مسیر بی‌بازگشت تاکسی‌های تک‌سرنشین!

با اوج‌گيري شيوع ويروس کرونا در ايران، شاهد خلوت‌‌شدن ايستگاه‌هاي مترو و اتوبوس در سطح شهر هستيم. ايستگاه‌هايي که حتي در ايام تعطيل سال هم تا اين حد خالي از جمعيت نشده بودند؛ اما مردمي که نگران جان و سلامتي خود هستند، فعلا از طرق ديگري در شهر رفت‌وآمد مي‌کنند. گزارش‌ها نشان مي‌دهد که مترو تهران با افت 60 درصدي مسافران مواجه شده است. با اين حال بي‌اعتنايي به مترو تهران، رونق تاکسي‌ها را به همراه نداشته و افت 40 درصدي مسافران تاکسي‌هاي شهري هم حاکي از آن است که مردم يا در قرنطينه خودخواسته خانگي به سر مي‌برند و يا استفاده از وسيله نقليه شخصي را بر وسائط نقليه عمومي ترجيح مي‌دهند. حال همزماني شيوع ويروس کرونا با شب‌هاي نزديک به عيد نوروز باعث شده تا رانندگان تاکسي که اغلب جزو قشر کمتر برخوردار جامعه هستند با مشکلات عديده معيشتي مواجه شوند. در حالي که هر سال با رفت‌وآمد بيشتر مردم به بازارها، درآمد تاکسي‌ها هم افزايش پيدا مي‌کند، اما امسال رانندگان حتي از ماه‌هاي مياني سال هم 40 درصد درآمد کمتري دارند. اتفاقي که در حوزه تاکسي‌هاي اينترنتي حادتر است و درآمد آنها به نصف کاهش يافته است. البته کارشناسان تصور مي‌کردند با افزايش نگراني‌ها نسبت به انتقال کرونا، مردم استفاده از مترو و اتوبوس را به حداقل برسانند و تاکسي‌هاي خطي و اينترنتي با انبوه تقاضا مواجه شوند؛ تا جايي که در ارائه خدمات دچار مشکل شوند؛ اما آمار اين پيش‌بيني‌ها را نقش بر آب کرد و اين دو صنف به‌طور ميانگين با کاهش 45 درصدي تقاضا مواجه شده‌اند.

