پوکي ‌استخوان، بيماري خاموش

شيوع پوکي‌استخوان به‌عنوان بيماري خاموش سه برابر شده و در ايران حدود 17 درصد بزرگسالان بالاي 30 سال دچار اين بيماري هستند. پوکي‌استخوان يا «استئوپروز» به بيماري‌اي اطلاق مي‌شود که در پي کاهش تراکم استخوان‌ها ظاهر مي‌شود و اين اتفاق شکنندگي استخوان‌ها را رقم مي‌زند. فاطمه قره‌داغي متخصص طب فيزيکي در اين زمينه گفت: پوکي‌استخوان طي چندين سال به آرامي ‌بروزکرده و اغلب فقط در صورت شکستگي استخوان، تشخيص داده مي‌شود، گاهي سرفه يا عطسه نيز علاوه بر سقوط، مي‌تواند باعث شکستن دنده يا شکستگي جزيي يکي از استخوان‌هاي ستون فقرات شود. وي ادامه داد: تخمين زده مي‌شود که پوکي‌استخوان يک دهم زنان 60 ساله، يک پنجم زنان 70 ساله، دو پنجم زنان 80 ساله و دو سوم زنان 90 ساله را در سراسر جهان گرفتار مي‌کند و گرچه ژن‌ها تعيين‌کننده قدرت اسکلتي افراد هستند اما سبک زندگي مانند رژيم غذايي و ورزش براي پيشگيري از پوکي‌استخوان ضروري است. قره‌داغي اظهارکرد: براي جلوگيري از اين عارضه بايد ورزش منظم داشته باشيم، بزرگسالان 19 تا 64 ساله هر هفته حداقل بايد 2 ساعت و 30 دقيقه فعاليت هوازي با شدت متوسط مانند دوچرخه‌سواري يا پياده‌روي سريع انجام دهند. اين متخصص طب فيزيکي با بيان اينکه ورزش‌هاي تحمل وزن و ورزش‌هاي مقاومتي مانند دويدن، پرش، ايروبيک، روش‌هاي مفيدي براي تقويت عضلات، رباط‌ها و مفاصل هستند، افزود: کلسيم براي حفظ استحکام استخوان‌ها مهم است و بزرگسالان به 700 ميلي‌گرم کلسيم در روز نياز دارند.

مصرف غذاهاي کلسيم‌دار

قره‌داغي اضافه ‌کرد: غذاهاي غني از کلسيم شامل سبزيجات تيره رنگ، ميوه‌هاي خشک، ماست گريپ‌فروت، ماهي سالمون، تخم‌مرغ و شير را فراموش نکنيد. البته در ميان سبزيجات تيره‌رنگ، اسفناج نبايد خام خورده شود و نوشابه‌هاي گازدار، سديم و مصرف زياد گوشت‌قرمز را کنار بگذاريد زيرا در جريان هضم موادغذايي، پروتئين‌هاي حيواني اسيدهايي همچون اسيدفسفريک، سولفوريک و غيره آزاد مي‌کنند و موادمعدني بيشتري در استخوان‌ها از دست مي‌رود. وي با بيان اينکه ويتامين D براي سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها مهم است، تصريح کرد: ويتامين D به بدن در جذب کلسيم کمک مي‌کند و اين ويتامين در گوشت‌قرمز، ماهي، زرده تخم‌مرغ، غلات غني‌شده و آب پرتقال يافت مي‌شود. محمدباقر لاريجاني متخصص غدد نيز گفت: هر سه ثانيه يک نفر در جهان شکستگي ناشي از پوکي‌استخوان را تجربه مي‌کند و يک زن از هر سه زن و يک مرد از هر پنج مرد بالاي 50 سال دچار شکستگي مي‌شوند. وي ادامه داد: 80 درصد افرادي که در معرض شکستگي هستند به نوعي شکستگي را تجربه کرده‌اند، اما متاسفانه بعداز درمان شکستگي مورد پيگيري از نظر پوکي‌استخوان قرار نگرفته‌اند.

