«فطرت انسانی» حلقه مفقوده فیلمهاست
همایش 3 روزه عرفان در سینمای ایران هفته گذشته به همت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اسپانیا بهصورت وبینار و با پخش فیلمهایی از مجید مجیدی برگزار شد. در ابتدای این وبینار «خوزه آنتونیو روییز» معاون بینالملل دانشگاه کمپلوتنسه مادرید در سخنانی بر اهمیت برگزاری این وبینار و ضرورت معرفی هر چه بیشتر سینمای ایران در محافل علمی و فرهنگی تاکید کرد. حسین انتظامی رئیس سازمان سینمایی کشور هم در این همایش ضمن اشاره به تغییر بزرگ پیش آمده در مناسبات انسانی و اجتماعی بهخاطر همهگیری کرونا، از این وضعیت بهعنوان فرصتی برای بازنگری جهان در کلیت آن، چشمگشودن به جهان و آن را مثل کتابی قرائتکردن نام برد که در فرهنگ اسلامی بر آن نام «عرفان» نهادهاند. وی در ادامه به اهمیت «چشم» در عرفانشرقی برای نگریستن به جهان تاکید کرد که در نگاه ابنعربی نیز تجلی یافته است و با آن میتوان خدا را نگریست. او از سینما بهعنوان چنین چشمی در جهان امروز یاد کرد که کارکردی دوگانه دارد. از سویی آینه جهان بیرونی برای انسان است و از سوی دیگر چشم دل را برای جستوجو در جهان درونی و خویشتن باز میکند. رئیس سازمان سینمایی در بخش پایان
صحبتهای خود به اهمیت سینمای مجید مجیدی از همین منظر پرداخت و گفت: سینمای مجیدی نیز با رویکرد عرفانی منحصربهفرد خود، مخاطبش را همزمان به نگریستن به جهان از یکسو و به اندیشیدن و تماشای خویشتن از سوی دیگر فرا میخواند.
زبان عرفانی آثار مجیدی
در ادامه علیرضا تابش مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی به اهمیت تاریخی کشور اسپانیا بهعنوان سرزمینی مرزی میان دو جهان شرق و غرب و میانجی میان دو فرهنگ اشاره کرد و ادامه داد: از این منظر اصلا عجیب نیست که سینمای مجید مجیدی که نگاهی عرفانی به جهان دارد، در اسپانیا موردتجلیل قرار گرفته است. تابش اظهارکرد: زبان تصویری غنی و عرفانی مجیدی در آثارش او را از فیلمسازی ملی و منطقهای به فیلمسازی جهانی تبدیل کرده است که در آن با زبان سینما با تمامی انسانها سخن میگوید. او مخاطب خود را با وجه انسانی روبهرو میکند که فارغ از تفاوتها، وجه مشترک تمامی نظامهای ارزشی و فرهنگی است. به این ترتیب تماشاگران سینمای مجیدی چشم خود را بر جهان بیرونی و تفاوتهای آن میبندند و انسانیت را در درون خود به تماشا مینشینند. محمدمهدی احمدی رایزن فرهنگی کشورمان با اشاره به مشارکتکنندگان اسپانیایی برنامه از گارسیاگارسیا استاد دانشگاه کمپلوتنسه، مدیران خانه آسیا، مسئولان دانشگاه کمپلوتنسه و نیز مرکز علمی آمریکای لاتین به خاطر همکاری با این وبینار و دوره تخصصی قدردانی کرد. احمدی در ادامه به یکی از مهمترین ویژگیهای سینمای ایران اشاره و
اظهارکرد: سینمای ایران کارگردانمحور است و این موضوع بیانگر این است که سینمای ایران پشتوانهای فلسفی و فکری دارد. وی توجه به خانواده را یکی دیگر از ویژگیهای سینمای ایران دانست و گفت: ورود به فرهنگ عمومی جامعه و یافتن معضلات و مشکلات اجتماعی و سپس تلاش در جهت آسیبشناسی این معضلات را میتوان بهعنوان ویژگی مهم دیگر سینمای ایران بررسی کرد. احمدی ادامه داد: بدینترتیب سینمای ایران آثار منفی معضلات اجتماعی و فرهنگی را بهصورت سمعی و بصری و با زبان هنری منعکس میکند و طبیعی است که چنین رویکردی بر مخاطب نیز تاثیر خواهد گذاشت. رایزن فرهنگی ایران در اسپانیا در پایان اضافه کرد: با در نظرگرفتن مجموعه این دلایل برگزاری وبینار سینمای ایران را ضروری دانستیم و تصمیم گرفتیم شروع این حرکت نیز با تحلیل آثار مجید مجیدی باشد چرا که ماهیت فیلمهای او انسانی، اخلاقی و عرفانی است.
