دانـسـتـنـی ها

عوارض دو يا چند قلوزايي

متخصص زنان و عضو تيم تخصصي مرکز درمان ناباروري ابن‌سينا با اشاره به پرخطر بودن بارداري دوقلويي يا چندقلويي گفت: بارداري دو يا چندقلويي عوارض متعددي دارد. از همان ابتداي بارداري، به‌دليل بزرگ‌تر بودن سطح جفتي و ترشح بيشتر هورمون بارداري، احتمال بروز تهوع و استفراغ بيشتر است و حتي در مواردي ناچاريم زن باردار را بستري کنيم.دکتر مژگان وهابي دستجردي اظهارداشت: در طول بارداري نيز به نسبت بارداري تک‌قلويي، احتمال بروز فشارخون بارداري، شدت بالاي فشارخون بارداري و سن پايين ابتلا به آن، بيشتر است. البته علت ابتلا به فشارخون بارداري هنوز مشخص نيست، ولي نظرياتي وجود دارد که آن را به ترشح مواد جفتي مرتبط مي‌کند.وي بيان داشت: در بارداري دو يا چندقلويي ميزان ترشح اين مواد به‌دليل توده‌جفتي بزرگ‌تر، بيشتر است و اين مي‌تواند توجيه‌کننده علت خطر بيشتر ابتلا به فشارخون بارداري در بارداري‌هاي چندقلويي باشد.متخصص زنان ادامه داد: عارضه مهم ديگر خطر زايمان زودرس به‌صورت خودبه‌خود، به عللي مثل پارگي کيسه آب، يا با مداخله پزشکي، به عللي مثل وجود خطر براي سلامت مادر است. زايمان زودرس مي‌تواند باعث بروز خطر براي جنين‌ها يا ناتواني‌هاي آتي براي نوزادان شود.وهابي در ادامه به مخاطرات زايمان در بارداري چندقلويي اشاره کرد و افزود: عوارض زايماني نيز در بارداري چندقلويي بيشتر است. ميزان خونريزي دو برابر بارداري تک‌قلويي است، خطر زايمان اورژانسي به‌دلايلي مانند کنده‌شدن جفت و خطر ابتلا به مشکلات انعقادي نيز بيشتر است.اين متخصص زنان يادآور شد: بارداري‌هاي چندقلويي جنين را هم تهديد مي‌کنند. خطر سقط به‌ويژه در سه ماهه اول بارداري بيشتر است. احتمال از بين رفتن يکي از قل‌ها در طول بارداري، به‌دلايل نامعلوم بيشتر است.وي افزود: خطر وزن کم و مشکلات رشد هم در بارداري دو يا چندقلويي بيشتر است. اين اختلالات را ما در بارداري دوقلويي همسان بيشتر مي‌بينيم. دوقل ممکن است ارتباطات عروقي داشته باشند يا حتي يک قل از قل ديگر تغذيه کند و اختلاف وزن فاحش ايجاد شود. همچنين، خطر بروز انواع ناهنجاري‌هاي جنيني مانند ناهنجاري قلبي، در بارداري چندقلويي به‌ويژه بارداري دوقلويي همسان، بيشتر است.وهابي با اشاره به افزايش تمايل زوج‌ها به بارداري چندقلويي گفت: اين روزها بسياري از زوج‌ها دوست دارند که دوقلو باردار شوند. زيرا فکر مي‌کنند خوب است که مي‌توانند با يک بارداري صاحب دو فرزند شوند، اما اين فقط ظاهر ماجرا است. اگر زوجين از خطرات و عوارض بارداري دو يا چندقلويي براي مادر و جنين آگاه باشند، حتما بارداري تک‌قلويي کم‌خطر را به بارداري دوقلويي پرخطر ترجيح خواهند داد.

