بایدن به دنبال اجماع جهانی علیه تهران
آرمان ملي- اميد کاجيان: داستان بازگشت جو بايدن به برجام اين روزها به يک بازي سياسي تبديل شده است؛ موضوعي که گاه خبرهاي خوشبينانهاي از آن به گوش ميرسد و گاه بدبينانه. هرچند اين روزها تم بدبينانهاش بيشتر به چشم ميآيد، از قرار معلوم همهچيز بهسادگي که درمورد رفتن ترامپ بيان ميشد نيست، کم نيستند کساني که معتقد بودند با رفتن او همه تحريمها رفع ميشوند و بازگشت به برجام کليد ميخورد. تهران آنقدر دراين باره اميد دارد که دولتش براي سال 1400 روي فروش دوميليون و سيصدهزار بشکه نفت حساب باز کرده است. اما اکنون خبرهايي از داخل و خارج به گوش ميرسد که شايد معادلات را با تغييرات همراه کند. مصوبه مجلس که تحت عنوان تضمين رفع تحريمها به دولت ابلاغ شد، تحليل اوضاع اين روزهاست؛ مصوبهاي که از سويي دولت را وادار به آغاز غنيسازي 20 درصد کرد و همينطور خروج از پروتکل الحاقي. ايران که مشغول غنيسازي 20درصدي است، اعلام داشته بين 21 تا 23 فوريه از پروتکل الحاقي خارج ميشود. اما بازي دوم ايران و آمريکا زماني شروع شد که هريک ديگري را به ورود دوباره به برجام فراخواندند. توني بلينکن وزير خارجه بايدن دراينباره گفت: براي بازگشت به برجام، ايران بايد قدم اول را بردارد. او در ادامه به اين نکته نيز اشاره داشت که آمريکا به دنبال يک توافق جامع و گستردهتر در مورد ساير موارد نيز هست. بسياري اين اظهارات را همان مذاکرات بر سر مسائل حقوق بشري و تسليحاتي- موشکي که زماني براي ايران گفتوگو در مورد آنها خط قرمز به شمار ميآمد دانستند. دراين ميان، ظريف وزيرخارجه ايران نيز در اظهاراتي بيان کرد که ما نبايد به برجام برگرديم و اول آمريکا بايد دست به اين کار بزند. بازي «اول تو به برجام برگردد» از ديد عدهاي يعني همان پيچيده شدن بازگشت به برجام. روز گذشته هم سخنگوي وزارت امور خارجه درباره بازگشت آمريکا به برجام گفت: ما منتظر اقدام آمريکا هستيم. بازگشت آمريکا به برجام به صورت اتومات نيست، با يک امضا خارج شدند و با يک امضا نميتوانند وارد شوند. سعيد خطيبزاده اظهار داشت: ما منتظر اقدام آمريکا هستيم. اقدام هم يک رفع تحريم موثر و اين يعني همه تحريمهايي که بعد از روي کار آمدن ترامپ با گردنکشي درباره نرمهاي بينالمللي و قطعنامه 2231 و برجام رخ داد بايد بهصورت موثر لغو شوند و ما بايد آثار رفع تحريمي را در ايران ببينيم. يک امضا بر روي کاغذ کفايت نميکند ما آنچه منتظريم اظهارنظر اين و آن نيست. سرمايه اين ملت قابل دسترسي باشد. نفت مبادله شود و پولش برگردد و زنجيرهاي از آثار رفع تحريمي را ببينيم. هر زمان اين اقدام را از سوي آمريکا ببينيم متناسب با آن پاسخ خواهيم داد. وي گفت: بازگشت آمريکا به برجام به صورت اتومات نيست، با يک امضا خارج شدند و با يک امضا نميتوانند وارد شوند.
آنچه مشخص است
آنچه در اين ميان عيان است اينکه بازگشت به برجام، روند و فرآيند مشخصي ندارد و هر کشوري روش موردعلاقهاش را دراينباره مطرح ميکند. براي همين هم آغاز برجام به نظر نميآيد که به اين سادگيها ميسر شود. از سوي ديگر جايگاه تحريمها و نقششان در بازگشت به برجام نيز مشخص نيست. بايدن ميخواهد بدون رفع تحريمها به برجام برگردد، ولي ايران خواهان رفع تحريمهاست و البته گامهايي را که در کاهش تعهدات هستهاي انجام داده است نيز حق ما بوده است.
