن‌خمینی امتیاز بالایی محسوب می‌شود، چراکه علاوه بر مردم عادی جامعه، گروه‌های سیاسی هم به حمایت از او می‌پردازند و چالش و تنش‌های سیاسی به حداقل می‌رسد. آیت‌ا... سیدحسن خمینی همانند بنیانگذار انقلاب اسلامی مردم را اصل می‌داند و معتقد است آنچه باید انجام شود که مردم می‌خواهند و نه اصحاب قدرت. او درتلاش برای تحقق خواست مردم تردیدی ندارد و هر‌گاه احساس کند که باید این حق یادآوری شود، بدون رودربایستی چنین مسئولان را خطاب قرار می‌دهد و می‌گوید: «هر بحثی که مانع حل مشکل مردم است را کنار بگذارید» از سوی دیگر، نباید از وضعیت فعلی کشور به‌ویژه در عرصه بین‌الملل به‌راحتی عبور کرد، چنانکه وضعیت برجام و رفع تحریم‌ها و چالش‌ها و فشارها بر کشور آن اندازه است که نیاز به شخصیتی جوان، باتدبیر اثبات شده و محبوب در عرصه داخلی دارد که سیدحسن‌آقا خمینی حائز این ویژگی‌هاست. بدون شک اگر حمایت و همراهی داخلی موجود نباشد، تلاش‌ها برای کسب توافقات مثبت در خارج از کشور دشوار خواهد بود. محبوبیت یادگار امام و جلوسش بر کرسی ریاست‌جمهوری پیام روشنی برای کشورهای خارجی دارد و می‌دانند او علاوه بر توانایی اقناع عملکرد و توانایی‌های ایران در عرصه بین‌المللی از پشتوانه قوی به نام مردم برخوردار است. نباید فراموش کرد سیدحسن خمینی تنها شخصیت مطرح برای ریاست‌جمهوری است که از حمایت مراجع و روحانیت برخوردار است که این حمایت سرمایه بزرگی برای اوست؛ البته نباید دارا بودن پشتوانه حمایتی روحانیت از یادگار امام را محدود به نسبت خانوادگی او با بنیانگذار انقلاب اسلامی کرد، چراکه سال‌های سال به تحصیل و تدریس دروس حوزوی پرداخته و مواضع اعتدالی یادگار امام رمز اعتماد روحانیت و جامعه اوست. شاگرد بزرگانی مانند آیات فاضل لنکرانی، شبیری زنجانی، وحید خراسانی، محقق اردبیلی و ... بود البته سیدحسن خمینی از حمایت مراجع خارج از ایران هم برخوردار است و ارتباط نزدیکی با مراجعی مانند آیت‌ا... العظمی سیستانی و دیگر مراجع خارج از مرز ایران دارد که مولفه مهمی در تقویت ایران دارد. با مرور سخنان سیدحسن خمینی، میزان دانش او در عرصه‌های مختلف نمایان می‌شود مانند روزی که با دلایل کافی و علمی از برجام حمایت می‌کند و روز دیگر درباره راهکارهای مشکلات اقتصادی و فرهنگی جامعه سخن می‌گوید. یادگار امام بارها نشان داد که برای مردم و کشورش از خودش می‌گذرد مانند انتخابات خبرگان سال 93 که به اصرار و خواست مردم و گروه‌های سیاسی کاندیدا ردصلاحیت شد و عرصه را ترک کرد.‌ سیدحسن خمینی به‌رغم برخورداری از جایگاه بالا اما هیچ وقت خود را برتر از دیگر اقشار ندانست و نمی‌داند. با صبر و حوصله پای حرف‌ها و گله‌های اقشار مختلف می‌نشیند و با ورزشکاران و هنرمندان رابطه نزدیکی برقرار می‌کند چراکه می‌داند افراد محبوبی به‌ویژه در نزد جوانان هستند و باید مورد حمایت قرار گیرند. در نهایت، به دلایلی مانند توانایی اداره کشور، محبوبیت در جامعه، حمایت مراجع و روحانیت، عدم علاقه به قدرت و... از شخصیت‌هایی است که گروه‌های سیاسی اصلاح‌طلب و اصولگرا درصدد تلاش برای کاندیداتوری یادگار امام هستند.

