اعتیاد به خرید

اشتياق افراطي در خريد که گاه با عنوان اعتياد به خريد نيز شناخته مي‌شود؛ به اعتقاد برخي از تحليلگران اجتماعي و روانشناختي به سبب دستيابي به سرخوشي، شادي لحظه‌اي، کنترل افکار و هيجانات منفي بروز کرده و تداوم مي‌يابد. اعتياد به خريد به عنوان يکي از اصلي‌‌ترين اعتيادهاي رفتاري است که گاه عملکرد مغز و رفتارهاي اجتماعي را نيز تحت‌تاثير قرار مي‌دهد. به گفته شماري از تحليلگران روانشناسي اين امر ناشي از عدم‌اعتماد به نفس و خودباوري، کنترل برخي از عواطف و احساسات منفي نظير خشونت و پرخاشگري، کاهش اضطراب و افسردگي، فقدان تفريح و سرگرمي در يک جامعه، تجمل‌گرايي و رقابت و حسدورزي است. براساس برخي از منابع رسمي، اين اشتياق (اعتياد به خريد) در زنان 3 برابر مردان برآورد شده است؛ که شيوع آن نيز در سنين 34 - 22 ÓÇáí ÇÓÊ. ÈÑÇÓÇÓ Çíä ãäÇÈÚ åãäíä äÒÏí˜ Èå 65 ÏÑÕÏ ÇÒ ÌÇãÚå ÈÇ åÏÝ ÎÑíÏ í˜ ˜ÇáÇ ÎÇÕ ãäÒá ÑÇ Êј ãí˜ääϺ ÇãÇ åäÇã ÑÏÔ ÏÑ ÈÇÒÇÑåÇ æÓæÓå Èå ÎÑíÏ ãíÔæäÏ. ÈÑÎí ÇÒ ãÊÎÕÕÇä Úáæã ÒÔ˜í ÂÓíÈåÇí ŽäÊí˜í ÑÇ äíÒ ÏÑ ÈÑæÒ Çíä ÇÚÊíÇÏ ãæËÑ ÞáãÏÇÏ ãí˜ääÏ. Èå ÇÚÊÞÇÏ Çíä ˜ÇÑÔäÇÓÇä ÂÓíÈåÇí ÑæÍí ÏÑ ÎÇäæÇÏå Çå ãæÌÈ ÇÚÊíÇÏåÇí ÑÝÊÇÑí åãæä ÇÚÊíÇÏ Èå ÇíäÊÑäÊ¡ ÇÚÊíÇÏ Èå ÞãÇÑ¡ ÇÚÊíÇÏ Èå ÎÑíÏ ãíÔæϺ ˜å Èå ØæÑ ÍÊã ÈÇ ÈåÑåíÑí ÇÒ ãÔÇæÑÇä æ ÌÇíÒíäí ÈÑÎí ÇÒ ÚÇÏÇÊ ÑÝÊÇÑí ÕÍíÍ ˜ÇåÔ ãííÇÈÏ. í˜ ÑæÇäÔäÇÓ ÓáÇãÊ ÏÑ Çíä ÈÇÑå Èå ÇíÑäÇ ÝÊ: ÇÚÊíÇÏ Èå ÎÑíÏ Èå ÚäæÇä í˜ ÇÚÊíÇÏ ÑÝÊÇÑí ÇÓÊ ˜å Èå ãäÙæÑ ÇÝÒÇíÔ ÊÇÈÂæÑí ÇÌÊãÇÚí¡ ÊÍãá æ ˜ÇåÔ ÇÖØÑÇÈ æ ÊäÔ æ ÇÑÊÞÇí ÓØÍ ˜íÝí ÒäÏí ÇäÌÇã ãíÐíÑÏ. ÈåäÇÒ äæíÏ ÇÝÒæÏ: ÈÑÇÓÇÓ äÊÇíÌ ÈÑÎí ÇÒ ÊÍÞíÞÇÊ Çíä ÇÚÊíÇÏ åãæä ÇÚÊíÇÏ Èå ãæÇÏ ÏÎÇäí æ ÇÚÊíÇÏÂæÑ ãæÌÈ ÇÎÊáÇá ÏÑ Úãá˜ÑÏ ãÛÒ ãí ÔæÏ æ ÈíãÇÑ ÑÇ ÏÑ ÌåÊ ÇÚÊíÇÏ ÞÑÈÇäí ãí˜äÏ. æí ÊÕÑíÍ ˜ÑÏ: ÏÑ ÇÚÊíÇÏ ÑÝÊÇÑí ÈíãÇÑ (ãÚÊÇÏ) ÚáíÑÛã ÂÇåí ÇÒ ÂËÇÑ æ äÊÇíÌ ãÎÑÈ Çíä ÇÚÊíÇÏ Èå ÇÓÊÝÇÏå ÇÒ ãæÇÏ ÏÎÇäí æ ÑÝÊÇÑ ÂÓíÈÒÇ ÇÏÇãå ãíÏåÏ. äæíÏ ÇÝÒæÏ: í˜í ÇÒ ãåãÊÑíä ÏáÇÆá ÈÑæÒ æ ÊÏÇæã Çíä ÇÚÊíÇÏ ÊÌáí ÇÍÓÇÓ ÔÇÏí æ äÔÇØ Èå åäÇã ÎÑíÏ ÇÓʺ ˜å Èå Ïáíá ÊÑÔÍ åæÑãæä ÏæÇãíä (˜å äÞÔ ãåãí ÏÑ ÇÚÊíÇÏ ÑÝÊÇÑí ÇíÝÇ ãí˜äÏ) ÏíÏÇÑ ãíÔæÏ. æí ÇÏÇãå ÏÇÏ: Èå ÚÈÇÑÊ ÏíÑ ÈíãÇÑ Èå ÇÍÓÇÓ ÓÑÎæÔí äÇÔí ÇÒ Çíä ÇÞÏÇã ãÚÊÇÏ ãíÔæϺ ÇãÇ Çíä ÇÍÓÇÓ Èå ÓÑÚÊ Èå íÇÓ¡ ÔíãÇäí æ ÇÍÓÇÓ äÇå ÈÏá ãíÔæÏ. Çíä ÑæÇäÔäÇÓ ÝÊ: ÏÑ ÍÞíÞÊ ÎÑíÏ Èå ÚäæÇä í˜ ÇÞÏÇã áÐÊÈÎÔ ÏÑ ÈÑÎí ÇÒ ãæÇÞÚ åãæä ÔÑ˜Ê ÏÑ Âííä æ ÖíÇÝÊåÇ¡ ØÈíÚí ãÍÓæÈ ãíÔæϺ ÇãÇ ÇÝÑÇØ ÏÑ Çíä ÇÞÏÇã ãæÌÈ ÈÑæÒ ÇÚÊíÇÏ æ ÂÓíÈ ÇÓÊ. äæíÏ ÊǘíÏ ˜ÑÏ: ÈÑÎáÇÝ ÊÕæÑ ÚÇã Çíä ÇÎÊáÇá (ÇÚÊíÇÏ Èå ÎÑíÏ) ÏÑ ãÑÏÇä äíÒ ãÔÇåÏå ãíÔæϺ ÇÝÑÇØ ÏÑ ÎÑíÏ ˜íÝ æ ˜ÝÔ æ ÌæÇåÑÇÊ ˜å Èå ØæÑ ÚÇã ÏÑ ÒäÇä ÈÑæÒ ãííÇÈÏ¡ ÏÑ ãÑÏÇä Èå ÇÚÊíÇÏ ÏÑ ÎÑíÏ ÊÌåíÒÇÊ æÑÒÔí æ ÓÇÚÊ ÊÛííÑ ãí˜äÏ. Çíä ãÔÇæÑ ÇÝÒæÏ: ÇÚÊíÇÏ Èå ÎÑíÏ åãæä ÇÚÊíÇÏ Èå ãæÇÏ ÏÎÇäí æ ÏíÑ ÇÞÓÇã ÇÚÊíÇÏ ÑÝÊÇÑí ÈÇ í˜ ãíá ÛíÑÞÇÈá ˜äÊÑá åãÑÇå ÇÓÊ æ ÈÑ Çíä ÇÓÇÓ ÚÏã ÇäÌÇã Âä ÈÑÇí ÈíãÇÑ ÈÇ ÚáÇÆã Êј ÇÚÊíÇÏ äÙíÑ ÒæÏÑäÌí¡ ÊäÏÎæíí æ ÎÔæäÊ åãÑÇå ãíÔæÏ. Èå ÝÊå äæíÏ ÈÑæÒ ÈÑÎí ÇÒ ãÓÇÆá æ ãÔ˜áÇÊ ÇÞÊÕÇÏí¡ ÍÞæÞí (ÞÇäæäí) æ ÎÇäæÇÏí äÇÔí ÇÒ ÎÑíÏåÇí ÛíÑÖÑæÑí ÇÒ ÇÚÊíÇÏ ÈíãÇÑ ÌáæíÑí äãí˜äÏ.

