مذاكره تنها راهحل بحران هستهاي نه اجراي ماشه
رحمان قهرمانپور در گفتوگو با «آرمان ملي»:
مذاكره تنها راهحل بحران هستهاي
نه اجراي ماشه
روسيه و چين قادر به جلوگيري از
اعمال مکانيسم ماشه نيستند
آرمان ملي: حسن روحاني رئيسجمهوري ايران اعلام کرد که به سازمان انرژي اتمي دستور داده تا از 15 آبان «گام چهارم کاهش تعهدات برجامي» را بردارد. وي گفت که از فردا تزريق گاز به سانتريفوژها در تأسيسات هستهاي فردو آغاز خواهد شد. پيشتر کشورهاي اروپايي تهديد کرده بودند که در صورت برداشته شدن گام چهارم برجام را ترک ميکنند. «آرمان ملي» در همين باره گفتوگويي با رحمان قهرمانپور، تحليلگر مسائل بينالملل داشته که در ادامه ميخوانيد؛
ايران سرانجام گام چهارم کاهش تعهدات را برداشت. با توجه به بهکارگيري سانتريفيوژهاي جديد و بهرهبرداري از فردو در گام چهارم که از خط قرمزهاي هستهاي اروپا محسوب ميشوند، به نظر شما واکنش اروپاييها به برداشتن اين گام از سوي ايران چه خواهد بود؟
در مصاحبه مطبوعاتي آقاي صالحي، معاون رئيسجمهور و رئيس سازمان انرژي اتمي عنوان شد که مذاکراتي ميان ايران و کشورهاي 1+4 در جريان است. جزئياتي از محتواي مذاکرات مطرح نگرديد اما از آنجا که مصاحبه مطبوعاتي ايشان در باب گام چهارم کاهش تعهدات هستهاي از سوي ايران بود، ميتوان اين استنباط را داشت که ظاهرا موضوع اصلي مذاکرات مابين ايران و اروپا در حال حاضر حفظ برجام و همين بحث کاهش تعهدات است. من فکر ميکنم با توجه به ادامه اين مذاکرات، اروپا از خود خويشتنداري نشان ميدهد و منتظر است تا ببيند نتيجه مذاکرات به کجا خواهد رسيد.
يعني فکر نميکنيد اروپاييها از مکانيسم ماشه استفاده کنند و از برجام خارج شوند؟
خط قرمز اروپا در مسأله هستهاي، غنيسازي 20 درصدي است؛ چرا که تا وقتي غنيسازي کمتر از 5 درصد در دستور کار برنامه هستهاي قرار دارد حتي اگر اين غنيسازي با سانتريفيوژهاي پيشرفته نظير IR6¡ IR7¡ IR8 æ IR9 ÇäÌÇã ÐíÑÏ ÇÒ ãäÙÑ Ýäí ÊåÏíÏÂãíÒ äíÓÊ æ ˜ÔæÑ ÑÇ Èå äÞØå ÈÇÒÔÊäÇÐíÑ äãíÑÓÇäÏ. ÏÑ ãÓÃáå ˜äÊÑá ÊÓáíÍÇÊ æ ÎáÚ ÓáÇÍ åãæÇÑå ÝÊå ãíÔæÏ ˜å ÏÑÕÏ ÛäíÓÇÒí ÈÓíÇÑ ãåãÊÑ ÇÒ äæÚ ÓÇäÊÑíÝíæŽåÇ ÇÓÊ. ÈÑÇí äãæäå ÈÑÒíá Øí ÓÇáíÇä ÐÔÊå ÇÒÓÇäÊÑíÝíæŽåÇí ÈÓíÇÑ íÔÑÝÊåÇí ÇÓÊÝÇÏå ãí˜ÑÏå ˜å ÏååÇ ÈÑÇÈÑ ÓÇäÊÑíÝíæŽåÇí ÇíÑÇäí P1 ÊæÇä ÛäíÓÇÒí ÏÇÑÏ¡ ÈÇ Çíä ÍÇá Âäå ÈÑÇí ÂŽÇäÓ ÈíäÇáãááí ÇäÑŽí ÇÊãí æ åãäíä ˜ÔæÑåÇí ÇÑæÇíí ÇåãíÊ ÏÇÑÏ Âä ÇÓÊ ˜å ÏÑÕÏ Ûäí ÇÓÊ. ÇíÑÇä Èå ÑÛã Âä˜å ÏÑ ÝÑÏæ äíÒ ÇÞÏÇã Èå ÊÒÑíÞ ÇÒ US6 Èå ÓÇäÊÑíÝíæŽåÇ ˜ÑÏå¡ ÏÑ ÍÇá ÇÑÓÇá Çíä íÇã Èå ÇÑæÇ ÇÓÊ ˜å ÇÞÏÇãÇÊ ÌãåæÑí ÇÓáÇãí ÏÑ ãæÖæÚ ˜ÇåÔ ÊÚåÏÇÊ ÞÇÈá ÈÇÒÔÊ ÈæÏå æ ÇÑ ÊæÇÝÞí ãíÇä ÇíÑÇä æ ÇÑæÇ ÏÑ ÎÕæÕ Úãá Èå ÊÚåÏÇÊ ÊæÓØ Çíä ˜ÔæÑåÇ ÕæÑÊ íÑÏ¡ ÇíÑÇä ÇÒ Çã åÇÑã ÚÞÈ äÔíäí ÎæÇåÏ ˜ÑÏ. Èå åãíä Ïáíá æ ÈÇ ÊæÌå Èå áÒæã ÇÏÇãå íÇÝÊä ãÐǘÑÇÊ ãíÇä ÇíÑÇä æ ÇÑæÇ ÈÚíÏ ãíÏÇäã ˜ÔæÑåÇí ÇÑæÇíí ÊÕãíã Èå ÇÓÊÝÇÏå ÇÒ ã˜ÇäíÓã ãÇÔå æ Èå ÊÈÚ Âä ÎÑæÌ ÇÒ ÈÑÌÇã ÈíÑäÏ.