بدون حاشیه و با کوله‌بار سازندگی

اسحاق جهانگیری از چهره‌‌هایی است که او را لایق جلوس بر کرسی ریاست‌جمهوری می‌دانند اما تا به امروز سخنی دراین باره بر زبان نیاورده است. جهانگیری در سال ۹۲ بنا داشت در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کند که خودش درباره آن ایام چنین روایت کرده است: « بنده در آخرین ساعات روز ثبت‌نام به سمت وزارت کشور رفتم و می‌خواستم اگر آقای هاشمی نیامدند، لحظات آخر برای انتخابات ثبت‌نام کنم و اگر آقای هاشمی نمی‌آمدند، من سال ۹۲ ثبت‌نام می‌کردم». روحیه تلاش برای رسیدن به کرسی قدرت ندارد و تنها در اندیشه بهبود شرایط و خلق فرصت‌های ناب برای کشور است. در عین سال‌ها سابقه سیاست‌ورزی موثر، کارشناس خبره در موضوعات اقتصادی است و برخی او را به سبب تدابیرش به دست راست روحانی تشبیه می‌کنند. معاون اول دولت روحانی یک اصلاح‌طلب است اما عملکردش در پست‌هایی مانند وزیر صنایع دو دولت خاتمی، استانداری اصفهان و سه دوره نمایندگی مجلس و اکنون که معاون اول رئیس‌جمهور دولت تدبیر و امید است سبب شده که بخشی از اصولگرایان هم او را لایق کاندیداتوری برای ریاست‌جمهوری بدانند. از سوی دیگر، جهانگیری به آیت‌ا... هاشمی نزدیک بود و بسیاری از برنامه‌هایش به‌ویژه در حوزه اقتصادی برگرفته از دیدگاه‌های هاشمی است. آنچه سبب محبوبیت جهانگیری شده، کار زیاد در عین بی‌ادعایی است، او در هر جایگاهی قرار گرفت جز به سازندگی فکر و برنامه‌ریزی نکرد. جهانگیری همراه با مردم به‌ویژه طبقه ضعیف جامعه است که دلیلش رشد او از پایین به بالا بوده یعنی پدرش کارگر معدن کرومیت آبدشت بود و خودش هم در جهاد سازندگی خدمت کرد و پس از آن سازندگی را در جایگاه‌های دیگر ادامه داد. ارتباط خوبی با مقام معظم رهبری دارد و زمانی که پدرش در سال‌98 فوت کرد، مقام معظم رهبری پیام تسلیتی صادر کردند. میانه خوبی هم با سردار قاسم سلیمانی هم‌استانی کرمانی‌اش داشت. جهانگیری تعریف کرده بود: « مادرم نگرانم بود که پس از یعقوب و محمد من هم به شهادت برسم. برادر عزیزم حاج‌قاسم سلیمانی چند بار به من گفت خانواده شما به اندازه کافی داغدار شده است و شما دیگر نباید در جنگ شرکت کنید». رابطه نزدیک دو هم‌استانی - اسحاق‌ جهانگیری و قاسم‌سلیمانی- برای سال‌های طولانی ادامه داشته اما این نزدیکی زمانی بیشتر خودش را نشان داد و رسانه‌ای شد که «حاج‌قاسم» در اولین روز سال ٩٦ به دیدار مادر خانواده جهانگیری رفت و تصویر آن در شبکه‌های اجتماعی بارها و بارها بازنشر داده شد. همین مولفه سبب محبوبیت اسحاق جهانگیری در میان اصولگریان شد. تاکید زیادی بر حفظ منابع اقتصادی کشور و مبارزه با فساد در این حوزه دارد، چنانکه بارها گفته است: «فردی فساد کرده و پول بیت‌المال را خورده و غارت کرده است باید با آن به‌شدت برخورد شود تا این ننگ فساد از دامن جمهوری اسلامی پاک شود.» جهانگیری شخصیتی فعال، پاکدست، مدیر توانا، محبوب اصلا‌ح‌طلبان و بخشی از بدنه جریان اصولگرایی است؛ بنابراین تصور می‌شود درصورت کاندیداتوری مورد اقبال رای‌دهندگان قرار گیرد.

