بايدن شروع اميدواركنندهای داشت
بــايدن بــا ورود به کاخ سفيد به وعدههاي خود در خصوص برجام عمل خواهد کرد يا صحبتهاي او را در گذشته صرفا بايد تبليغاتي قلمداد کرد؟
ترکيبي که بايدن براي وزارت خارجه و مشاورين امنيت ملي خود ترسيم کرده است و در کنار آنها جان کري را منصوب کرده است، همگي سابقه کار در خصوص برجام را دارند و امروز اطرافيان مهم بايدن را تشکيل ميدهند. به درستي بايدن در ابتداي رقابتهاي خود براي رياست جمهوري 2020 اعلام کرده که به برجام باز خواهد گشت و تحريمها را نيز برخواهد داشت. او در کنار اين صحبتها، وعده هاي ديگري نيز داده است که در همين دو سه روز گذشته به برخي از آنها عمل کرده است و نشان داد که عزم خود را براي تغيير سياستهاي اشتباه ترامپ جزم کرده است. او در همين چند روز حکم ترامپ مبني بر عدم ورود مسلمانان و اتباع چند کشور ديگر را لغو کرد و بازگشت به پيمان آب و هوايي و ساير تعهدات بينالمللي را نيز وعده داده بود و عملا نشان ميدهد که همه آنها را عملي خواهد کرد. بايدن به عنوان يک دموکرات نگاه جهاني دارد و معتقد به همکاريهاي بينالمللي است. در همين راستا تلاش ميکند تا آمريکا در عرصه بينالملل و سازمان ملل و ادارات مرتبط با آنها نقشآفريني کرده و اثرگذار باشد. ترامپ عملا عکس اين رويه را در پيش گرفت و تمامي تلاشهاي او در اين راستا بود تا تعهدات بينالمللي آمريکا را خنثي کند تا جايي که حتي با ناتو نيز در افتاد و خواستار پرداخت پول بيشتري از ساير اعضاي اين پيمان شد و حتي به سمت سازمان بهداشت جهاني حمله کرد و يکي پس از ديگري سازمانهاي بين المللي مختلف را تحت تاثير اقدامات يک جانبه خود قرار داد. در مقابل بايدن در نخستين روز کاري خود 18 پيمان را امضا کرد و به آن ها بازگشت. قطعا برجام کم اهميتتر از اين پيمانها نيست.
موانع پيش روي بايدن براي بازگشت به برجام چه مواردي است؟
بايدن به راحتي و با اختيار توانست به بسياري از معاهدات بين المللي بازگردد اما در مسير برجام با جادهاي متفاوت رو به رو است زيرا يک طرف آن کشوري به نام ايران است که همواره با آن چالش داشته است و از سوي ديگر در داخل خود آمريکا نيز برخي با او مخالفت کرده با اين هدف که تنشها و نزاعها با ايران پابرجا مانده و آنها به اهداف خود برسند. هدف اين جريانها در داخل آمريکا اين است که بايدن نتواند در 4 سال آينده برجام را احيا کند، تا شايد بتوانند در انتخابات بعدي آمريکا اقدامي جدي تر انجام دهند. اين جريانهاي آمريکايي يک طرف قضيه هستند و از سوي ديگر لابيهاي سعودي و صهيونيستي نيز در ايالات متحده فعال شدهاند تا اجازه ندهند ايران نفس بکشد و برجام احيا شود. صداها
يي که از سوي برخي جريانها در داخل ايران شنيده ميشود، در کنار صداهايي که از داخل آمريکا شنيده مي شود، کار را براي بازگشت به برجام تا حدودي سخت ميکند. اين جريانات به دنبال اين هستند که تنش ميان ايران و آمريکا کاهش پيدا نکند و حتي شاهد بوديم در روزهاي آخر دوره ترامپ اين هراس ايجاد شده بود که ممکن است تحت همين فشارها او يک جنگ به راه انداخته و وضعيت را بحراني کند. از سوي ديگر نيز به دنبال مانع تراشيهايي بودند که بايدن نتواند به راحتي آنها را از ميان بردارد و هر چه که در توان داشتند در اين عرصه هزينه کردند. اين مرحله سپري شد اما هنوز آن موانع وجود دارند. تيمي را که امروز بايدن براي سياست خارجي خود انتخاب کرده است اين امر را يادآوري ميکند که آنها قصد بازگشت کامل به برجام را دارند. تمامي اين افراد در برجام قبلي نقش موثري داشته اند. انتخاب اين افراد پيام دارد و به نظر ميرسد اروپا نيز پيام را دريافت کرده و نگاه خود را به اين عرصه مثبت کردهاند.