چرا مکرون چنين کرد
اما شايد پرپيچوخمترين راه برگشت به برجام جايي باشد که گفته شده ازاين پس عربستان هم در کنار 1+5 بايد در مذاکرات نقش ايفا کند. چند روز پيش بود که رئيسجمهور فرانسه در گفتوگو با شبکه خبري العربيه خواستار مشارکت دادن قدرتهاي منطقهاي در توافق با ايران شد. امانوئل مکرون، رئيسجمهور فرانسه خواستار مشارکت دادن قدرتهاي منطقهاي در توافق با ايران شد. حساب کاربري «عربنيوز» در توئيتر در خبري فوري نوشت مکرون به العربيه گفته بايد از اشتباه سال 2015 که قدرتهاي منطقهاي در توافق با ايران مشارکت داده نشدند اجتناب کرد. وبگاه عربنيوز به نقل از رئيسجمهور فرانسه نوشته عربستان سعودي بايد در هر گونه مذاکره براي توافق با ايران مشارکت داده شود. رئيسجمهور فرانسه همچنين با تکرار ادعاها درباره تلاش ايران براي دستيابي به سلاح هستهاي با ايران گفت زمان باقيمانده براي جلوگيري از دستيابي ايران به سلاح هستهاي بسيار کوتاه است. ورود عربستان به اين ماجرا به چه معنا خواهد بود؟ و چرا مکرون و فرانسهاي که در دوران ترامپ سعي ميکرد نقشآفريني بهجايي داشته باشد و حتي آمريکا و ايران را به هم نزديک و چون ميانجيگر عمل کند اکنون اين راه را در پيش گرفته و به مراتب تندتر از آمريکاي عصر ترامپ موضعگيري کرده است.
علي بيگدلي کارشناس مسائل بينالمللي دراينباره به «آرمان ملي» ميگويد: 25 تا 30 درصد سلاحهاي فرانسه توسط عربستان خريداري ميشود. عربستان در فرانسه سرمايهگذاري کرده و از سويي مکرون در آستانه انتخابات رياستجمهوري است و ميخواهد تا کمبودهاي مالي را به اين شکل جبران کند. همه اينها فرانسه و عربستان را بيش از هر زمان ديگري به هم نزديک کرده است. وي ادامه ميدهد: در زمان ترامپ چون اساسا او ميانه خوبي با اتحاديه اروپا نداشت، فرانسه درصدد تعديل مواضع آمريکا بود اما امروز فرانسه به نوعي نماينده اتحاديه اروپا نيز به شمار ميآيد و در واقع مواضع اروپا بعد از مصوبه اخير مجلس ايران و غنيسازي 20درصدي اورانيوم يا خروج از پروتکل الحاقي را بدين شکل نمايش ميدهد.
خوشباوري نسبت به بايدن
اين کارشناس ميافزايد: از سويي ديگر در مورد شخص بايدن نيز بايد گفت ما خيلي زود تصميم گرفتيم و عجولانه اظهارنظر کرديم و تصور داشتيم که مشکلات با آمدن او حل ميشود. همين خوشبيني شايد باعث شد تا ما آسوده از برجام، روند خود را پيش ببريم. اين را هم در نظر بگيريد که بايدن نوعي بياعتنايي خاص به خاورميانه دارد؛ بياعتنايياي که عمدي است تا تشنگياي را که خيليها براي آمدن بايدن داشتند بکاهد و از سويي سطح انتظارات را پايين بياورد. به نظر ميآيد در اين ماجرا پيش از برجام، بايدن مانند زمان اوباما به دنبال يک اجماع جهاني براي گرفتن امتيازات از ايران است؛ اجماعي که در زمان ترامپ هرگز ايجاد نشد. اما بايدن براي آينده برجام و مذاکرات با ايران به دنبال اين اجماع ميگردد. او ميخواهد پکيجي از خواستههاي حقوق بشري و مواضع ايران در منطقه را در آينده نيز مطرح کند.