کلید پایان مشکلات در جیب ظریف

محمدجواد ظریف شخصیتی است که نگاه‌های زیادی به او برای جلوس بر کرسی ریاست‌جمهوری است؛ شخصیتی که وقتی به‌جای تشویق به او انگ زدند، سکوت کرد چون به راهی که انتخاب کرده، ایمان دارد. همین روحیه سبب شده تا برخی به او لقب سردار ملی بدهند و با مصدق و امیرکبیر هم‌مسیر بدانند. با حضور ظریف در صدر وزارت خارجه گویی جان تازه به این نهاد دمیده شد و دوران وزارت ظریف شاید بعدها در کتب درسی با سرفصل مبارزه برای حقوق ملت منتشر شود. رفتار و توانایی ظریف بسیاری از تندروهای داخلی و خارجی را مبهوت کرد، دیپلماتی که خنده از چهره‌اش محو نمی‌شود و با همین روحیه آمریکا را از تصمیماتش در پرونده هسته‌ای پشیمان کرد. ویژگی بارز ظریف اطمینان از تصمیماتی است که در مشکل‌ترین زمان‌ها در عرصه دیپلماسی اتخاذ و اجرا می‌کند. ظریف متولد دی 1338 به دنبال تنش‌زدایی است و این موضوع را هدف اصلی خودش می‌داند. معتقد است که در روابط بین‌الملل تواناست اما مدیریت او در زمان‌های مختلف مانند پرونده هسته‌ای نشان داد قدرت رفع بسیاری از چالش‌های حوزه‌های دیگر را هم دارد. اکنون اصلاح‌طلبان و اصولگرایان درصدد راضی کردن ظریف برای کاندیدا شدن هستند، چنانکه از یک‌سو سیدمحمد صدر عضو اصلاح‌طلب مجمع تشخیص مصلحت نظام گفته است: «من قبلا هم گفتم که آقای ظریف پایگاه رای خوبی دارد؛ یعنی از بیشتر دوستانی که این روزها اسم‌شان مطرح است، پایگاه رای بهتری دارد» از سوی دیگر، سخنگوی فراکسیون انقلاب اسلامی و برخی دیگر از اصولگرایان هستند که ظریف را شایسته ریاست‌جمهوری می‌دانند. نکته مهم به ارتباط ظریف با مقام معظم رهبری بازمی‌گردد، چنانکه بارها مورد حمایت رهبری قرار گرفته و ظریف هم موفقیت‌ها را مرهون هدایت رهبری می‌داند. این حمایت سرمایه بزرگی برای ظریف در کسوت رئیس‌جمهور است. از سوی دیگر، اکنون بیشترین نیاز کشور رفع چالش‌های بین‌المللی است و شخصیتی میانه‌رو مانند ظریف با تجربه‌ای که دارد می‌تواند به بهبود شرایط کمک کند. ظریف مرد مذاکره است و به‌خوبی می‌داند چگونه منافع‌ملی را بدون دادن امتیاز تقویت کند. توان و نیروی خوبی هم دارد و مانند یک جوان ساعت‌ها به مذاکره می‌نشیند و برنامه‌ریزی می‌کند. بخش اعظم جامعه هم ظریف را دارای کلید گشودن قفل‌ها در روابط خارجی می‌دانند و مایل به کاندیداتوری او هستند.

