ثبات اقتصادی را تنها در دوره برجام تجربه کردیم
آرمانملي- محمد سياح: نوسان نرخ ارز يکي از مهمترين متغيرهاي اقتصادي کشور است که همه حوزههاي اقتصادي را تحت تاثير قرار ميدهد و اين بازار جز در مقاطعي محدود هيچگاه ثبات را تجربه نکرده است، اين تغييرات در نرخ ارز به عقيده بسياري از کارشناسان اقتصادي عمدي است و از سوي دولت و بانک مرکزي براي جبران کسريهاي ريالي صورت ميگيرد، در حاليکه همين حالا هم با اتخاذ سياستهاي درست قابل کنترل است! برخي هم دليل اين نوسانات ارزي را صرفا مشکلات خارج از کشور ميدانند و معتقدند که اين تحريمهاست که شرايط اقتصاد کشور را به هم ريخته است که اگر چنين باشد بايد پرسيد در چنين شرايطي بودن يا نبودن بانک مرکزي چه تفاوتي دارد!؟ در همين زمينه «آرمانملي» گفتوگويي با آلبرت بغزيان، استاد اقتصاد دانشگاه تهران، در اين باره داشته است که در ادامه ميخوانيد.
در هفتههاي گذشته نرخ دلار در کانال 22 تا 24 هزار تومان نوسان داشت، پيشبيني ميشد که بتواند تا مرز بين 19 تا 20 هزار تومان هم کاهش پيدا کند، با توجه به صحبتهايي که بايدن درباره برگشت به برجام داشته، فکر ميکنيد که بازار ارز به چه شکلي پيش خواهد رفت؟
سياستهاي ارزي در اختيار بانک مرکزي قرار دارد، يعني نرخي که به 18، 20 يا 32 هزار تومان ميرسد و به 22 هزار تومان برميگردد، تحت مديريت بانک مرکزي است. بانک مرکزي که اختيارش را به بازار نميدهد برعکس بازار بايد منتظر تصميم بانک مرکزي باشد. وقتي قيمت ارز به 22 يا 20 هزار تومان رسيد چه اتفاقي در مناسبات خارجي ما رخ داده بود به جز اينکه بانک مرکزي چنين تصميمي را گرفت و خواست ببيند تا چه حد ميتواند نرخ دلار را در بازار کاهش دهد و حالا هم که ميبينيم قيمت ارز در حال افزايش است به اين دليل است که بانک مرکزي تابلوي خودش را تغيير ميدهد. هر چقدر هم که بايدن نظر مثبت براي برگشت به برجام بدون قيد و شرط داشته باشد، از اين طرف ما شاهد کاهش نرخ به صورت طبيعي خواهيم بود ولي بانک مرکزي مانع کاهش بيشتر ميشود، شايد چون اين اقدام را به صلاح ميبيند. اينکه گاهي آقاي همتي ميگويد مثلا ارز به 15000 تا 20000 تومان ميرسد، اين حرفها بسيار غيرحرفهاي است چون يا رئيس بانک مرکزي نبايد اظهارنظر کند يا اگر صحبتي صورت ميگيرد بايد سنجيده باشد چراکه به بازار خط ميدهد وگرنه يک راننده تاکسي هم ميتواند عددهايي را با برداشتي که از اوضاع دارد، بيان کند. رئيس جمهوري هم در اين باره صحبت ميکند ولي بانک مرکزي مديريت نرخ ارز را انجام ميدهد. تا حالا ديده شده که رئيس بانک مرکزي اروپا يا حوزه يورو در رابطه با نرخ دلار و يورو حرف بزنند؟ آنها مديريت ميکنند و نرخ را در يک محدوده نگه ميدارند. هرچه صحبتهاي بايدن به سمت برگشت به برجام بدون قيد و شرط باشد اين نرخ کاهشي خواهد بود و هيجانات نيز از بين خواهد رفت و آنهايي هم که ارز دارند ممکن است فروشنده باشند ولي آن چيزي که نرخ را تحتتاثير قرار ميدهد، بانک مرکزي است. يعني فروش چند ميليون دلار در بازار نميتواند نرخ را کاهش دهد.
