ترامپ دست دوستی به سمت ایران دراز می‌کند

پس از پيروزي رونالد ريگان بر جيمي کارتر در انتخابات رياست‌جمهوري سال 1980، ايالات متحده هيچ‌گاه در اين 40 سال انتخاباتي چنين حساس را شاهد نبوده است. پس از جنگ جهاني دوم و در دوران جنگ سرد ايالات متحده آمريکا روابط تاريخي و مستحکمي را با اروپا داشته است. اروپا همواره متحد اصلي آمريکا محسوب شده و آمريکا نيز متعهد به تأمين امنيت آنان بوده است. اما هم‌اکنون شاهد گسست در مناسبات دو سوي آتلانتيک هستيم و ترامپ در دوره زمامداري خود تمام مناسبات 6 دهه اخير را برهم زده است. دشمني ديرينه آمريکا و شوروي در گذشته هم‌اکنون به جايي رسيده که آمريکاي ترامپ عملا در مقابل زياده‌خواهي‌هاي روسيه کاملا بي‌اعتناست. موضوع مهم بعدي مساله سياست‌هاي آمريکا در قبال چين است؛ کشوري که به لحاظ اقتصادي در رتبه دوم جهان قرار دارد و احتمال مي‌رود در سال‌هاي نه‌چندان دور به قدرت اول دنيا تبديل شود. خصومت‌هاي شخصي ترامپ با چين و اقدامات او خارج از چارچوب‌هاي دموکراتيک، به مصرف‌کنندگان و توليدکنندگان آمريکايي ضررهاي جبران‌ناپذيري وارد کرده و چالش‌هاي جدي را پيش‌روي واشنگتن قرار داده است. او در حالي مسير تقابل با چين را در پيش گرفته که در آن سو به کره‌شمالي براي انجام مذاکرات چراغ سبز نشان داده و ديدارهايي نيز شکل گرفته که با دستاورد ديپلماتيکي همراه نبوده است. ترامپ در طول اين مدت به خوبي نشان داده است که با چندجانبه‌گرايي مخالف است؛ روندي که پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي قرار شده آمريکا آن را سرلوحه سياست‌هاي خود قرار دهد. از همين رو شاهد بوده‌ايم که آمريکاي ترامپ تمام معاهدات و قراردادهاي بين‌المللي را که پيش‌تر آمريکا آن را امضا کرده بود و به آن تعهد داشته يکي پس از ديگري زير پا گذاشته و آن را از بين برده است. از توافق آب و هوايي پاريس، تا خروج از سازمان جهاني بهداشت و... تا خروج از توافق هسته‌اي که براي جمهوري اسلامي ايران از اهميت بسزايي برخوردار بوده است. توافقي که براي اولين بار بين تهران و واشنگتن به‌دست آمده است؛ اگرچه در قالب 1+5 بوده اما همه به خوبي واقفيم که ايران با اوباما و کري به توافق رسيده و در حال حاضر نيز شاهد تبعات اقتصادي آن شامل تحريم‌ها و سقوط ارزش ريال و ديگر موارد مانند مناسبات منطقه‌اي و بين‌المللي هستيم. در همين حال با بررسي اين موارد مي‌توان به ميزان حساسيت انتخابات رياست‌جمهوري آمريکا براي ايران و ديگر کشورهاي جهان پي برد. مساله آينده روابط تهران و واشنگتن در صورت پيروزي هر يک از نامزدها يکي از موارد مهم قابل بحث در اين روزها است. تصور در ايران به گونه‌اي است که اگر بايدن در انتخابات پيروز شود تغييرات اساسي در روابط ايران و آمريکا رخ خواهد داد؛ اما معتقدم پيروزي ترامپ يا بايدن تأثير چنداني بر نوع رويکرد سياست خارجي آمريکا در قبال ايران نخواهد داشت. همانگونه که به خوبي مي‌دانيم رئيس‌جمهور کنوني آمريکا اقدامات مخربي را عليه ايران انجام داده است. در آن سو اگر فرض کنيم که بايدن هم پيروز شود بازگشت سريع او به برجام را مي‌توان نوعي خوش خيالي دانست؛ همانگونه که در مقاله‌هاي اخيرش به خوبي به آن اشاره کرده است. دموکرات‌ها هم نگراني‌هايي دارند و ممکن است شروطي را براي ايران تعيين کنند. شايد درخواست آنها مانند شروط 12گانه مايک پمپئو نباشد، اما بدون‌شک دولت بايدن هم در خصوص ايران در موضوعاتي چون مسائل موشکي، حضور در منطقه و از همه مهمتر و جدي‌تر درباره مسائل حقوق بشري دارد؛ موضوعي که حتي ترامپ از آن عليه ايران استفاده ابزاري نکرده است. روي هم رفته شايد پيروزي احتمالي بايدن يک دستاورد را در داخل ايران داشته باشد و آن هم اين است که برخي جناح‌ها ادعا کنند که مقاومت ايران سبب شکست ترامپ شده است که در واقع نگاهي خوش‌بينانه به چنين مسائلي است. ضمن اينکه بايد اشاره کرد که بايدن در زمينه سياست‌هاي خارجي اولويت‌هاي بسياري دارد و ممکن است ايران در اين اولويت‌بندي جزو اولين‌ها نباشد. مساله ترميم روابط با چين و اروپا، همکاري‌هاي بين‌المللي در خصوص مهار کرونا، مقابله و مهار روسيه از جمله موضوعات حائز اهميت براي دولت بايدن به شمار مي‌رود. اما در صورت پيروزي ترامپ گفته مي‌شود که شرايط پيچيده‌تر خواهد شد؛ ولي معتقدم او بار ديگر دست دوستي به سمت ايران دراز خواهد کرد، که نکته مهم در مواجهه با اين موضوع، به رفتار ايران بستگي دارد. ما در دوره ترامپ فرصت‌هاي زيادي را از دست داده‌ايم. در همان اوايل زماني که آمريکا همچنان در برجام بود و امکان مذاکره بر سر آن وجود داشت از فرصت استفاده نکرده‌ايم. بسياري از تحليلگران و ناظران مي‌گويند ترامپ در صورت انتخاب مجدد به فشار، تقابل و رويکرد مخرب خود عليه ايران ادامه خواهد داد. حتي صحبت‌هايي از حمله نظامي يا تغيير رژيم نيز به گوش مي‌رسد. اما شاهد بوده‌ايم که او جنگ‌افروزترين کابينه دولت خود يعني جان بولتون مشاور امنيت ملي سابق را با يک فرمان اخراج کرده و در مقابل ساقط شدن پهپاد پيشرفته گلوبال هاوک توسط ايران عکس‌العملي نشان نداده است. براي جمع‌بندي معتقدم که ترامپ در صورت پيروزي در مسير مصالحه با ايران گام خواهد برداشت و در نهايت در اين بين همه‌چيز بستگي به ايران خواهد داشت که چگونه تصميم بگيرد.