چرا ایران تمایلی به ساخت سلاح هستهای ندارد؟
آرمان ملي- محمدحسين لطفالهي: ساخت تسليحات اتمي در ايران همواره مسألهاي چالشآفرين و محل اختلاف در ميان فعالان سياسي و افکار عمومي کشور بوده اما در ردههاي بالاي سياسي حاکميت، اين اتفاق نظر وجود داشته است که هزينه سياسي، اقتصادي و امنيتي ساخت سلاح هستهاي در ايران بسيار بيشتر از فايده آن است. همين امر سبب شده تاکنون ايران بهرغم توانايي و دارا بودن ذخاير کافي در مقاطع خاص زماني، در مسير ساخت سلاح هستهاي گام برندارد. طي سالهاي اخير مسأله توسعه صنعت هستهاي ايران به بهانهاي براي آمريکا تبديل شده تا بتواند با استفاده از آن، ديگر سياستهاي ايران را در حوزه نظامي و منطقهاي تحتتأثير قرار دهد. سياستهاي آمريکا در قبال برنامه هستهاي ايران از آن رو به «بهانه» تعبير ميشود که جمهوري اسلامي حاضر شده بود با امضاي توافق هستهاي 2015 وين، به قدرتهاي غربي و شرقي اطمينان دهد که برنامه هستهاي ايران صلحآميز بوده و در راستاي تأمين نيازهاي کشور است. آسوشيتدپرس در گزارشي که ژانويه 2020 در اين باره منتشر کرده مينويسد: «توافق هستهاي از ديدگاه کارشناسان هستهاي آمريکا ميتوانست تا يک سال زمان گريز هستهاي ايران را به تعويق بيندازد. در زمان فعال بودن توافق که ايران هنوز به سمت کاهش تعهدات گام برنداشته بود، اين زمان از سوي محافظهکاران 5 الي 6 ماه و از سوي برخي گروههاي راديکال 2 الي 3 خوانده ميشد». به نوشته اين خبرگزاري آمريکايي، «برنامه جامع اقدام مشترک با وضع محدوديتهايي بر سطح غنيسازي، تعداد و نوع سانتريفيوژها، حجم ذخاير اورانيوم و همچنين حجم ذخاير آب سنگين باعث ميشد که ايران نتواند در مسير ساخت سلاحهاي هستهاي حرکت کند. پايبندي ايران به اين توافق نيز بارها از سوي بازرسان آژانس بينالمللي انرژي اتمي تأييد شده بود». به رغم تمام محدوديتهايي که توافق هستهاي براي ايران به وجود آورده بود، ايالات متحده در ارديبهشت 97 از آن خارج شد و تلاش کرد با اعمال تحريمها توافقي جديد را بر ايران تحميل کند. نگاهي به خواستههاي آمريکا از توافق جديد که در چارچوب شروط 12گانه مايک پمپئو قابل ارزيابي است، نشان ميدهد که مسأله هستهاي چندان براي دولت ترامپ اهميت ندارد و کاخ سفيد در پي اعمال محدوديتهايي جدي بر برنامه موشکي و سياستهاي منطقهاي ايران است. از 12 شرط وزير امور خارجه آمريکا 4 شرط به مسأله هستهاي و 8 شرط بعدي به مسائلي نظير قطع همکاري با گروههاي محور مقاومت و توقف برنامه موشکي ايران مرتبط ميشد.