تغذيه زنان باردار چند قلو

اين متخصص زنان درباره تغذيه در بارداري چندقلويي گفت: مادراني که دوقلو يا چندقلو باردار مي‌شوند، ممکن است فکر کنند که بايد بيشتر غذا بخورند يا مواد قندي بيشتري مصرف کنند. اين تصور اشتباه است. نکته مهم در تغذيه دريافت گروه‌هاي مختلف مواد غذايي به ميزان کافي است.وي افزود: زنان داراي وزن نرمال، يعني داراي شاخص توده بدني بين 20 تا 25، مي‌توانند در بارداري دو يا چندقلويي بين 16 تا 24 کيلوگرم افزايش وزن داشته باشند، اما اگر زني خودش اضافه‌وزن دارد، بايد مراقب افزايش وزن خود در دوران بارداري باشد.وي به زنان باردار توصيه کرد که تغذيه روزانه‌شان شامل 40 درصد کربوهيدرات، 40 درصد چربي و 20 درصد پروتئين باشد و در وعده‌هاي متعدد و از مواد غذايي متنوع و سالم استفاده کنند.وهابي درباره راه‌هاي جلوگيري از زايمان زودرس در بارداري دوقلويي يا چندقلويي گفت: متاسفانه اين عارضه جزو خطرات جدي اين نوع بارداري‌هاست و علت آن مي‌تواند اتساع رحم، انقباضات رحمي و پارگي کيسه آب باشد.وي افزود: در بارداري دوقلويي حتي در تجويز دارو نيز محدوديت‌هاي بيشتري داريم و بنابراين، چاره‌اي جز مراقبت و کنترل بيشتر زن باردار نداريم. اما در بارداري چندقلويي که زن با نارسايي دهانه رحم مواجه است، مي‌توانيم با سونوگرافي‌ منظم و مداوم، طول سرويکس را اندازه‌گيري کنيم و زماني که از محدوده نرمال کوتاه‌تر شد و خطر زايمان زودرس پيش آمد، با انجام سرکلاژ يا دوختن دهانه رحم، اين خطر را کاهش دهيم. البته حتي سرکلاژ نيز در بارداري چندقلويي بايد با احتياط بيشتر و فقط در موارد ضروري انجام شود، در غير اين صورت مي‌تواند عوارض بيشتري به همراه داشته باشد.

امکان زايمان طبيعي در دوقلو

وهابي درباره امکان‌پذير بودن زايمان طبيعي در اين بارداري‌ها گفت: معمولا در موارد اندک و خاص زايمان طبيعي در بارداري دوقلويي امکان‌پذير است. اگر سر هر دو قل به سمت پايين باشد، متخصص زنان هنگام زايمان حضور داشته باشد، يک فرد مجرب همه مراحل زايمان را انجام دهد و اتاق عمل هم براي موارد اضطراري و انجام سزارين در دسترس و آماده باشد، ممکن است به صورت طبيعي زايمان انجام شود.اين متخصص زنان با اشاره به باورهاي نادرست درباره مراقبت‌هاي بارداري گفت: لازم نيست که زنان باردار، در دوران بارداري مدام استراحت کنند و بيشتر از حد نياز غذا بخورند. مثلا در سه ماهه نخست اصلا لازم نيست مادر وزن اضافه کند، به‌ويژه اگر از قبل اضافه‌وزن داشته باشد و در طول بارداري هم بايد رژيم غذايي کافي، متعادل و متنوع داشته باشد.وي تاکيد کرد: نبايد پرخوري کنند يا اطرافيان آنها را به مصرف بيش از حد مواد غذايي وادار کنند. همچنين، اگرچه در بارداري دو يا چندقلويي توصيه مي‌شود که خانم کمتر فعاليت کند، اما اين به معني استراحت مطلق نيست، زيرا نداشتن تحرک مي‌تواند باعث ايجاد عوارضي مثل مشکلات انعقادي شود.وهابي درباره علت شکل‌گيري بارداري‌هاي دو يا چندقلويي گفت: معمولا دوقلوها حاصل لقاح دو تخمک مجزا با دو اسپرم هستند. يعني در سيکل قاعدگي دو تخمک آزاد مي‌شود و با دو اسپرم لقاح مي‌يابد که حاصل آن تشکيل دو جنين و تولد دوقلوهاي ناهمسان است. در مواردي هم که به‌صورت تصادفي رخ مي‌دهد، يک تخمک و يک اسپرم لقاح مي‌يابند، اما در همان اول، سلول لقاح‌يافته به دو سلول تقسيم مي‌شود که اين دو سلول به‌صورت مجزا جفت و جنين تشکيل مي‌دهند و در نهايت به تولد دوقلوهاي همسان مي‌انجامد که به لحاظ ژنتيکي نيز مشابه‌اند.وهابي دربارة عواملي که احتمال بارداري دو يا چندقلويي را افزايش مي‌دهند، توضيح داد: يکي از اين عوامل نژاد است. مثلا در نژاد آفريقايي- آمريکايي شانس دوقلويي بيشتر است.وي افزود: عامل مهم ديگر وراثت، به‌ويژه از سوي مادر است. زماني که مادر خودش حاصل يک زايمان دوقلويي است يا در خانواده‌اش سابقه بارداري دوقلويي دارد، شانس بارداري دوقلويي برايش به‌مراتب بيشتر است.وهابي بيان داشت: عامل ديگر قد و جثه مادر است؛ در مادران قدبلند و با جثه درشت، احتمال بارداري دو يا چندقلويي بيشتر است. همچنين، تغذيه مناسب و کافي نيز احتمال بارداري دوقلويي را افزايش مي‌دهد. افزون بر اين موارد، تعدد بارداري، به‌ويژه بيش از چهار بار، احتمال بارداري چندقلويي را بيشتر مي‌کند.