عامل وحدت ایران در پاستور

مسعود پزشکیان همان چهره آرام است که هیچگاه از تخریب‌ها دلگیر نمی‌شود و بر این جمله تاکید دارد «به‌سوی قطار ایستاده سنگی پرتاب نمی‌شود پس ترس و واهمه‌ای از تفکرات و عملکردها دارند که سنگ می‌زنند» آنچه سبب محبوبیت این مرد اصلاح‌طلب در میان اصولگرایان و روحانیت شده، تسلط او بر احادیث به‌ویژه نهج‌البلاغه است و از سخن گفتن و تنش دوری می‌کند، چنانکه تندروها هم به سلامت نفس او اعتقاد دارند . اگرچه اصلاح‌طلب است اما هیچ‌گاه خود را محدود به حزب و جریان سیاسی نکرد و مسیری را پیش گرفت که منافع ملی در آن تعریف می‌شد؛ همین رویکرد سبب شد در 4 دوره مجلس اولین منتخب مردم تبریز باشد. مسعود پزشکیان اگرچه نماینده تبریز است اما این مولفه سبب نشده که تنها به فکر حوزه انتخابیه خودش باشد و مسئولیت خود را در گستره کل ایران تعریف کرده است. مخالفان پزشکیان تلاش کردند تا او را شخصیت قوم‌گرا معرفی کنند که نتیجه‌ای برایشان نداشت، چراکه سادگی و صداقت مرد تبریزی متولد1337 خط بطلانی بر تمام این ادعاها بوده و هست. محبوبیت بالای او در اقوام کرد و ترک و لر و... زبانزد است و براساس قانون از حقوق قومیت‌ها چنین دفاع می‌کند: «در این کشور برای زبان انگلیسی و عربی و آلمانی و فرانسه و… کلاس داریم؛ ولی نمی‌آییم برای زبان ترکی، کردی، لری، بلوچ و… کلاس بگذاریم. کلاس را بگذار! مشکلی ندارد که. برای آن انگلیسی و آلمانی و فرانسوی هرجا هست می‌توانند کلاس بگذارند، ولی برای این زبان‌ها اجازه نمی‌دهیم کلاس بگذارند و انگی می‌چسبانیم که «شما می‌خواهید جدایی‌طلبی کنید». ولی وقتی شما زبان من را، زبان آن قومیت من را نخواهید قبول کنید، من چرا باید تو را قبول کنم؟!» حمایت از اقوام مختلف بدون توجه به اینکه در مهاباد که اقشار کرد دارد متولد و در تبریز زندگی کرده است، سبب رویکرد مثبت جامعه به او شده است. اعتماد مردم به او مولفه مثبتی است که در صورت حضور در پاستور می‌تواند با اتکا به آن موفق باشد. از سوی دیگر، شفافیت پزشکیان سبب شده که جامعه به او اعتماد داشته باشد؛ به‌عنوان نمونه کمتر نماینده مجلسی هست که درآمد خود را به‌صراحت اعلام کند اما پزشکیان در راستای تاکیدش بر شفافیت این اقدام را انجام داد. از سوی دیگر، هیچگاه تندروها و مخالفان پزشکیان نتوانستند او را متهم به فساد و تخلف مالی کنند چرا که باورپذیر نبود اما پزشکیان چنین با صدای بلند مسئولان را به کوتاهی در پیگیری فساد اقتصادی مورد بازخواست قرار می‌دهد: «نباید 10 سال بگذرد و بعد قوه قضائیه بگوید کسی را گرفتیم که 8هزار میلیارد تومان اختلاس کرده است، آیا خوابمان برده بود؟ چرا همان موقع که 10 میلیون خورده بود دستگیر نشد؟» پزشکیان سبب شده که حتی اگر به روحانی رای داده باشد، در قبال اشکالات سکوت نکند و بارها مسئولان را به نقد کشیده است مانند روزی که صراحت گفت: «ساختار کشور ما طوری است که وقتی کسی مدیر می‌شود، نماینده آن را مجبور می‌کند که حرف او را گوش کند. استاندار به او دستور می‌دهد فلان کار را نکن، امام‌جمعه می‌گوید فلان کار را بکن! این چه مدیریتی است؟ اگر هم مدیر به حرف‌ها گوش نکند طرف مقابل او را زیر سوال می‌برد. این ساختار از اول انقلاب روز به ‌روز شدیدتر شده است؛ بنابراین ما نمی‌توانیم مدیر در جایی بگذاریم.» این اظهارات نشان می‌دهد وزیر بهداشت دولت اصلاحات به‌خوبی به ضعف ساختار مدیریتی کشور آگاه است و در کنار آن راهکارهایی برای رفع آن دارد که در صورت حضورش در پاستور به اجرای این برنامه اقدام می‌کند. دوران حضورش در وزارت بهداشت از ماندگارترین و مفیدترین دوره‌های این وزارتخانه بود، چراکه با تدابیرش وضعیت بهداشت در جامعه را ارتقا بخشید و سیاست‌های او به نحوی بود که همه اقشار از سرمایه‌دار تا مستضعف بتوانند از بهداشت لازم برخوردار شوند. جوانان هم علاقه زیادی به او دارند، چراکه به علایق آنها توجه دارد؛ به‌عنوان نمونه فوتبال بازی می‌کند یا پست‌هایی درباره فوتبال منتشر می‌کند. او بارها در دفاع از جوانان نطق کرده و خواستار آن شده که پیش از انتقاد به این قشر به نیازهایشان پاسخ داده شود. شجاعت پزشکیان هم سبب شهرت زیادی برای او شد، مانند نطق 7 تیر 1388 که در ذهن‌ها باقی ماند. پزشکیان از حمایت اقلیت‌های قومی، جوانان، مردم شهرهای محروم، ورزشکاران و اصلاح‌طلبان و بخشی از اصولگرایان برخوردار است، بنابراین شانس زیادی برای پیروزی در انتخابات دارد.

