واقعيت يا رويای نفتی رئیسجمهور؟
آرمان ملي- اميد کاجيان: رئيسجمهوري خيلي با اطمينان از فروش 2ميليون و سيصدهزار بشکه نفت سخن ميگويد؛ اظهاراتي که بر حاشيهها افزوده است، اين در حالي است که چندي پيش در نبود حسن روحاني و البته معاون اول، معاون پارلمانياش لايحه بودجه را تقديم مجلس کرد. نکته قابل توجه اين است که اين بودجه با تصور فروش بيش از دوميليون بشکه بسته شده است. فروش نفت ايران در حال حاضر باوجود همه تلاشهاي تحريمها در بهترين حالت ممکن، محال است حتي به اندازه يکسوم اين مقدار هم باشد. حال آنکه بودجه کشور با روياي بيش از دوميليون بشکه بسته شده است. همه اينها در حالي است که نمايندگان مجلس يازدهم نيز طي روزهاي اخير، بيشترين ايراد و البته تعجبشان بسته شدن بودجه با چنين ميزان بشکه نفتي است. انگار نه انگار که تحريمي در کار است. گويي که دولت صددرصد مطمئن از رفع تحريمها تا سه ماه آينده است. اينبار اما اظهارات حسن روحاني فصل جديدي از سوالات را مطرح ميکند. رئيسجمهور با اشاره به تحويل بودجه سال 1400 پيش از موعد مقرر به مجلس تاکيد کرد: اين اولين کار مشترک مجلس يازدهم و دولت دوازدهم است؛ متاسفانه در اين چند ماه امکانش فراهم نشده که کار مشترکي انجام بدهيم. چون نمايندگان مجلس محترم لوايح ما را به بايگاني بردند و سونامي طرحها را راه انداختند. او در ادامه و در اظهاراتي معنادار بيان ميکند که طبق قانون اساسي تعيين برنامه و خط مشي جزو اختيارات خاص رئيس جمهور به حساب ميآيد. ما ابتدا به قانون خدا سپس قانون اساسي و پس از آن قوانين مجلس پايبنديم و ابتدا بايد قوانين بالا دستي را بهعنوان قوانين مهم مبنا قرار دهيم. بر همين اساس، برنامه را براي دوره بعد کسي نميتواند تعيين کند و برنامه را فقط رئيسجمهور تعيين ميکند. براي همين هم مردم پاي صندوقهاي راي ميآيند و به فرد راي نميدهند بلکه به برنامه رئيسجمهور راي ميدهند. روحاني ضمن بيان اين نکته که الزاما فروش نفت به اين مقدار به معناي مذاکره يا حتي رفع تحريم نيست، اضافه ميکند: ما با بودجه اين پيام را ميدهيم که سال آينده دوميليون و 300هزار بشکه نفت در روز خواهيم فروخت؛ چراکه هم قدرت توليد و هم قدرت فروش آن را داريم. دنيا اين پيام را بهخوبي دريافت کند که ايران شرايط توليد و فروش نفتش در سال آينده با دو سال قبل کاملا متفاوت و جديد خواهد بود. البته ممکن است کاسبان تحريم خيلي از اين علامت خوشحال نشوند اما اين چراغ اميد براي ملت در سال بعد است.
بر کدام مبناست؟
اما اظهارات حسن روحاني براي بسياري جاي سوال است. با کدامين مبنا رئيسجمهور با اين خوشبيني از فروش نفت دوميليون و سيصدهزار بشکهاي ميگويد و بودجه را براساس چيزي بسته است که اساسا لااقل تا به امروز وجود خارجي ندارد؟ بسياري بيان ميکنند اين ادعا ميتواند در سال 1400 موج جديدي از تورمها را بر کشور تحميل کند. از ديد بسياري اين بودجهبندي به معناي اطمينان دولت از رفع تحريمها و مذاکرات با بايدن خواهد بود. اما اين حد از اطمينان بر چه اساسي بهوجود آمده، همين چند وقت پيش بود که مجلس با تصويب طرحي که حمايت تلويحي شورايعالي امنيت ملي را نيز دارد به دولت براي رفع تحريمها يک ماه مهلت داده و بعد از آن خواستار خروج از پروتکل الحاقي و ورود ايران به غنيسازي 20 درصد شده است. اين در حالي است که ورود به اين شرايط عملا ايران را از هرگونه مذاکره و برجام و رفع تحريمي دور خواهد کرد. خصوصا اينکه اکنون حتي کشورهاي اروپايي نيز نسبت به اين اقدامات در مجلس ايران اعتراض کرده و آن را خطري براي همين برجام باقيمانده بعد از خروج ترامپ دانستهاند. اکنون روي کار آمدن بايدن به عنوان رئيسجمهور آينده آمريکا که دولت ايران اميد به مذاکره با او و البته بازگشت وي به برجام داشته نيز تحتالشعاع قرار گرفته است.