اهمیت سینمای ایران در جهان
همچنین «مننه گراس» مدیر جشنوارههای بینالمللی خانه آسیا طی سخنانی به اهمیت سینمای ایران در عرصه بینالمللی و جهانی اشاره کرد و گفت: مرکز فرهنگی خانه آسیا که هر ساله یک جشنواره فیلم با عنوان «جشنواره فیلمهای آسیایی بارسلونا» برگزار میکند، افتخار دارد که میزبان فیلمهای سینمای ایران است و این سینما بیشترین تعداد آثار را در بخشهای مختلف جشنواره دارند. «گارسیا گارسیا» استاد سینما در دانشگاه کمپلوتنسه مادرید سخنران دیگر این وبینار گفت: من با سینمای ایران از طریق همایشها، کنگرهها، نشستها و نمایش فیلمهای مختلف در سالهای گذشته آشنا شدهام. تعدادی از این برنامهها در این دانشگاه بودهاند و نتیجه این توجه انتشار کتابی با عنوان «سینمای ایران» در سال ۲۰۱۴ بوده است. ما دورههای تابستانی شناخت سینمای ایران نیز در این دانشگاه داشتهایم و همینطور با همکاری دانشگاههای دیگر از جمله دانشگاه مالاگا و دانشگاه گرانادا نشستهای تحلیلی در مورد سینمای ایران برگزار کردهایم. گارسیا سپس پیشنهاد کرد که زمانی نیز برای بررسی بحث عرفان با تحلیل فیلمهای ساخته شده در هر دو کشور ایران و اسپانیا در آینده اختصاص یابد چرا که
اگرچه این مضمون در سینمای ایران بسیار پررنگ است اما در جامعه اسپانیایی نیز همیشه مورد توجه بوده است. او سپس از حضور مجید مجیدی در این وبینار اظهارخرسندی کرد و ادامه داد: سینمای مجیدی در کنار ویژگیهای روایی و فرمی خود حاوی پیامی مهم است که عبارت است از گشودن چشم بر وجود و هستی. مجید مجیدی نیز در این همایش طی سخنانی به بحث فطرت انسانی اشاره کرد و گفت: اعتقاد دارم فلسفه آمدن همه پیامبران و اولیای خدا، تذکر به انسان و بیدارکردن فطرت انسانی بوده است. لذا ترجیح میدهم بهجای استفاده از عبارت سینمای عرفانی از «سینمای فطرت» برای توصیف فیلمهایم نام ببرم. فکر میکنم وقتی از عرفان صحبت میشود هر فرهنگ یا جامعهای برداشت خود را از این مفهوم دارد، اما فطرت مفهومی است ازلی و ابدی و مشترک میان تمامی انسانها. مفاهیمی مثل عشق، محبت، فداکاری، همیاری و… یک زبان مشترک انسانی و فطری را میسازند که برای همه قابل فهم است. فکر میکنم جهان امروز که پر از خشونت و بحران شده است بیش از هر زمانی از این زبان مشترک انسانی خالی است. وی ادامه داد: حلقه مفقوده جهان امروز ما همین فطرت انسانی است. از این منظر سینما با به کار گرفتن این
زبان قابل فهم برای همگان میتواند نقش خیلی مهم و اساسی را در نزدیک کردن انسانها به یکدیگر بازی کند. مجیدی در ادامه صحبتهای خود به نقل خاطراتی از همراهی گروهی از بچههای نابینا و سفر به شمال کشور و در دل طبیعت پرداخت و گفت که چطور در این سفر همه گروه او تحتتاثیر مواجهه عمیق و درونی بچههای نابینا با جهان و طبیعت شدند و این اثر چنان عمیق بود که منجر به ساخته شدن فیلم «رنگ خدا» شد. در این همایش خوزه آنتونیو روییس استاد دانشگاه کمپلوتنسه مادرید، زهرا رضی محقق و رئیس انجمن سینمایی ایران و اسپانیا، برناردینو هررا دانشگاه مرکزی ونزوئلا، ادواردو یانوس ملوسا از دانشگاه دیگو پورتالس شیلی، فرانسیسکو خوزه خیل محقق و استاد دانشگاه کمپلوتنسه، پائولا گاررا هنرمند و محقق، آنا کرسپو نویسنده و هنرمند، مننه گراس بلگر مدیر فرهنگ و جشنواره فیلم کشورهای آسیایی بارسلونا درباره سینمای ایران سخنرانی کردند.