يعني ميتوان گفت بانک مرکزي عمدا نرخ را بالا نگه ميدارد؟
دلارهاي پالتي را ميبينيد که حدود 17 تا 18 هزار تومان است، يعني زمانيکه ميليون دلار معامله شود نرخها در اين حد است، ولي چرا کاهش پيدا نميکند، چون بانک مرکزي نميخواهد اين اتفاق بيفتد. اگر بگوييم وخامت سياسي و کاهش درآمدهاي ارزي کشور نرخ ارز را بالا نبرده است بايد برعکس آن هم اتفاق بيفتد و نرخ ارز کاهش پيدا کند ولي اين اتفاق نميافتد چون اعتباري به ثبات آن نيست. يعني حتي اگر آمريکا هم به برجام برگردد باز هم ممکن است خارج شود، اينجاست که بانک مرکزي بايد هوشيار باشد و نگذارد نرخ دچار تلاطم شود وگرنه اگر تحليلها اين باشد که ارز بالا ميرود يا پايين ميآيد و سه راه جمهوري و ميدان فردوسي براي آن تعيين قيمت کنند، بايد به حال آن کشور گريست که بانک مرکزي آن به بازار و صرافيها نگاه ميکند نه برعکس. در معاملات ارزي بينالمللي هم اين بانکهاي مرکزي هستند که نظارت ميکنند تا قيمتها در يک محدودهاي حفظ شوند، بيتکوين را ببينيد چون مديريت نميشود يک روز 30 هزار دلار قيمت دارد يک روز 40 هزار دلار ولي اين نيست که نرخ ارز چنين نوساني داشته باشد، حتي در کشورهاي خيلي ضعيفتر از ما از نظر اقتصادي، بانک مرکزي است که نرخ ارزشان را مديريت ميکند، در کشورهاي همسايه ببينيد چقدر اين نرخ تلاطم دارد درحاليکه در شرايط حادي هم قرار گرفته بودند. به نظرم بانک مرکزي ما اصلا ارادهاي براي کاهش نرخ ارز ندارد تا رفاه به مردم برگردد.
بانک مرکزي چه سودي از بالا بودن نرخ ارز ميبرد؟ آيا موضوع درآمد دولت است يا مسائل ديگري وجود دارد؟
مسلما درآمد دولت در اين ميان مطرح است، يعني اگر دولت در بودجه عددي براي نرخ دلار تعيين کند، نرخ نميتواند از آن پايينتر بيايد. دولت اين دلار را به ريال تبديل ميکند تا بدهيهاي خود را تسويه کند. فرض کنيد ارزهاي بلوکه آزاد شوند، قرار نيست که آنها را حراج کنيم بلکه بايد آن را مديريت، ذخيره و نگهداري کنيم. الان که واردات هم ممنوع است. زمانيکه واردات خودرو آزاد بود ميگفتند که 10 ميليارد دلار براي واردات صرف ميشود و تا يک سال پيش هم واردات انجام ميشد و اين قيمتها در بازار نبود! اگر ارزهاي بلوکه آزاد شوند و دولت بخواهد اينها را تبديل به ريال کند تا بدهي بانک مرکزي را بدهد، هرچه نرخ ارز بالاتر باشد اين بدهيها زودتر تسويه ميشوند، بايد به اين موضوع نگاه کنيم که دولت زودتر ريال را از بانک مرکزي گرفته و قول داده دلارهايي که بيرون از کشور است براي بانک مرکزي باشد، حالا هرچه بانک مرکزي اين ارز را با ارزش بيشتري تبديل کند ميتواند ريال بيشتري هم به دست بياورد، ولي بايد اين موضوع را درنظر داشته باشيم که چشم بانک مرکزي بايد سطح قيمتها، اشتغال، رفاه و رکود اقتصادي را ببيند، اگر اين نرخ بالاتر برود چه نفعي براي مردم خواهد داشت؟
