جنجال اردوغان در باکو
آرمان ملـــي - سجاد جنتآبادي: رجب طيب اردوغان، رئيسجمهور ترکيه مدتي است که سياستهاي تندي را در دنياي سياست پيش گرفته است. از زماني که عدهاي از نظاميان کودتاي ناموفقي را در ترکيه داشتند و ايران همهجانبه از دولت ترکيه حمايت کرد، اين سياستمدار 66ساله رفتارهايي نهچندان بر مدار واقعيات نظام بينالملل در مسائل سياسي از خود نشان ميدهد. نمونه اين امر را نيز ميتوان در اظهارنظر غيرمنطقي و مداخلهجويانه او در مورد آذربايجان ديد. قطعبهيقين اردوغان ميداند که در نظام بينالملل مفهومي به نام حق حاکميت ملي وجود دارد و هر کشوري در چارچوب قلمرو سرزميني خود استقلال و تمام ارضي خود را به رسميت ميشناسد. اينکه اردوغان بيتي از يک شعر جداييطلبانه درباره رود ارس در مرز ايران و جمهوري آذربايجان را که نماد جداييطلبهاي پانترکيست است بخواند و در آن به ايران اشاره کند ناشي از عدم آشنايي او به مفهوم حاکميت ملي دولتها و استقلال آنهاست. مسلما اين نوع اظهارات از سوي رئيسجمهور ترکيه نهتنها تاثيري در ديگر کشورها بهخصوص ايران بزرگ و قدرتمند نخواهد گذاشت، بلکه نگاههاي توام با ترديد را نسبت به اردوغان و ترکيه افزايش خواهد داد. چنانکه وزير امور خارجه کشورمان در واکنش به اين اظهارات گزافهگويانه آورده است: «آيا او نفهميد که عليه حاکميت جمهوري آذربايجان سخن گفته است؟ ايشان تاکيد کرد که هيچکس نميتواند درباره آذربايجان عزيز ما صحبت کند.» قدر مسلم اگر بخواهيم به نگاه بدبينانه به اين موضوع نگاه کنيم اردوغان با طرح چنين موضوعاتي درصدد ايجاد اختلاف ميان ايران و آذربايجان آن هم پس از جنگ قرهباغ است.
اردوغان چه گفت؟
ماجرا از اين قرار است که رئيسجمهور ترکيه در سفر به کشور اذربايجان شعر جداييطلبانهاي را خواند که با واکنشهاي متعددي روبهرو شد. رجب طيب اردوغان که به همراه الهام علياف رئيسجمهور آذربايجان براي شرکت در مراسم رژه نظامي نيروهاي جمهوري آذربايجان به مناسبت اتمام اشغال منطقه قرهباغ کوهستاني توسط ارمنستان، به باکو سفر کرده و در اين مراسم شرکت کرده بود، بيتي از يک شعر جداييطلبانه درباره رود ارس در مرز ايران و جمهوري آذربايجان را عليه تماميت ارضي جمهوري اسلامي ايران خواند و گفت: «ارس را جدا کردند و آن را با ميله و سنگ پر کردند / من از تو جدا نميشدم به زور جدايمان کردند.» اين شعر که به زبان ترکي است يکي از نمادهاي جداييطلبي پانترکيستهاست در زبان آذري به ارس آراز هم گفته ميشود، پس از جدايي بخشي از خاک ايران در قالب قرارداد گلستان پس از شکست قاجار از روسيه شعري سروده شده در اعتراض به جدايي اجباري اين بخش از سرزمين ايران. اين شعر «اي ارس» نام دارد. که از سوي يحيي شيدا سروده شده و خواستار بازگشت 17 شهر قفقاز به سرزمين مادري يعني ايران است. بخشي که اردوغان در رژه خوانده است اين مضمون را دارد: ارس را جدا کردند و آن را با ميله و سنگ پر کردند، من از تو جدا نميشوم، بهزور جدايمان کردند.
هيچکس حق ندارد درباره آذربايجان ايران صحبت کند
محمدجواد ظريف، در واکنش به شعرخواني اخير اردوغان در باکو تاکيد کرد: هيچکس نميتواند درباره آذربايجان عزيز ما صحبت کند. ايسنا نوشت، محمدجواد ظريف در پاسخ به اظهارات مداخلهجويانه رئيسجمهور ترکيه، در صفحه توييتر خود به زبان فارسي نوشت: «به اردوغان نگفته بودند شعري که به غلط در باکو خواند مربوط به جدايي قهري مناطق شمالي ارس از سرزمين مادريشان ايران است! آيا او نفهميد که عليه حاکميت جمهوري آذربايجان سخن گفته است؟ هيچکس نميتواند درباره آذربايجان عزيز ما صحبت کند.»
آذربايجان در قلب ملت ايران
دبير مجمع تشخيص مصلحت نظام به سخنان تحريکآميز اردوغان در مراسم رژه پيروزي ارتش جمهوري آذربايجان در باکو، واکنش نشان داد و تاکيد کرد: آذربايجان در قلب ملت ايران قرار داد. محسن رضايي، در توييتر نوشت: «اگر آقاي اردوغان از خواندن شعر ارس منظورش ايران بزرگ است، درست است. زيرا آذربايجان در قلب ملت ايران و در کنار برادران ديگرش از قوم، لر و کرد و بلوچ و عرب قرار دارد. اگر نظرش تکرار تجربه شکستخورده داعش در سوريه است، حرف غلطي است.» همچنين سفير جمهوري اسلامي ايران در اوکراين در توييتي نسبت اظهارات اخير اردوغان رئيسجمهور ترکيه واکنش نشان داد. منوچهر مرادي در توييتي نوشت: «احسنت! نظامي گنجوي شاعر بزرگ پارسيگوي ايران که برخي نابخردانه در پي مصادره او و ديگر مفاخر ايراني هستند، چه زيبا ميگويد: همه عالم تن است و ايران دل/ نيست گوينده زين قياس خجل؛ چون ايران دل زمين باشد/ دل ز تن به بود، يقين باشد»
احضار سفير ترکيه
سخنگوي وزارت امور خارجه روز جمعه از احضار سفير ترکيه در واکنش به اظهارات مداخلهجويانه و غيرقابل قبول رجب طيب اردوغان خبر داد و گفت: سفير ترکيه در تهران از سوي دستيار وزير و مديرکل اورآسيا به وزارت امور خارجه احضار و ضمن ابلاغ مراتب اعتراض شديد، به سفير، تاکيد شد جمهوري اسلامي ايران خواستار توضيح فوري دولت ترکيه در اين خصوص است. سعيد خطيبزاده افزود: در جريان اين احضار به سفير ترکيه ابلاغ شد که دوران ادعاهاي ارضي و امپراتوريهاي جنگافروز و توسعهطلب سالهاست که سپري شده است. وي بيان کرد: به سفير ترکيه تاکيد شد جمهوري اسلامي ايران به هيچکس اجازه مداخله در مورد تماميت ارضي خود را نميدهد و همانطور که تاريخ پرافتخارش گواه است، در خصوص امنيت ملي خود حتي ذرهاي کوتاه نميآيد.
