معنای اظهارات علوی چه بود ؟
آرمان ملي- اميد کاجيان: وقتي از پيرمرد هفتادوهشت ساله دموکرات سوال شد که آيا حاضر است ابتدا تحريمها را بردارد تا غنيسازي ايران متوقف شود فقط يک کلمه گفت: «نه» بعد همان چشمان خسته را در جواب اين سوال که ايران بايد ابتدا غنيسازي 20 درصد را متوقف کند؟ به نشانه تاييد باز و بسته کرد. اين واکنش خونسردانه و البته بيکلام، در واقع جوابي به اين موضوع بود که ايران اعلام داشت زماني به برجام بازميگردد که آمريکا ابتدا تحريمها را بردارد. رد و بدل شدن پيامي که ماجرا را پيچيده کرد. واکنش طرفين نتيجهاش شوک دوباره به قيمت ارز بود و سکه و البته رسيدن به اين نتيجه که از قرار معلوم همه چيز به اين سادگيها که تا پيش از اين در مورد بازگشت به برجام تصور ميشد، نيست. اظهارات اخير توني بلينکن وزير خارجه آمريکا نيز تاييدي ديگر بر واکنش بايدن و بحث تحريمهاست. او نيز گفته آمريکا به شرط اين به برجام برميگردد که ايران ابتدا دست به چنين کاري بزند. بلينکن البته پا را از اين هم فراتر گذاشت و مساله موشکي ايران و مسائل منطقهاي را نيز در ارتباط با مذاکرات پسابرجام به زبان راند. بازي «اول تو به برجام برگرد» از سوي ايران و آمريکا، در کنار اقدامات اخير از جمله مصوبه مجلس که دولت را وادار ميسازد در صورت عدم رفع تحريمها در اسفندماه از پروتکل الحاقي خارج شود؛ فضايي که برخي تصور ميکردند به سمت کاهش تنش و بهبود اوضاع ميرود به سمت و سويي ديگر کشانده. همه اينها در حالي است که غنيسازي 20 درصد از سوي ايران نيز مدتهاست که کليد خورده و اساسا بعضي از کشورهاي اروپايي روند فعلي را حرکتي خطرناک از سوي ايران در دستيابي به سلاح هستهاي تعبير ميکنند.
اظهارات علوي
در اين ميان اما گفتههاي سيدمحمود علوي وزير اطلاعات در اينباره وضعيت را بغرنجتر هم کرده است. وي براي نخستين بار در تمام اين سالها حرکت به سمت سلاحهاي هستهاي را دور از ذهن ندانسته و آن را ممکن و محتمل برشمرده است؛ سخناني که به حواشي کنوني افزوده است. علوي وزير اطلاعات گفت: رهبري صراحتا در فتواي خود فرمودند که توليد سلاح هستهاي خلاف شرع است و جمهوري اسلامي سراغ آن نميرود و آن را حرام ميداند اما اگر گربهاي را گوشهاي گير بيندازند ممکن است رفتاري کند که گربهاي که آزاد است آن رفتار را نميکند. اگر ايران را به آن سمت هل دهند تقصير ايران نيست تقصير کساني است که ايران را به آن سمت هل دادند. به غير از اينکه علوي ما را با گربهاي مقايسه کرده که در کوچهاي گير افتاده است و خود اين تشبيه نيز جاي سوال و نقد دارد اما اظهارات صريحش درمورد انرژي هستهاي آن هم در چنين شرايطي جاي پرسشهاي بيشتري ايجاد ميکند، اظهاراتي که بعيد به نظر ميرسد بتواند بدون هماهنگي گفته شود. در پي همين اظهارات، ند پرايس، سخنگوي وزارت خارجه آمريکا، تاکيد کرد که مشخص نيست محمود علوي غير از ديدگاه خودش، چيزي را مطرح کرده باشد. او در کنفرانس خبري خود افزود: ايران تحت مفاد پيمان منع گسترش جنگافزارهاي هستهاي، انپيتي، متعهد است که هرگز، هرگز، هرگز، تا ابد به سلاح هستهاي دست نيابد و اين تعهد را در قالب توافق هستهاي برجام هم تاييد کرده است. در همين شرايط است که محمدجواد ظريف وزير خارجه ايران نيز بيان ميکند که پنجره کنوني براي آمريکا بهسرعت در حال بسته شدن است، او تاکيد کرد: در پاسخ به عدم پايبندي آمريکا و اروپا، بهزودي اقدام جبراني جديدي اتخاذ ميکنيم. اما مقصود ظريف از اين اقدامات جبراني چيست شايد همان پروتکل الحاقي است؟ با اين حال او گفته در پاسخ به عدم پايبندي تاسفبار آمريکا و اروپا به تعهداتشان ذيل توافق هستهاي اين اقدام جبراني همانگونه توسط پارلمان ما مقرر شده بود و در انطباق با حقوق ما در چارچوب برجام شامل گسترش برنامه هستهاي ما و کاهش همکاريمان با بازرسان آژانس بينالمللي انرژي اتمي است نتيجه اين کاهش همکاري چيست؟ يا چرا علوي وزير اطلاعات در چنين برههاي آن اظهارات مسالهدار را مطرح ميکند؟
معاني اظهارات علوي چه بود؟
علي بيگدلي کارشناس مسائل بينالملل دراينباره به «آرمان ملي» ميگويد: همه آنچه امروز شاهد آن هستيم ميتواند ريشه در اختلافنظر بين تيم دولت و تيم غيردولت دخيل در سياست خارجه داشته باشد. به نظر ميآيد اختلاف نظري ميان دو گروه بر سر مذاکره به وجود آمده است. از سويي گروه مخالف رئيسجمهور نميخواهد تا دسته گل پيروزي و بازگشت آمريکا به برجام بر گردن روحاني بيفتد کمااينکه بازهم شنيده ميشد که در تجمعات ديروز نيز شعارهايي عليه روحاني داده شد. مجموعه اين عوامل نشان ميدهد که تمام روساي جمهور ما در پايان دوره خود به نوعي طرد ميشوند و چه بسا بعد از دوره رياستجمهوري نيز وضعيت خوبي ندارند. وي ادامه ميدهد: از سويي سخنان علوي بهعنوان وزير اطلاعات دو بخش متفاوت حاشيهآفرين داشت که بازهم ميتواند به اختلاف ميان گروهها اشاره کند. هرچند سخنان او کنترل شده بود. اما مثلا آن بخش که وزير اطلاعات درمورد ترور فخريزاده ميگويد عامل ترور در ميان نيروهاي مسلح بوده و ما بر آنها نميتوانيم اطلاعاتي نظارت داشته باشيم، بيانگر همين اختلافات است و نشان ميدهد که از جنبههاي امنيتي مشکلاتي ممکن است به وجود آمده باشد. اين کارشناس مسائل بينالملل ميگويد: بخش ديگر گفتههاي علوي نيز اشاره به شرايط خاص کنوني کشور است. او از جهتي به فتوايي اشاره ميکند و بعد احتمال ورود به مسيري غير از اين را ميدهد. به هرروي از لحاظ فقهي نيز، فتوا، فتواي زماني است. در هرصورت آنچه در شرايط فعلي هويداست اينکه اختلافنظرها تم جديدي گرفته است و البته خوشبينيهاي ابتدايي هم که به بايدن در مورد بازگشت به برجام صورت گرفت نيز مزيد بر علت شده تا خيليها اتفاقات اخير و نوع گفتوگوهاي دولت دموکرات ايران و آمريکا را غير منتظره بدانند.