رشد تورم و افزايش اعتياد به خريد

وي با بيان اين مهم که تورم و کاهش قدرت خريد جامعه نيز يکي از موثرترين علل بروز اين اعتياد است گفت: برخي از رفتارهاي وسواسي نظير اعتياد به خريد در يک جامعه که از ثبات قيمت برخوردار نيست؛ به‌طور حتم افزايش مي‌يابد. نويد افزود: به عنوان مثال هجوم به مراکز خريد و مجتمع‌ها هنگام تخفيف سال نو (علي‌رغم عدم‌احتياج) بي‌شک به دليل رشد قيمت‌ها در ماه‌ها و سال‌هاي آتي است. اين مشاور همچنين در خصوص کاهش و رفع اين اعتياد اظهار داشت: خودشناسي فردي يکي از مهم‌ترين اقدامات جهت کاهش اعتياد به خريد است. بررسي خريدها، زمان از دست رفته هنگام اين خريد و صدمات فردي، خانوادگي و اجتماعي اين اقدام نيز در کاهش اين اعتياد اثرگذار است. نويد ادامه داد: يادداشت خريدها و هزينه‌کرد، بازبيني مداوم اين يادداشت، تهيه يک ليست (قبل از خريد) براساس نيازسنجي و قدرت خريد هم موجب پيشگيري از تصميمات آني و لحظه‌اي به منظور اقدام به خريد است. به عقيده اين روانشناس سلامت بهره‌گيري از مشاوران و متخصصان علوم روانپزشکي و همچنين جايگزيني برخي از عادات نيز در کنترل اين اعتياد رفتاري اثربخش است. به اعتقاد شماري از روانشناسان هم اين اعتياد هنگام بروز برخي از عواطف و احساسات همچون خشم و غضب، ياس و اندوه و اضطراب و افسردگي بروز پيدا مي‌کند. به گفته اين کارشناسان همچنين کمبود اعتماد به نفس و عدم‌باور به ظرفيت‌ها و توانمندي اعتياد به خريد را با هدف جلب‌توجه افزايش مي‌دهد.

