پیامدهای ناشناس در راه است
ايرانيان تا همين نيمه نخست اسفند 1398 سال سخت و نفسگيري را تجربه کردهاند. سالي که بهار آن با سيل خوزستان به ناشادي رسيد و حالا زمستان آن با بلاي کرونا دست و پنجه نرم ميکند رخدادهاي آبان نيز پاييز را اندوهبار از هر پاييز ديگري کرده بود. حالا شهروندان ايراني و نيز حتي دهها هزار مدير در سطوح گوناگون نهاهاي سياسي و اقتصادي با اين پرسش روبهرو هستند که چه بر سر کسب و کار و معيشت ايرانيان ميآيد و اينکه ويروس کرونا اقتصاد را در کدام موقعيت قرار ميدهد. در اين باره در روزهاي تازه سپري شده از سوي کارشناسان اقتصادي داخلي و خارجي و نيز فعالان اقتصادي نوشتههاي پرشماري منتشر شده است و درروزهاي آينده بازهم منتشر خواهد شد. به نظر ميرسد آنچه اکنون جايش در ادبيات اقتصادي اين روزها خالي است بررسيهاي کارشناسانه و دقيق از سوي نهادهاي پژوهشي است. واقعيت اين است که وزارت صنعت، معدن و تجارت و بازوي پژوهشي آن، بانک مرکزي و بازوي پژوهشي اين نهاد، وزارت اقتصاد و بازوي پژوهشي آن مستقر در معاونت اقتصادي و سازمان برنامه و بودجه کاري دراين باره نکردهاند و پيامدهاي استيلاي ويروس کرونا بر سرزمين ايران را بررسي نکرده و اگر کردهاند نتايج آن را به شهروندان گزارش ندادهاند. به نظر ميرسد اگر اين گزارشهاي کارشناسانه بهطور دقيق و بهدور از داوريهاي سياسي تهيه و دراختيار شهروندان قرار نگيرد دير يا زود شهروندان به رسانههاي خارجي و پژوهشکدههاي غربي پناه خواهند برد. اما آنچه قابل مشاهده است و ميتواند دستمايه داوري قرار گيرد درباره پيامدهاي اين رخداد است که به طور خلاصه به اين شرح است. يکم) بدونترديد کسبوکار بنگاههاي کوچک و متوسط در بخش خدمات و بهويژه گردشگري و حملونقل و خردهفروشيهاي غير از خواربار و موادغذايي آسيب جدي ديدهاند. دولت ميتواند با بررسيهاي کارشناسانه و ارائه برخي کمکها و معافيتها راه آسيب بيشتر بر اين کسبوکارها را کاهش داده و مانع از سونامي بيکاري و نااميدي در اين بخش شود. دوم) با توجه به افزايش تقاضا براي مواد غذايي و دارويي و بهداشتي بديهي بود که قيمت اين کالاها با شتاب به سوي بالا ميروند که همين طور نيز شده است. دولت توجه داشته باشد با بگير و ببند و تکرار آزمايشهاي دهها بار شکستخورده برخورد فيزيکي نميتواند راه را باز کند. بازکردن راه واردات اين کالاها براي يک دوره کوتاهمدت و تنظيم بازار اين کالاها بايد در دستور کار قرار گيرد. سوم) با توجه به اينکه در روزهاي تازه سپريشده شاهد بستن راههاي ورود و خروج کالا و مسافر به کشورهاي همسايه بودهايم و اين احتمال وجود دارد که صادرات ايران به عراق و افغانستان با آسيب جدي مواجه شود و با توجه به سهم بازار عراق در صادرات و ارزآوري از اين کشور بايد راهي را براي باز نگهداشتن مرزها در کوتاهترين زمان ممکن پيدا کنيم. در غيراين صورت احتمال دارد شرکتها و کشورهاي ديگر بخشي از بازار ايران در عراق را از چنگ ايران خارج کنند. چهارم) بنگاههاي توليدي وابسته به واردات مواد اوليه و کالاهاي واسطهاي نيز در روزهاي آتي با تنگنا روبهرو خواهند شد و اگر بخواهند نسبت ذخيره اين کالاها را با توليد روزانه به هم بزنند در سال آينده با دردسر مواجه خواهند شد که بايد اين داستان را خوب واکاوي کرد. فراموش کردن اين موضوع به هر دليل راه را تنگتر خواهد کرد. پنجم) واقعيت اين است که هنوز پيامدهاي بزرگتر و ناشناسي از سوي پيامدهاي کرونا بر کسب و کار ايرانيان را در پيش داريم و بايد به اين داستان خوب نگاه کنيم. بدترين اتفاقي که ميتواند رخ دهد و اقتصاد ايران را در شرايط بدتري قرار دهد از دست رفتن همين ميزان اعتماد به نهاهاي ادارهکننده کشور است. با راستگويي و بيان واقعيتهاي مربوط به ويروس کرونا ميتوان در بازسازي اعتماد گامهاي بلندي برداشت و راه را تنگتر نکرد.