تکرار اعتدال آیت‌ا... هاشمی

یکی از شخصیت‌ها که نامش برای جلوس بر کرسی ریاست‌جمهوری مطرح می‌شود محسن هاشمی است. بیشترین رای را در انتخابات شورای شهر تهران کسب کرد که نشان از مقبولیت بالای او در میان مردم دارد. پسر ارشد آیت‌ا... هاشمی تمایلی ندارد تا به‌واسطه اعتبار آیت‌ا... هاشمی در جایگاهی قرار گیرد و تاکیدش بر آن است که حضور در هر جایگاهی باید متضمن خدمت به مردم و کشور باشد؛ به‌عنوان نمونه او شرکت مترو را با حدود ۷هزار نفر پرسنل و مشکلات مختلف، از جمله عدم تامین بودجه توسط دولت‌های وقت، که باعث شده بود هیچ خطی از مترو به بهره‌برداری نرسیده باشد، تحویل گرفت. محسن هاشمی مترو را از وزارت کشور جدا کرد و به شهرداری تهران ملحق کرد، تا از امکانات دولت و شهرداری برای راه‌اندازی مترو استفاده کند. او با اولویت‌بندی خطوط، همه توان کاری شرکت را بر یک بخش معطوف کرد و توانست به‌طور متوسط هر سال ۱۰ کیلومتر از خطوط حمل‌ونقل ریلی را راه‌اندازی کند. در زمانی هم که احساس کرد به‌رغم توانایی جلوس بر کرسی شهردار پایتخت، احتمال ایجاد اختلاف وجود دارد، به ادامه خدمت در شورای شهر ادامه داد. محسن هاشمی اگرچه اصلاح‌طلب است اما اعتدالی که در رفتار و کردارش دارد سبب شده که اصولگرایان هم او را رقیب یا مخالف ندانند. مدیریت آیت‌ا... هاشمی در اذهان همه مردم هست و محسن هم با توجه به اینکه در بسیاری از عرصه‌ها همراه پدر بوده، مشی او را ادامه می‌دهد؛ بنابراین بسیاری از درخواست‌ها از محسن هاشمی برای حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری به‌واسطه ادامه راه آیت‌ا... است که محسن نشان داده همان راه را طی می‌کند.