بـــا توجه به وجود اين موانع در هر دو طرف، آيا هنوز مسير ديپلماسي براي احياي برجام باز است؟
قطعا مسير ديپلماسي براي احياي برجام همچنان باقي است و از بين نرفته است. نکتهاي که در اين ميان حائز اهميت است و شايد چالش اصلي باشد اين است که چه کسي بايد گام اول را برداشته و به تعهدات خود عمل کند. طبق اصول و قواعد بينالمللي در اين مرحله حق به نفع ايران است به اين علت که ايران طي 5 سال گذشته با تاييد آژانس بين المللي انرژي اتمي به تعهدات خود عمل کرده و بارها و بارها نيز اين امر تاييد شده است در صورتي که طرف مقابل از برجام خارج شد و به تعهدات خود نيز عمل نکرد. ايالات متحده نه تنها از برجام خارج شد، بلکه ساير کشورها را نيز تهديد کرد که اگر با ايران همکاري کنند، قطعا آنها نيز جريمه خواهند شد. در اين ميان برخي کشورها به هشدارهاي آمريکا توجه کردند و برخي نيز توجه نکردند و به همکاري با ايران ادامه دادند. از جمله آنهايي که با ايران همکاري نکرده و ترس از دست دادن مراودات خود با آمريکا را داشتند، اتحاديه اروپا بود. آنها در اين راستا يک زمينه متفاوتي تحت عنوان اينستکس را اروپا ايجاد کرده و اين امر نيز با تهديد ايران صورت گرفت زيرا ايران از آنها خواسته بود که با تجارت با ايران ادامه دهند تا اين يک تعهد يک طرفه نباشد. آن ها قول داده بودند که نفت ايران را خريداري خواهند کرد و از طريق اينستکس نيازمنديهاي ايران را برطرف خواهند کرد اما به اين نيز عمل نکردند. به دنبال اين اتفاقات بود که ايران به صورت مرحلهاي تعهدات خود را کاهش داد. ايران زير تعهدات خود نزد بلکه به وضوح اعلام کرده بود که اگر اروپا به تعهدات خود عمل کند، ما نيز عمل خواهيم کرد و به گونهاي بايد گفت که ايران مسير تعليق را در پيش گرفته بود اروپا خود نيز اقرار داشته است که نتوانسته به تعهدات خود عمل کند. مجموعه اين اتفاقات است که نشان ميدهد ايران محق است و اين طرفهاي مقابل هستند که بايد در ابتدا به تعهدات خود عمل کنند و پا پيش گذاشته و حسن نيت خود را نشان دهند، زيرا آنها بودهاند که در ابتدا همه توافقات را نقض کردهاند.
آيا بايدن پا پيش خواهد گذاشت و آيا ميتواند فشار لابيهاي پر نفوذ آمريکا را پشت سر بگذارد؟
شايد چالش در اين نقطه باشد که حرف ايران اين است که شروع کننده نقض برجام بايد به تعهدات خود عمل کند. اين را در کلام رئيس جمهوري و وزير خارجه نيز به وضوح مشاهده کرديم. در مورد غني سازي 20 درصد نيز ايران پاسخ داده است و آن نيز قابل بازگشت است، مهم همين سوالي است که مطرح شده است که آيا بايدن موانع را کنار خواهد گذاشت يا خير. شخصيتهايي که امروز در ايالات متحده و برخي کشورها اين صحبت را تکرار ميکنند که در ابتدا ايران بايد به تعهدات خود عمل کند، همان صداي لابيهاي صهيونيستي و عربي هستند. اين سنگهايي است که در مقابل بايدن انداخته ميشود. اگر بايدن به اين صحبتها توجه کند، آن چيزي رقم خواهد خورد که برخي در داخل ميخواهند و آن اين است که مساله گفت و گو و برجام به دولت آينده کشيده شود تا اين موارد را خود مديريت کنند. برخلاف آنچه به اشتباه تصور ميکنند، از دست دادن اين فرصت سبب ميشود تا تنشها کاهش نيابد و مشخص نيست در دولت آينده اين امر سامان يابد يا خير. واقعا مشخص نيست در دولت آينده ايران شرايط براي گفت و گو و احياي برجام وجود دارد يا خير و به همين علت امروز ضرورت دارد تا در داخل کشور در اين مسير سنگاندازي نشود. امروز فرصت نيت خواني نيست و ايران نيز دستانش در مقابل اقدامات آتي آنها بسته نيست و زماني که برجام احيا شود در وهله اول شرايط مساعدتر براي مردم خواهد شد و از گرفتاريها و سختي ها فاصله خواهند گرفت و اين نيز بسيار خوب است. بايد از اين موفقيت به عنوان يک فرصت استفاده شود. هر دولتي که در آينده بر سر کار آيد ميتواند از اين برجام به شکل کامل به نفع ايران استفاده کند و جناحها نيز منافع آن را به نام خود ثبت کنند. بايد به زندگي مردم سامان داد. شما اينها را به نام خود بزنيد و کسي نيز با آن مشکل ندارد.