کار به جايي رسيده که حسن روحاني رئيسجمهوري در نامهاي به شوراي نگهبان نسبت به طرح مجلس يازدهم با عنوان «قانون اقدام راهبردي براي لغو تحريمها» و روند تصويب اين قانون اعتراض کرده و از تصويب و رفتوآمد يکروزه اين طرح ميان مجلس يازدهم و شوراي نگهبان و تاييد آن متعجب شده است. حال با علم به تمامي اين موضوعات، حسن روحاني بر چه مبنايي بار ديگر بر فروش دوميليون و سيصدهزار بشکهاي نفت در سال آينده تاکيد ميکند و اساسا مگر ميشود بر مبناي فرضيات لايجه بودجه را بست؟ تبعات اين موضوع چه خواهد بود؟ همه اينها در حالي است که بخش ديگري از اظهارات روحاني را هم نبايد نديد گرفت، اينکه او اميدوار است تا بدون احتياج به مذاکره اين ميزان از فروش نفت را محقق کند، مگر چه راهکاري در اين راستا وجود دارد و البته اگر امکان چنين امري بود چرا تا به امروز اتفاق نيفتاده است؟
براساس اطلاعات دقيق صحبت شده
هادي حقشناس اقتصاددان دراينباره به «آرمان ملي» ميگويد: قطعا ادعاي رئيسجمهور برمبناي آن چيزي که در آينده به نظر قابل دسترسي است بيان شده است. او براساس اطلاعات و پيشبينيهايي که ممکن است در دسترس همگان نباشد صحبت ميکند. تمامي اعضاي دولت در ارائه لايحه بودجه منابع و مصارف را تعيين و پيشبيني کرده و بر اساس آن سخن ميگويند. اطلاعاتي در دست است که رئيسجمهور از فروش نفت دوميليون و سيصدهزار بشکهاي هم سخن ميگويد. به عبارتي سعي ميشود در مسائل اقتصاد براساس پيشبينيهاي واقعنگرانه سخن گفته شود. استاندار گلستان ميافزايد: فرض مهمي اينجاست که اگر تحريمها رفع شود فروش نفت به بيش از دوميليون ميرسد، يعني ما يک سابقه تحريم و رفع تحريم و پساتحريم داشتيم، قرائن و شواهد نشان ميدهد که اين تحريمها نميتواند دائمي باشد، اين تحريمها به اتمام ميرسد. قرائن بيانگر اين است که ما سال آينده، سال بدون تحريم داشته باشيم، مگر اينکه حوادث غيرمترقبهاي رخ دهد تا اين ادعا به واقعيت نپيوندد. وي ميگويد: بودجه، پيشبيني است و فرقش با حسابداري در همين است که در آنجا مسائل را در قطعيت سند ميزنند اما بودجه پيشبيني دخل و خرج آينده است. در اين ميان اين نکته را از ياد نبريد که در بودجه در صورت تحقق درآمده، هزينهها با ابزار تخصيص صورت ميگيرد. بهصورت ماهانه يا هر سه ماه، ابتدا خزانه مطمئن از درآمد، مجوز هزينه را ميدهد. از سويي هم توجه کنيم که مثلا ميگويند در بودجه هر بشکه نفت 40 دلار تعيين شده مگر چه تضميني است که قيمت بشکه نفت در همين 40 دلار در سال آينده نيز بماند؟ مگر اين مبلغ قطعي است؟ مگر ممکن نيست همانطور که فروش نفت دستخوش تغيير ميشود قيمت آن هم بالاتر برود؟ بنابراين همه اينها پيشبيني از آينده است که در بودجه ميآيد و در شرايط فعلي هم رفع تحريمها دور از انتظار نيست. وي درمورد اينکه اگر فروش به اين ميزان محقق نشود اين مساله باعث تورم توامان در کشور نخواهد شد؟ اظهار کرد: يقينا اگر بودجه کسري داشته باشد فشار تورمي دارد اما همانطور که گفته شد با ابزار تخصيص بهصورت ماهانه درآمدها و هزينهها با يکديگر بالانس ميشوند و اين مانع از آن بار فشار تورمي خواهد شد.