لاریجانی در مرز است

علی لاریجانی یکی از گزینه‌های مطرح برای ریاست‌جمهوری است. او پس از پایان ریاستش بر مجلس دهم کمتر تمایل به دیده شدن داشت و ترجیح می‌داد از حواشی دور باشد اما شخصیتی نیست که بتوان به‌سادگی رای به حذفش داد. او با رهبری و طیف سنتی رابطه خوبی دارد و برای کاندیدا شدن و تایید صلاحیت با مانعی مواجه نیست. چندی قبل زمزمه حمایت اصلاح‌‌طلبان از او شنیده می‌شد اما با تصمیم ناسا مبنی بر حمایت از کاندیدای اصلاح‌طلب، حمایت از لاریجانی بار دیگر کمرنگ شد. حمایت اصلا‌ح‌طلبان از لاریجانی تکرار حمایت از روحانی است و برخی طیف‌های اصلاح‌طلب تمایلی به این تکرار ندارند. از سوی دیگر، علی لاریجانی هوش بالایی دارد و به همین دلیل هنوز از حضور در جمع خودداری می‌کند که دلیلش مشخص است. لاریجانی در حال بررسی فضای انتخاباتی و ارزیابی آن است تا پس از آن به عرصه بیاید یا باز هم سکوت کند. لاریجانی سوابق مدیریتی مثبتی دارد مانند 12 سال مدیریت مجلس، ریاست صداوسیما، وزارت ارشاد، عضو مجمع تشخیص مصلحت و دبیری شورای عالی امنیت ملی که از او مدیری توانمند ساخته است. به نظر نمی‌رسد لاریجانی مانند گذشته بتواند آرای اصولگرایان را کسب کند و از زمانی که در مقابل زیاده‌خواهی‌های یک طیف این جریان ایستاد، تخریب شد. اصلاح‌طلبان هم هنوز تکلیف خود با لاریجانی را نمی‌دانند چراکه پیش‌بینی بررسی صلاحیت کاندیداهای این جریان ساده نیست. آنچه تا به امروز مشخص شده، حمایت بخش‌هایی از طیف سنتی اصولگرایان از لاریجانی است که نمی‌تواند متضمن ورود او به پاستور باشد.

انصراف مطهری نزدیک به واقعیت

علی مطهری هم می‌گوید کاندیدای ریاست‌جمهوری می‌شود اما درباره تایید صلاحیت او تردید وجود دارد. فرزند شهید مطهری ظاهرا تمایل ندارد موردحمایت گروه‌های سیاسی قرار گیرد و اعلام کرده کاندیدای مستقل است. مطهری متولد 1336 چند دوره را گذرانده بدین نحو که در زمان دولت اصلاحات مقالات خود را در کیهان منتشر می‌کرد، در مقطع بعدی اصلاح‌طلب شد و اکنون هم می‌گوید مستقل است. سال‌هاست اصولگرایان قائل به حمایت از علی مطهری نیستند و او را در قامت اصلاح‌طلبی می‌دانند که باید شکست بخورد. مطهری پس از پایان مجلس دهم فعالیت زیادی نداشت؛ بنابراین به نظر می‌رسد با اعلام کاندیداتوری قصد دارد تا از عرصه سیاست حذف نشود. او هنوز مورد حمایت اصلاح‌طلبان است اما بعید است تایید صلاحیت شود، بنابراین احتمال دارد به نفع ظریف یا علی لاریجانی انصراف بدهد.