علت گسترش آتش سوزی های جنگلی
تا پيش از آغاز آتش در جنگلهاي توسکستان گلستان عادت داشتيم که در فصل پاييز منتظر باد و باران در کلانشهرها براي کاهش آلودگي هوا باشيم اما حالا نه تنها براي کاهش آلودگي بلکه براي خاموش شدن آتش در جنگلها هم بايد منتظر باران باشيم. جنگلهاي توسکستان هفت روز است که در آتش ميسوزند و اکنون چشمها براي اطفاي آن به آسمان خيره شده است.جنگلهاي توسکستان گلستان هفت روز است که در آتش ميسوزند. گسترش آتش، صعبالعبور بودن منطقه و کمبود تجهيزات سبب شده است که چشمها براي خاموش شدن آن به آسمان باشد تا شايد باران بتواند آتش هفت روزه را مهار کند.پاييز خشک و کم بارش امسال سبب شده است که هرچند وقت يکبار شاهد وقوع آتش در جنگلهاي کشور باشيم؛ جنگلهايي که پيش از اين طي تابستان نيز در حريقهاي بسياري سوختند و کارشناسان زيادي به دستگاههاي مسئول در زمينه عدم مديريت حريق انتقاد کردند. ازجمله اين انتقادها ميتوان به کمبود نيرو، عدم ارائه آموزشهاي لازم به داوطلبان اطفاي آتش، نبود بالگرد و نبود برنامهاي مشخص براي پيشگيري از حريق اشاره کرد.
2000 فقره آتشسوزي در جنگلها
پوشش انبوه گياهي خشک شده، بيدقتي برخي گردشگران، نبود امکانات کافي و... سبب شد که طي بهار و تابستان امسال بيش از 2000 فقره آتشسوزي در جنگلها و مراتع کشور رخ دهد و در کل به حدود 2300 هکتار از نواحي جنگلي آسيب وارد شود. شايد انتظار ميرفت که با آمدن پاييز و شروع بارشها شعلههاي آتش در جنگلها نيز به سمت خاموشي رود اما طي دو ماه اخير نه تنها در جنگلهاي زاگرس بلکه در جنگلهاي هيرکاني شمال کشور نيز آتشسوزيهاي گستردهاي رخ داده است.هرچند برخي از مسئولان ازجمله عيسي کلانتري، رئيس سازمان حفاظت محيط زيست در آخرين اظهارات خود درباره آتشسوزيهاي جنگلي گفتهاند که اين آتشسوزيها در مقابل 13 ميليون هکتار جنگل در ايران قابل اغماض است اما کارشناسان بسياري معتقدند که سرانه جنگل در ايران نسبت به ساير کشورها بسيار کمتر است و از سوي ديگر جنگلهاي ما در ايران به دليل عوامل مختلف تخريب بسيار شکننده هستند. رحيم ملکنيا، متخصص جنگلداري و عضو هيات علمي دانشگاه ايلام ضمن انتقاد از اينکه گاهي آتشسوزيهاي جنگلي در کشور ما کوچک شمرده ميشود، اظهار ميکند: اگر چنين گزارهاي توسط دستگاههاي محيط زيست يا منابع طبيعي مطرح شود، فريب افکار عمومي است چراکه ما نبايد ساختار جنگلهاي ايران را با نقاط ديگر دنيا مقايسه کنيم.
تخريب جنگلها، تهديدي عليه منابع آب
او ادامه ميدهد: هر هکتار تخريب جنگلها در ايران ميتواند تهديدي عليه منابع آب و خاک ما باشد. از اينرو اگر چنين گزارهاي که آتشسوزيهاي جنگلي در ايران ناچيز و قابل چشم پوشي است توسط افراد معمولي مطرح شود نشان ميدهد که افکار عمومي با اهميت جنگلها براي کشور آشنايي ندارد. آتشسوزي جنگلها نه تنها منابع آب و خاک ما را تهديد ميکند بلکه بهطور مستقيم تهديد براي حيات ساکنان جنگل است.سازمان هواشناسي کشور از ابتداي مهر ماه پيشبيني کرده بود که پاييز امسال پاييزي خشک و کم بارش است. بر اساس اين پيشبينيها، کمبارشي در پاييز حتي دامن بسياري از استانهاي شمالي که آبان و آذر فصل بارندگيهاي شديد براي آنها است را نيز خواهد گرفت. ملک نيا ضمن اشاره به اينکه در فصل پاييز و با نبود بارشهاي پاييزه، پوشش گياهي مستعد آتشسوزي خواهد بود، ميگويد: البته بايد به اين نکته توجه کنيم که آتشسوزي گسترده در جنگلها طي ماههاي آبان و آذر موضوعي غيرعادي نيست. در اين بين آنچه غيرعادي است غافلگير شدن دستگاههاي مسئول چه در تابستان و چه در پاييز است. گاهي عمليات اطفاي آتش آنقدر طول ميکشد که آتش گسترده مي شود و بايد براي اطفاي آن چشم به آسمان بدوزيم.