بمب تأمينکننده امنيت است؟
رئيسجمهور ايران در سال 98 و در پاسخ به اتهامات آمريکا در خصوص تلاش ايران براي ساخت بمب هستهاي اعلام کرد که «ما در پي ساخت سلاح هستهاي نيستيم، در پي اجراي برجام هستيم؛ چرا که اگر ميخواستيم بمب بسازيم آمريکا قادر به توقف ما نبود». اظهارات حسن روحاني زماني جالب توجه ميشود که دريابيم بر اساس آمارها و اطلاعات آژانس بينالمللي انرژي اتمي، زماني که برجام به امضا رسيد، ذخاير ايران براي ساخت 14 بمب هستهاي کافي بود اما هيچگاه ايران در مسير ساخت اين بمبها قرار نگرفت. دليل اصلي اين امر به هزينه و فايده آن بازميگردد. در منطقه خاورميانه کشورهايي که بمب اتم ساختهاند يا در مسير ساخت آن گام گذاشتهاند نتوانستهاند از اين ابزار به عنوان يک مولفه مثبت در تأمين امنيت ملي بهره جويند. توسعه هستهاي از سال 2003 در دستور کار دولت قذافي در ليبي قرار گرفت اما در نهايت سرانجام دولت ليبي طي انقلابي که دخالتهاي خارجي نقش مهمي در آن ايفا ميکرد سرنگون شد. صدام حسين از زمان جنگ تحميلي تلاش داشت با راهاندازي سايت پلوتونيومي، مسير ساخت سلاح هستهاي را هموار کند اما اين تلاش در نهايت با حمله نظامي مستقيم نيروي هوايي اسرائيل شکست خورد. رژيم اسرائيل در سال 1973 و در حالي که مسلح به کلاهکهاي هستهاي بود مورد حمله ارتش مصر قرار گرفت و اگر اشتباهات ارتش مصر و دخالت و راهنمايي آمريکاييها نبود احتمال سرنگوني اين رژيم نيز وجود داشت. همه اينها نشان ميدهد که صرف وجود تسليحات هستهاي نميتواند نقشي موثر در توسعه توان دفاعي و امنيتي داشته باشد و بازدارندگي کافي را ايجاد نميکند. در ايران اما فتواي روشن و واضح مقام معظم رهبري درباره حرمت ساخت، نگهداري و استفاده از سلاح هستهاي، بارها در سطوح مختلف داخلي و بينالمللي توسط خود ايشان، ديپلماتها و ساير مقامات سياسي تشريح شده است. ايشان در نامه معروف خود در فروردين ماه 1389 به «نخستين کنفرانس بينالمللي خلع سلاح هستهاي و عدماشاعه» درباره حرمت دستيابي به سلاح هستهاي، فرمودهاند: هرگونه استفاده و حتي تهديد به استفاده از اين سلاح، نقض جدي مسلمترين قواعد بشردوستانه و مصداق بارز جنايت جنگي به شمار ميآيد. به لحاظ نظامي و امنيتي نيز به دنبال دستيابي چند قدرت به اين سلاح ضدبشري، ترديدي باقي نماند که پيروزي در جنگ هستهاي ناممکن و درگيري در چنين جنگي غيرعقلاني و ضدانساني است. ولي بهرغم اين بديهيات اخلاقي، عقلاني، انساني و حتي نظامي، خواست مؤکد و مکرر جامعه جهاني براي نابودي اين سلاحها توسط گروه انگشتشماري از دولتها، که امنيت خيالي خود را بر ناامني همگاني بنا کردهاند، ناديده گرفته شده است. ايشان در بخش ديگري از پيام معروف و فتواي تاريخ خود نوشتهاند: به اعتقاد ما افزون بر سلاح هستهاي، ديگر انواع سلاحهاي کشتارجمعي، نظير سلاح شيميايي و سلاح ميکروبي نيز تهديدي جدي عليه بشريت تلقي ميشوند. ملت ايران که خود قرباني کاربرد سلاح شيميايي است، بيش از ديگر ملتها خطر توليد و انباشت اينگونه سلاحها را حس ميکند و آماده است همه امکانات خود را در مسير مقابله با آن قرار دهد. ما کاربرد اين سلاحها را حرام و تلاش براي مصونيت بخشيدن ابناي بشر از اين بلاي بزرگ را وظيفه همگان ميدانيم.