مردان هم در معرض ابتلا

لاريجاني با بيان اينکه پيش‌بيني مي‌شود تا سال 2050 ميزان شکستگي مخصوصا در ناحيه لگن در مردان سه برابر افزايش يابد، اظهارکرد: گرچه 61 درصد از شکستگي‌هاي ناشي از پوکي‌استخوان در زنان رخ مي‌دهد، اما مردان هم در معرض خطر قرار دارند. وي افزود: با توجه به اينکه شکستگي استقلال بيمار را با اختلال مواجه مي‌کند، هزينه‌هاي بسياري هم بر فرد و هم بر سيستم بهداشت و درمان وارد مي‌شود طوري‌که تا سال 2030 هزينه ناشي از بيماري پوکي‌استخوان 27 درصد افزايش خواهد يافت. اين متخصص غدد تصريح کرد: 12 درصد شکستگي‌هاي خاورميانه در ايران رخ مي‌دهد و ايران 85 درصد از بار جهاني شکستگي لگن را به خود اختصاص داده است. لاريجاني تاکيد کرد: ورزش به‌ويژه انجام فعاليت‌هاي هوازي، تغذيه مناسب و استفاده از ويتامين‌هاي مورد نظر مي‌تواند ابتلا به پوکي‌استخوان را به حداقل برساند. افشين استوار رئيس مرکز مديريت بيماري‌هاي غيرواگير وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي نيز گفت: بروز و شيوع بيماري پوکي‌استخوان در سالمندان بيشتر است و 40 درصد زنان بالاي 50 سال به اين بيماري مبتلا هستند. وي ادامه داد: جمعيت کشور رو به سالمندي است و بيماري‌هايي که در اين دوران بيشتر بروز پيدا مي‌کنند، اهميت بيشتري دارد. پوکي‌استخوان با افزايش خطر شکستگي استخوان مشخص مي‌شود. اين بيماري تقريبا علامتي ندارد و وقتي شناسايي مي‌شود که شکستگي اتفاق افتاده باشد. شکستگي لگن به تنهايي از همه سرطان‌هاي مختص زنان بروز بيشتري دارد و مرگ‌ومير ناشي از شکستگي لگن نيز بسيار بالاست و 20 تا 50 درصد اين افراد در سال اول بعد از شکستگي لگن فوت مي‌کنند. استوار بيان کرد: به همين دليل بسيار مهم است که پوکي‌استخوان را به موقع تشخيص داده و از بروز شکستگي ناشي از آن با درمان به موقع جلوگيري کنيم. از هر چهار خانم مبتلا به پوکي‌استخوان، سه نفر از بيماري خود اطلاع ندارند و بنابراين تشخيص به موقع اهميت دارد. در اين پويش قرار است خانم‌هاي بالاي 50 سال را آگاه کنيم که براي تشخيص به موقع مراجعه کرده و سپس درمان مناسب را دريافت کنند تا از شکستگي جلوگيري شود.

شيوع در دوران کرونا

رئيس مرکز مديريت بيماري‌هاي غيرواگير وزارت بهداشت اظهارکرد: در زمان اپيدمي‌ کوويد19 برخي عوامل خطر پوکي‌استخوان شايع‌تر شده است. عواملي مثل کم‌تحرکي، تغذيه نامناسب و مصرف سيگار و... از عوامل مهم پوکي‌استخوان هستند که بايد با اقدام به موقع و آگاه کردن جامعه، احتمال اين بيماري را کم کنيم.

عوامل خطر

استوار گفت: عوامل خطري مثل تغذيه نامناسب و مصرف ناکافي کلسيم و ويتامين D از جمله اين موارد هستند. کم‌تحرکي نيز در اين زمينه تاثير دارد. مصرف سيگار نيز از مهمترين عوامل خطر بروز پوکي‌استخوان است. البته مطالعه‌اي که نشان بدهد سن بروز پوکي‌استخوان کاهش يافته در حال حاضر وجود ندارد. وي ‌افزود: تشخيص به موقع کمبود ويتامين D به‌خصوص در خانم‌هاي بالاي 50 سال بسيار اهميت دارد و اگر اين ويتامين در بدن افراد کم باشد، با اقدام مناسب مي‌توان آن را جبران کرد تا از بروز پوکي‌استخوان جلوگيري کرد.

تشخيص به موقع

رئيس مرکز مديريت بيماري‌هاي غيرواگير وزارت بهداشت تصريح کرد: انجام آزمايش پوکي‌استخوان تحت پوشش بيمه قرار دارد و هيچ‌وقت رايگان نبوده است.