سایه خشکسالی بر گردشگری روستایی

آرمان ملي- رها معيري: روز گذشته ولي تيموري، معاون گردشگري وزارت ميراث فرهنگي گردشگري و صنايع دستي کشور از ميزباني ايران در نشست جهاني گردشگري روستايي در سال 2021 خبر داد و گفت: «در اين رويداد مهم گردشگري 154 کشور عضو سازمان جهاني گردشگري به ايران خواهند آمد. امسال شعار گردشگري اشتغال بود و براي سال بعدي که از5 مهر شروع مي‌شود طبيعت‌گردي روستايي در اولويت قرار گرفته است». اين اجلاس در حالي برگزار مي‌شود که خشکسالي يکي از مشکلات روستاهاي ماست و موجب شده در سال‌هاي اخير، روستاييان بسياري به شهرها مهاجرت کنند. در حال حاضر بسياري از روستا هستند که به خاطر مهاجرت ساکنانشان تقريبا متروکه شده‌اند، در حالي که هر کدام داراي ظرفيت‌هاي بسياري هستند. ظرفيت‌هايي که در صورت مورد توجه قرار گرفتن نه تنها ساکنان را براي ماندن در روستا ترغيب مي‌کنند که موجب مي‌شوند هر سال گردشگران بسياري هم اين روستاها را به عنوان مقصد سفرهايشان انتخاب کنند. آنچه که در اين ميان مغفول مانده، توجه و اهميت به ميراث روستايي است؛ مفهومي که بسياري شايد از آن چيزي ندانند.

دنيا به فکر ميراث روستايي است

ايران، سرزميني است که نه تنها مي‌توان با سفر به گوشه و کنار آن تنوع آب و هوايي را تجربه کرد، بلکه گشت و گذار در ميان شهرها و روستاهايش هم ما را با گوناگوني فرهنگ‌ها و تنوعشان مواجه مي‌کند. هر گوشه ايران، فرهنگ و آداب خود را دارد. در برخي روستاها در سال‌هاي اخير مي‌توان رنگ يکدست شدن فرهنگي را ديد.احمد معيني فرد، کارشناس ميراث فرهنگي معتقد است اينکه در روستاها امروز رد نان ماشيني و آجر سه سانتي مي‌بينيم، نشان از عدم درک فرهنگ متنوع روستاهاي ايران است. او مي‌گويد فرهنگ جذاب، متنوع و رنگارنگ روستاهاي ايران، نسبتي با نگاه‌هاي يکدست اداره‌اي ندارد. اين کارشناس ميراث فرهنگي تمام اجزاي مادي و غيرمادي روستا از جمله تاريخ، معماري و سبک زندگي، زبان، داستان‌ها، ترانه‌ها، موسيقي‌ها و رقص‌ها و در کل فرهنگ، گونه‌هاي گياهي و جانوري، منظره‌هاي طبيعي و چشم‌اندازها و آثار باستاني و تاريخي را ميراث فرهنگي روستا معرفي مي‌کند. توجه به ميراث روستايي و بومي، امري جهاني است و تمهيداتي هم براي نگهداري و حفظ آن انديشيده شده است. منشور بين‌المللي «بوم‌ ساخت»، ميراث روستايي را سندي از تاريخ اجتماعي به حساب مي‌آورد. در اين منشور با اينکه روستا ساخته بشر است، مي‌توان آن را مخلوق زمان دانست. اين ساخته‌ها حاصل جريان طبيعي زندگي در بستر زمان است و از همين رو، ميراث روستايي را ميراث زنده و ميراث زندگي هم مي‌نامند.

اهميت اجلاس جهاني در روستاهاي آباد

سال‌هاست کشورهاي پيشرفته دنيا، ضرورت توجه به ميراث روستايي را به عنوان بخشي از ميراث فرهنگي دريافته‌ و مورد توجه قرار داده‌اند. اين توجه و اهميت براي ميراث روستايي براي سوئد، به بيش از صد سال قبل برمي‌گردد. سوئدي‌ها بيش از صد سال قبل، ساخت موزه ميراث روستايي را شروع کردند. کشورهايي که در جريان جنگ دوم جهاني آسيب ديده بودند، پس از جنگ و آغاز بازسازي اروپا، کار ساخت موزه‌هاي ميراث روستايي را شروع کردند چرا که در جريان آن ويراني‌ها، نگران از بين رفتن ساختارهاي فرهنگي و طبيعي روستاهايشان بودند.

ميراث روستايي در ايران

ايران در سال 84 با بهر‌ه‌گيري از تجربه اروپا، وارد عرصه ساخت موزه ميراث روستايي شد. محمود طالقاني، سرپرست گروه اجرايي ساخت موزه در همان زمان در اين باره گفته بود: «در خلال مطالعات‌مان پس از زلزله رودبار و منجيل، متوجه اين واقعيت تلخ شديم كه روند تخريب ميراث مادي و معنوي روستاهاي زلزله‌زده، سال‌ها پيش از زلزله آغاز شده و گاه عوامل طبيعي، مانند سيل و زلزله و توفان، اين روند را تشديد مي‌كنند. بعد از چند ماه تحقيق و بررسي به اين نتيجه رسيديم كه حفظ ميراث روستاهاي گيلان در جاي خودش عملا غيرممكن است و تجربه اروپا نيز اين كار را نشدني مي‌دانست. معيني‌فرد، معتقد است در کشور ما مسأله حفاظت از ميراث روستايي دائما دچار افت و خيز است. از نظر معيري اين روند در ايران کند و منقطع است در حالي که کشورهاي اروپايي توسعه پايدار خود را در گرو توجه به ميراث روستايي و حفظ آن مي‌دانند.