اطفاي حريق يک بازه زماني طلايي
پيش از اين در تابستان امسال بارها به سازمان جنگلها انتقاداتي در زمينه مديريت حريق شده بود اما اکنون درحالي که آتشسوزي در جنگلهاي توسکستان گلستان وارد هفتمين روز خود شده است نيز همچنان همان انتقادات مطرح است و پرسش اصلي اينجاست که چرا توانايي کنترل و مهار آتش در همان ساعات اوليه و پيش از گسترش آن وجود ندارد؟ ملکنيا ضمن بيان اين مطالب تصريح ميکند: براي اطفاي حريق يک بازه زماني طلايي داريم که هرچه از آن دور شويم آتش گستردهتر و مقابله با آن سختتر ميشود. همچنين اگر ما امکانات رصد بهموقع آتش و پيشبيني جهت گسترش آن را نداشته باشيم، مقابله با آن سخت ميشود همچنين اگر نتوانيم الگوي گسترش حريق را بر اساس آتشسوزيهاي قبلي پيشبيني کنيم، فرصت طلايي اطفاي آن را از دست خواهيم داد.بر اساس آخرين آمار سازمان جنگلها بيش از 90 درصد آتشسوزيها در عرصههاي طبيعي علت انساني دارد. اين متخصص جنگلداري تاکيد ميکند که دستگاههاي مسئول بايد راهکارهاي مشخصي براي پيشگيري و مديريت بههنگام حريق داشته باشند. به گفته او ما طي سالهاي اخير به طور مکرر با آتشسوزيهاي جنگلي مواجه بودهايم و از اينرو نميتوان گفت که با پديده آتشسوزي در جنگلها آشنا نيستيم. از اينرو دستگاههاي مسئول بايد قبل از شروع حريق براي کنترل و پيشگيري از آن برنامهريزي کنند.
عامل انساني سبب حريقهاي جنگلي
اين استاد دانشگاه ادامه ميدهد: بيشتر حريقهاي جنگلي ما در ايران عامل انساني (سهوي يا عمدي) دارد و ميتوان گفت که آتشسوزيها بسته به علت وقوع (عامل انساني يا طبيعي) راهکارهاي مشخصي براي پيشگيري و مديريت دارند. بهعنوان مثال بايد براي مديريت آتشسوزيهايي که با سهلانگاري انسان رخ ميدهد، قوانين بازدارندهاي تدوين کرد علاوه بر آن آموزشهايي را به مردم و يا گردشگران ارائه داد. از سوي ديگر علت آتشسوزيهاي عمدي نيز بايد مشخص شود. گاهي اوقات تغيير کاربري اراضي، منازعات بين مردم محلي و حتي تضاد منافع بين مردم و دستگاههاي مسئول بهويژه ادارات منابع طبيعي سبب وقوع آتشسوزيهاي عمدي ميشود. نياز است که دستگاههاي مسئول تمامي اين عوامل را بررسي و مسيري را براي آينده مشخص کنند.هرچند بالگردهايي براي اطفاي حريق به جنگلهاي توسکستان گلستان اعزام شدهاند اما تاکنون نتوانستهاند که در اطفاي آتش کمک کنند. ملکنيا در پايان با اشاره به چالشهايي که هميشه بر سر اعزام بالگرد به مناطق درگير حريق وجود دارد، تصريح ميکند: گاهي اوقات از بالگرد براي اعزام نيروي انساني اطفاي حريق به مناطق صعبالعبور استفاده ميشود و گاهي اوقات نيز بالگردها خود امکان اطفاي حريق را دارند. بههرحال از نظر من نبايد اطفاي آتش را به حضور يا عدم حضور بالگردها معطوف کنيم چراکه با مديريت صحيح آتش ميتوان مانع از گسترش آن شد.
