تاثير واکسن بر نسخه جهشيافته کوويد 19
پس از اعلام دولتِ انگليس مبني بر تشخيص نسخه ژنتيکي جديدي از کروناويروس در اين کشور، متخصصان علوم پزشکي يادآور شدند که احتمال وقوع جهش ژنتيکي وجود دارد اما اين يافتهها لزوما ترسناک نيست. انگليس سازمان جهاني بهداشت (WHO) را از اين تغيير جديد باخبر کرده است، تغييري که به گفته «متهنکاک» وزيربهداشت بهنظر ميرسد علت شيوع سريعتر ويروس در نواحي جنوب غربي اين کشور باشد. مقامات محليِ حدود 60 منطقه مختلف در انگليس، بيش از 1000 مورد ابتلا مربوط به اين جهش ژنتيکي خاص را گزارش کردهاند، با اين حال دولت مصرانه ميگويد که نسخه جديد ويروس، باعث ايجاد بيماري حادتري نميشود و احتمالا بر اجراي طرح تزريق عمومي واکسن در کشور اثري ندارد. محققان ضمن تحسين سرعت شبکه ژنشناسي بريتانيا در تشخيص اين جهش ژنتيکي گفتهاند که براي تعيين ميزان خطري که اين سويه خاص از ويروس سارس- کوو2 دارد به اطلاعات و تحليل بيشتر نياز داريم. «وندي بارکلي» رئيس بخش بيماريهاي عفوني دانشکده سلطنتي لندن گفت: حين همتاسازي ويروس ممکن است جهش ژنتيکي رخ دهد. بايد بدانيم تغييراتي که در ژنهاي ويروس پديد ميآيد چه عواقبي دارد، مثلا ببينيم اين تغيير چه اثري بر شدت بيماري، سرعت انتقال آن و واکنش دستگاه ايمني بدن به ويروس دارد. بهعلت شيوع شديد ويروس در انگليس و سراسر جهان تاکنون شاهد نسخههاي جديدي از آن بودهايم که با تغييراتي در پروتئين سنبله همراه بوده است. وي افزود: در طول دوره همهگيري، يکي از بسيار نسخههاي ژنتيکي سارس- کوو2 را اوايل سالجاري بهصورت جهش ژنتيکي در راسوهاي دانمارک مشاهده کرديم. آن نسخه از ويروس حساسيت تاحدي کمتري به پادتنهاي خنثيکننده بدن نشان داده است. با وجود تغييرات آشکار ژنتيکي در پروتئين سنبله ويروس، نشانهاي از اثرگذاري کمتر واکسن روي آن نديدهاند. مشابه اين جهشهاي ژنتيکي در گيرنده سنبلهاي نسخه جديد ويروس در انگليس نيز مشاهده شده است. بيشتر واکسنهايي که اکنون در دست توليد است همين گيرنده سنبلهاي ويروس را هدف قرار ميدهند اما «اندروداويدسون» دانشيار ويروسشناسي دانشگاه بريستول گمان نميکند اين موضوع مشکل بزرگي ايجاد کند.
تشخيص بيماري با نظارت فعالانه
او گفت: واکسن با توليد پادتن، بسياري از بخشهاي پروتئين سنبله را هدف قرار ميدهد و احتمال آنکه يک تغيير بتواند باعث کاهش کارايي واکسن شود خيلي کم است. اما با گذر زمان ممکن است تعداد جهشها بيشتر شود و اين اتفاق بيفتد. مثلا هر سال اين اتفاق براي آنفلوآنزا ميافتد. دکتر داويدسون توضيح داد: ويروسهايي همچون سارس- کوو2، دائم در حال جهش ژنتيکياند و محققان پيش از اين نيز از وقوع جهشي بهنام دي614جي باخبر بودند که در بسياري از کشورها شيوع گسترده پيدا کرده است. او گفت: فقط تغييراتي پايدار ميمانند و باعث شيوع نسخههاي ژنتيکي جديد ميشوند که براي سرايت بيشتر ويروس مناسب باشند. اين بدان معني نيست که ويروس جديد بيماري حادتري ايجاد ميکند يا واکسن بر آن اثر نميگذارد، بلکه به معني سرايت بيشتر و سريعتر ويروس در ميان مردم است. اين اتفاق تاکنون براي سارس-کوو2 افتاده است. وي افزود: مهم است که با نظارت فعالانه تغييرات سارس- کوو2 را فوري تشخيص بدهيم و ويژگيهاي هر ويروس جديدي را بررسي کنيم تا مطمئن شويم خطر بيشتري براي سلامت انسانها ندارد. آمادگي، کليد پيشگيري از شيوع و در صورت لزوم به روز کردن واکسنها است. «جرمي فارار» مدير ائتلاف ولکام نيز گفت: اين نسخه جديد ژنتيکي به ما يادآوري کرد که آموختنيها راجع به کوويد19 هنوز بسيار است. او ادامه داد: سرعت تشخيص اين جهش نيز گواهي بر استثنايي بودن اين تحقيقات است. اما حالا وقتِ از خودراضي بودن نيست. با ورود به سال 2021 بايد همچنان فروتنانه آماده باشيم که خود را با چالشهاي جديد پيش رو تطبيق و به آنها واکنش نشان دهيم. وي متذکر شد: اين همهگيري هنوز تمام نشده و تغييرات ويروس و خط سير همهگيري در سال آينده همچنان ما را غافلگير خواهد کرد. «جاناتان استويه» ويروسشناس موسسه فرانسيس کريک لندن نيز توضيح داد: نسخههاي جديد ويروس بهعلت خطا در نسخهبرداري از محتواي ژنتيکي ويروس پديد ميآيد. او گفت: اين امر باعث ايجاد تغييرات جزئي در پروتئين ويروس ميشود. به نوشته روزنامه اينديپندنت - چاپ انگليس، هنکاک نيز يادآور شد: محققان آزمايشگاه «پورتون داون» در نزديکي «سالزبري» مشغول بررسي اين جهش ژنتيکي جديد هستند.