برخي کارشناسان معتقدند در صورت استفاده کشورهاي اروپايي از مکانيسم ماشه، قطعنامههاي پيشين شوراي امنيت سازمان ملل متحد عليه ايران به صورت اتوماتيک فعال ميشوند. آيا اين مسأله صحيح است و در اين صورت چين يا روسيه نميتوانند جلوي بازگشت قطعنامهها را بگيرند؟
مکانيسم ماشه به لحاظ متني ساختار پيچيدهاي دارد. شوراي امنيت بايد در دورههاي متوالي تعليق تحريمها را تصويب کند. در واقع استفاده از اين مکانيسم به اين صورت است که وقتي اروپا به شوراي امنيت سازمان ملل متحد مراجعه کند و بگويد ايران برجام را نقض کرده و عملا از آن خارج شده، قطعنامههاي به صورت اتوماتيک عليه جمهوري اسلامي ايران فعال ميشوند. از آن رو که آمريکا زودتر از ايران از برجام خارج شده و اين خروج به صورت يکجانبه گرايانه و غيرقانوني صورت گرفته ديگر اين کشور به مکانيسم حل اختلاف درون برجام رجوع نکرد؛ چرا که اين سازوکار به منظور جلوگيري از خروج ايران از توافق هستهاي طراحي شده، نه خروج آمريکا يا کشورهاي اروپايي. با اين حال در شرايط کنوني کشورهاي اروپايي امکان سوءاستفاده از مکانيسم ماشه را دارند. آنها ميتوانند با مراجعه به شوراي امنيت اين درخواست را مطرح کنند که قطعنامهها و تحريمهاي ناشي از آن باز گردد و در چنين شرايطي حتي چين و روسيه نيز نميتوانند مانع از اعمال مکانيسم ماشه شوند.
مذاکره با آمريکا که ممنوع شده و اروپا نيز قادر به عمل به تعهداتش نيست. در چنين شرايطي از نظر شما آيا راهکاري براي خروج از بنبست وجود دارد؟
راهحل وجود دارد اما حل و فصل ماجرا به اين سادگيها نيست. راهحلي که ايران پيشنهاد کرده، اروپا نيز باور دارد اما ايالات متحده با تنگ نظري مانع از آن ميشود، مذاکره چندجانبه در قالب 1+5 است. در واقع اروپا بايد تلاش کند تا کاخ سفيد راضي شود در قالب از پيش طراحي شده برجام، به مذاکره با ايران بپردازد. تنها چنين مذاکراتي است که ميتواند مسأله را حل و فصل کند. به نظر ميرسد که در حال حاضر آمريکا بر سر کليات اين مذاکرات به توافقاتي با اروپا دست يافته اما هنوز يک سري اختلافات در جزئيات ميان اروپا و آمريکا وجود دارد که مانع از برگزاري اين مذاکرات شد. حقيقتا با توجه به دولت کنوني آمريکا و سياستهاي يکجانبهگرايانه کاخ سفيد من خيلي به حل و فصل مسأله هستهاي دست کم در کوتاه مدت خوشبين نيستم. مگر اين که شرايط داخلي در آمريکا به نحوي تغيير کند که دونالد ترامپ به اعطاي برخي امتيازات به ايران رضايت دهد. چارهاي نداريم جز اين که منتظر باشيم ببينيم مذاکرات ايران و اروپا به کجا ميرسد. نه ايران نه بروکسل هيچ کدام نميخواهند که تجربه بحران 1384 تا 1392 تکرار شود. با توجه به تجربه بحران قبلي طرفين تلاش ميکنند به راه حلي ديپلماتيک دست يابند اما بايد ديد اروپا تا چه اندازه حاضر است هزينه دهد و در مقابل آمريکا بايستد. تا امروز که شاهد چنين مسالهاي نبودهايم و اروپا نخواسته به صورت جدي هزينهاي بپردازد. البته باز هم بايد تأکيد کنم که به توافق ايران و اروپا خوش بين نيستم و فکر ميکنم نهايتاً مسأله بايد ميان ايران و ايالات متحده حل و فصل شود.
نظر شما در رابطه با ادامه روند کاهش تعهدات چيست؟ اين روند ميتواند مؤثر واقع شود؟
تصميمي است که از سوي شوراي عالي امنيت ملي اتخاذ شده و از ارديبهشت 98 در حال اجراست. دليل اتخاذ اين تصميم نيز وادار کردن طرف اروپايي به عمل به تعهداتش است.