بهره‌گيري از تجربيات ساير کشورها

خلوت‌شدن خيابان‌ها و کاهش ترافيک هميشگي خيابان‌ کلانشهرها، ازجمله تهران، نشان از تصميم خودجوش مردم براي ماندن در خانه‌ها دارد. با اينکه اين روزها برخي رسانه‌ها درصدد مقصر جلوه‌دادن مردم در فراگيري کرونا هستند، اما نگاهي به خيابان‌هاي پايتخت در آستانه نوروز و قياس آن با روزهاي مشابه سال گذشته نشان از يک عزم عمومي از سوي شهروندان براي پيشگيري از شيوع بيشتر کوويد-19 دارد. اين در شرايطي است که از مراجع تصميم‌گير انتظار مي‌رفت، همانند ووهان چين، شهرهاي داراي وضعيت قرمز را وارد مرحله قرنطينه خانگي کنند، اما نه‌تنها اين اتفاق نيفتاد، بلکه همچنان بسياري از ادارات و شرکت‌هاي فعال در حوزه دولتي و خصوصي مجبور به ادامه کار هستند. از اين رو بيشتر افرادي که در خيابان‌ها مشاهده مي‌شوند صرفا براي رفتن به محل کار از خانه خود بيرون مي‌آيند. ديگر خبري از اهما‌ل‌کاري‌هاي گذشته نيست و حداقل مردم به عمق خطر کرونا پي برده‌اند و خود بهترين نسخه، يعني ماندن در خانه را، براي خانواده‌اشان پيچيده‌اند. هر چند اين بهترين تدبير و مطابق با توصيه‌هاي وزارت بهداشت است، اما به هر حال بدون درآمد نمي‌توان در همان قرنطينه خانگي، لقمه‌اي نان پيدا کرد. از اين رو، بسياري از رانندگان تاکسي از خياباني به خيابان ديگر مي‌چرخند تا شايد بتوانند مسافري پيدا کنند. همين رانندگان که تا چندي پيش فقط مسافر دربستي سوار مي‌کردند، حالا مسيرهاي مستقيم را هم غنيمت مي‌شمارند و گاه تنها به يک مسافر هم رضايت مي‌دهند. اين روند باعث شده تا درآمد روزانه بعضي از رانندگان در شهرهاي کوچک‌تر روزانه به 20 هزار تومان هم نرسد. چنان‌که برخي از آنها از کاهش 80 درصدي درآمدشان مي‌گويند. وضعيت تاکسي‌هاي بين‌شهري نيز تعريفي ندارد و با توجه به سخت‌گيري‌هايي که در ورودي و خروجي شهرها انجام مي‌گيرد، پر بيراه نيست که بگوييم درآمد آنها تقريبا به صفر رسيده است. درآمد رانندگان تاکسي‌هاي اينترنتي نيز به‌طور ميانگين به نصف رسيده است. حتي در برخي مناطق شهرها تردد به کمترين حد خود رسيده و برخي از اين رانندگان در طول يک روز هيچ درخواستي ندارند. از اين رو، برخي از آنها در خانه مانده‌اند و ترجيح مي‌دهند فعلا منتظر ريشه‌کن‌کردن کرونا بمانند. به هر حال اين قشر شايد بتوانند با پس‌اندازي که اندوخته‌اند از پس خوراک خود برآيند، اما تعداد زيادي از رانندگان تاکسي جزو قشر اجاره‌نشين هستند و مشخصا تعدادي هم از طريق تسهيلات بانکي اقدام به خريد خودرو و مسکن کرده‌اند و طبيعتا در پايان ماه بايد اجاره‌بها يا اقساط خود را بپردازند. طبيعتا چنين انتظاري وجود ندارد که مردم با حضور در خيابان‌ها و استفاده از تاکسي‌هاي خطي و اينترنتي خود را در معرض ابتلا به کرونا قرار دهند تا معيشت راننده‌ها به خطر نيفتد، اما از دولت و نهادهاي ذي‌ربط مي‌توان انتظار داشت که با اقدامات خود نگراني‌هاي راننده‌ها را به حداقل برسانند. دولت با پرداخت تسهيلات و ايجاد بعضي از معافيت‌ها تا حد زيادي مي‌تواند به کمک اين قشر بيايد. همچنين ايجاد چتر حمايتي براي تمامي مستاجران حداقل طي يک ماه مي‌تواند تا حدي از شيوع بيشتر کرونا در کشور جلوگيري کند، البته در اين زمينه صاحبان املاک هم مي‌توانند درک بيشتري از خود نشان دهند و دريافتي خود را به آينده موکول کنند. با اينکه بانک مرکزي بخشنامه‌اي مبني بر امهال اقساط در نظر گرفته، اما نگاهي به عملکرد بانک‌ها نشان مي‌دهد بسياري از آنها همچنان با ارسال پيامک به مشتريان خود، بر فشارهاي خود ادامه مي‌دهند و خواستار تسويه‌حساب به‌موقع اقساط مي‌شوند. در حالي که کارشناسان اعتقاد دارند حداقل در شرايط فعلي دولت مي‌تواند حداقل نرخ سود تسهيلات را کاهش دهد تا از حجم بدهي‌هاي مشتريان بانکي بکاهد. کشورهاي ديگر نيز که هم‌اکنون درگير کرونا هستند با استفاده از بسته‌هاي حمايتي سعي در بهبود شرايط بازارهاي مختلف دارند. به‌عنوان مثال تجربه کشور آمريکا، به‌عنوان قدرت اول اقتصادي جهان، نشان مي‌دهد فدرال رزرو آمريکا به‌عنوان مرجع تصميم‌گيري نظام بانکي اين کشور، نرخ بهره را نيم درصد کاهش داده تا سرمايه‌‌گذاران با ريسک کمتري فعاليت خود را ادامه دهند. حال دولت ايران مي‌تواند از تجربيات اين کشورها بهره بگيرد تا رکود کسب‌وکارها را تا حدودي جبران کند. به‌ويژه کسب‌وکارهاي خرد و کوچک‌تر در شرايط کنوني احتياج بيشتري به حمايت‌هاي دولت دارند. در شرايطي که چنين تسهيلاتي براي اين افراد در نظر گرفته نشود، طبيعتا پس از سردشدن تب کرونا در ايران، آنها با بالابردن قيمت‌ها، سود عقب‌مانده خود را جبران مي‌کنند که اين امر به زيان تمام جامعه و ساختارهاي اقتصاد کشور تمام مي‌شود و بايد منتظر بروز جهش جديد تورم باشيم.