آقای رئیس‌جمهور بعدی

آقاي رئيس‌جمهور بعدي، قسمت اول و قسمت دوم اين نوشته، حاوي هشت نکته بود، اما نکته نهم: نُه. شما با تحريم‌ها عددبازي نکن: يکي از آن کلاه‌هايي که ممکن است سرت برود اين است که اعدادي را که برخي درباره اثر نسبي تحريم‌ها و سهم مديريت داخلي در بروز مشکلات کشور از خودشان درمي‌آورند، باور کني و بعد خودت را با اين‌ها گول بزني. يکي مي‌گويد سهم نسبي تحريم و سوءمديريت بيست به هشتاد درصد است، آن يکي گونه ديگري خواب‌نما مي‌شود و از سهم سي به هفتاد حرف مي‌زند. اين اعداد و ارقام پايه و اساس ندارد. توضيح مي‌دهم. اثر تحريم قابل ميانگين‌گيري نيست و در هر عرصه‌اي متفاوت است. فرض کن بيماري خطرناکي هست که فقط با يک داروي تحت تحريم درمان مي‌شود و بدون آن بيمار مي‌ميرد. آيا مي‌شود سهم تحريم در مرگ اين بيمار را با سهم تحريم در نبود ماده اوليه يک داروي ديگر، يا سهم تحريم در افزايش قيمت داروي عادي را با هم جمع زد و به يک عدد ميانگين رسيد؟ اين‌ها قابل جمع زدن نيستند. فرض کن ساخت يک پالايشگاه يک‌ونيم ميليارد دلار هزينه دارد و راه افتادن پالايشگاه نيازمند فقط سه ميليون دلار قطعاتي است که فناوري توليدش داخلي نيست. اگر پالايشگاه بدون اين سه ميليون دلار قطعات راه نيفتاد، مي‌شود گفت سهم تحريم فقط دودهم درصد بوده است؟ شما به آن آدم‌هايي که از اين اعداد تدارک مي‌کنند بگو سهم تحريم در بروز فساد را چگونه ارزيابي مي‌کنند. گفته بودم قبلاً که فقط حرف‌هايي را بپذير که گوينده بتواند با متن مکتوب جلوي يک جمع متخصص از آن‌ها دفاع کند. زنجيره‌هاي توليد و مسائل حکومت‌داري در جهان جديد چنان با عرصه بين‌المللي در هم پيچيده‌اند که گفتن اين ميانگين‌هاي بيست‌هشتاد يا سي‌هفتاد براي سرگرمي خوب است. تعيين کردن سهم تحريم در هر مشکلي، خودش يک پروژه تحقيقاتي است که کالا به کالا، مشکل به مشکل فرق مي‌کند. اين اعداد براي مناقشه سياسي خوب است، براي زدن توي سر حريف خوب است، اما همان اول به شما گفتم که زدن توي سر حريف که کار اصلي رئيس‌جمهور نيست. اگر گفته مرحوم دنگ شيائوپنگ بنيان‌گذار چين امروز را مبنا قرار دهيم. دو کار حتماً انجام بده: اول، هر جور هست به فکر رفع تحريم‌ها باش. تحريم اصلاً نعمت، رحمت، فرصت و شربت است را ول کن؛ تحريم براي هيچ ملتي جز نقمت نيست. البته نظام تحريم‌ها پيچيده‌تر از آن است که در کوتاه‌مدت از دست‌شان خلاص شوي، پس، دوم، تا وقتي تحريم‌ها هست، هر مسأله متأثر از تحريم - از گراني مرغ تا نبود دارو يا راه نيفتادن پالايشگاه و نيروگاه معطل قطعه - را موضوع يک مسأله سياست‌پژوهي دقيق قرار بده و به کليات ابوالبقاء که بوروکرات‌ها و سياسيون به هم مي‌بافند توجه نکن. سهم تحريم در کليت مسائل کشور قابل ميانگين‌گيري نيست، با اين اعداد بازي نکن و نگذار بقيه تو را بازي بدهند.