خريدهاي غيرضروري و تکراري

نرگس نوروزي يک روانشناس باليني در اين رابطه گفت: خريد غيرضروري و همچنين تکراري از علائم اين اعتياد محسوب مي‌شود که در برخي از مواقع سبب اختفاي فاکتورهاي خريد به ويژه از خانواده مي‌شود. وي به دلايل بروز اين اعتياد اشاره کرد و گفت: يکي از مهم‌ترين دلايل افزايش خريد کمبود اعتماد به نفس و خودباوري است. خريد لوازم آرايشي و پوشاک که گاه به طور افراطي انجام مي‌پذيرد؛ با هدف جلب توجه و تقويت اعتماد به نفس است. نوروزي افزود: اعتماد به نفس کاذب نيز يکي از دلايل بروز اين اعتياد است، که خريد افراطي را افزايش جذابيت و جلب اعتماد ديگران قلمداد مي‌کند. به گفته اين مشاور تربيت خانوادگي و جامعه‌پذيري نيز بر بروز اين احساس و اعتياد به خريد نقش موثري ايفا مي‌کند. همچنين احساس خشم و عصبانيت، ياس و نااميدي و اندوه گرايش به خريد را به ويژه در زنان تقويت مي‌کند. اين روانشناس تاکيد کرد: بنابراين افزايش خشونت و پرخاشگري، اضطراب و افسردگي در يک کشور بي شک بر بروز اين اعتياد و افزايش گرايش به خريد اثرگذار است.نوروزي با اشاره به آثار و تبعات مخرب اين اعتياد اضافه کرد: عدم‌مديريت هزينه کرد يکي از مهم‌ترين آثار اين اعتياد محسوب مي‌شود. همچنين افزايش هزينه‌ها که ناشي از خريدهاي افراطي (اعتياد به خريد) است، گاه سبب بروز احساس سرخوردگي مي‌شود. وي افزود: کتمان خريد و اختفاي فاکتورها نيز که در برخي از مواقع به جهت رشد غير متعارف خريد انجام مي‌شود بر بروز اضطراب و تنش در بيمار اثرگذار است. به گفته وي، اعتياد به خريد در حقيقت به مصرف بيش از اندازه و خريد غيرقابل استفاده آدمي تعبير مي‌شود. اين اقدام در کوتاه‌مدت سبب شادي و نشاط لحظه‌اي است و موجب افزايش ترشح هورمون دوپامين و اندورفين در مغز مي‌شود و اين امر يک سرخوشي آني را براي آدمي فراهم و موجب تشويق و ترغيب وي به منظور خريد است. نوروزي اضافه کرد: اين احساس يکي از مهم‌ترين علائم اعتياد به خريد است؛ شادي و نشاط آني و کوتاه‌مدت که پس از انجام خريد (به سرعت) به احساس ياس و پشيماني بدل مي‌شود. اين روانشناس با بيان اينکه تبليغات نيز يکي از مهم‌ترين علل ترغيب و تشويق آدمي به خريد است، افزود: گاه برخي از تبليغات به طور ناخودآگاه بر روح آدمي تاثيرگذار است و وي را وادار به خريد مي‌کند. به عقيده نوروزي اعتياد به خريد گاه در وسواس‌هاي افراطي انتخابي نيز به چشم مي‌خورد و اين امر در حقيقت يکي از وسواس‌هاي فکري محسوب و نيازمند معالجه است. به گفته نوروزي هجوم افکار متعدد در رابطه با اين مهم که خريد افراطي يک اقدام پوچ و بيهوده است نيز ياس و نااميدي را در آدمي افزايش مي‌دهد. اين روانشناس همچنين در رابطه با کاهش اين اعتياد اظهار داشت: يکي از موثرترين اقدامات در خصوص کاهش و رفع اين اعتياد خودشناسي فردي است. شناخت برخي از عواطف و احساسات نظير خشم و اندوه که تمايل آدمي را به خريد افزايش مي‌دهد، توانمندي وي را براي مديريت هيجان تقويت مي‌کند. نوروزي تاکيد کرد: خودشناسي فردي و مديريت هيجان سبب کنترل احساسات مي‌شود؛ در اين شرايط خريدار افراطي ه هنگام عصبانيت و خشم برخي از اقدامات همچون ورزش و پياده‌روي را جايگزين خريد مي‌کند. وي تصريح کرد: يادداشت از اجناس خريداري شده و همچنين ميزان هزينه‌کرد هم در کاهش اين اعتياد موثر است. اين اقدام سبب مشاهده مداوم افزايش هزينه ها و کنترل اين اشتياق (خريد) مي‌شود. نوروزي يادآور شد: تداوم اين اعتياد علي‌رغم انجام اين اقدامات حاکي از يک اختلال (وسواس فکري) و نيازمند شناخت درماني و رفتار درماني توسط مشاوران و روانپزشکان است. به گفته اين کارشناس اما اين اشتياق (خريد) به ميزان متعارف مخرب محسوب نمي شود و به دليل ترشح هورمون‌هاي نشاط‌آور به هنگام غم و اندوه به ويژه در زنان سودبخش است.