برای بررسی این ملاقاتها به گفتوگو با حسن هانیزاده، کارشناس مسائل منطقه پرداختیم که میخوانید.
*ماهیت سفرهای منطقهای وزیر خارجه کشورمان را چگونه باید ارزیابی کنیم؟
سفرهای دورهای عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان و حضور اکثریت وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان اکو در نشست اسلامآباد، نشانهای از شکلگیری یک رویکرد جدید منطقهای برای جلوگیری از افزایش تنشهای موجود میان ایران و آمریکا است. با توجه به اظهارات اخیر مقامات قطری مبنی بر اینکه تلاشها برای میانجیگری و دستیابی به راهحل سیاسی میان ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد، به نظر میرسد گزینه نظامی در حال حاضر در دستور کار نیست و فرصت تازهای برای دیپلماسی منطقهای، با هدف جلوگیری از بروز بحرانی جدید در منطقه و جهان، شکل گرفته است. ترکیه، قطر، پادشاهی عمان، پاکستان و عراق کشورهایی هستند که اخیراً فشار زیادی بر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، وارد کردهاند تا از هرگونه ماجراجویی جدید خودداری کند؛ زیرا بیشترین آسیبهای ناشی از دو جنگ گذشته، یعنی جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه آمریکا علیه ایران، به کشورهای منطقه وارد شده است. اکثر کشورهای منطقه در هشت ماه گذشته فعالیتهای عمرانی خود را متوقف کردهاند و به دلیل ماجراجوییهای آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، فضای لازم برای پیشرفت و گسترش همکاریهای اقتصادی، عمرانی و سیاسی میان کشورهای منطقه بهشدت کاهش یافته است. حتی بازارهای نفتی جهان نیز دچار نوعی آشفتگی و تلاطم شدهاند. به نظر میرسد ادامه این وضعیت، حتی در شرایط نه جنگ و نه صلح، به نفع منطقه و جهان نیست. ازاینرو، پادشاهی عمان که تجربه بالایی در حل بحرانهای منطقهای دارد، اکنون در تلاش است زمینه مجموعهای از اقدامات را برای حل مشکلات منطقه و نزدیککردن دیدگاههای ایران و آمریکا فراهم کند تا از وقوع جنگ جدید جلوگیری شود. پیشنهادهای ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و شرایط هفتگانهای که کشورمان مطرح کرده است، به نظر میرسد شرایطی کاملاً معقول باشد. مجموعه این رخدادها نشان میدهد که فضای منطقه به سمت حل بحرانها در حال حرکت است. در شرایط کنونی، نگاهها متوجه چین است؛ زیرا دیدار سهجانبه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با رئیسجمهور چین و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در چین میتواند فضای جدیدی برای همکاری این سه قدرت بهمنظور حل بحران و جلوگیری از واردآمدن آسیبهای بیشتر به منطقه و جهان ایجاد کند.
*آیا اظهارات مقامات قطری در مورد توافق خوب و گذر از توافق بینقص، تاکید بر کاستن از سقف مطالبات دو طرف است؟
بله. به دلیل اینکه فضای منطقه پس از انتخابات کنست اسرائیل و احتمال خروج بنیامین نتانیاهو از چرخه قدرت میتواند تغییر کند، شرایط جدیدی در حال شکلگیری است. با توجه به اینکه تلاش قطر بر این است که دیدگاههای دو طرف یعنی ایران و آمریکا، به یکدیگر نزدیک شود و هر دو طرف از بخشی از شرایط و خواستههای خود عدول کنند، ممکن است مجموعهای از بدهبستانها میان ایران و آمریکا شکل بگیرد. بنابراین، با توجه به فضای جدید و اینکه بنیامین نتانیاهو در انتخابات اخیر اسرائیل شکست خورده است، به نظر میرسد این مسئله میتواند تغییر جدیدی در سیاستهای رژیم صهیونیستی نسبت به منطقه و ایران ایجاد کند. به همین دلیل، اکنون دونالد ترامپ به این نتیجه رسیده است که از طریق نظامی نمیتواند تغییر ریشهای در منطقه ایجاد کند و باید با ایران بهعنوان کشوری صاحب نفوذ تعامل داشته باشد. همچنین، با توجه به برخورداری ایران از سطح بالایی از توان بازدارندگی، کاخ سفید به این نتیجه رسیده است که هرگونه عملیات نظامی جدید میتواند نتیجه معکوس داشته باشد و همه کشورهای منطقه را با آسیب مواجه کند.
*اسرائیل تا چه حد میتواند در این مسیر سنگاندازی کند؟
در حال حاضر وضعیت اسرائیل بهگونهای نیست که بتواند بهتنهایی عملیاتی علیه ایران انجام دهد. طبیعی است که آمریکاییها اجازه چنین اقدامی را به اسرائیل نخواهند داد؛ بهویژه در شرایط کنونی و دستکم در روزهای آینده، با توجه به اینکه قرار است نشست مشترک سهجانبه رؤسای جمهور چین، روسیه و آمریکا در چین برگزار شود، طبیعی است که آمریکا به دنبال آرام نگهداشتن فضای منطقه باشد. بنابراین، با توجه به وضعیت متزلزل حاکم بر رژیم صهیونیستی، شکلنگرفتن کابینه و مشکلات متعدد موجود در اراضی اشغالی، به نظر نمیرسد احتمال هرگونه اقدام ماجراجویانه از سوی رژیم صهیونیستی بالا باشد و طبیعتاً هرگونه ماجراجویی از سوی رژیم صهیونیستی با پاسخ کوبنده ایران مواجه خواهد شد. ضمن اینکه اعضای تیم دونالد ترامپ بهشدت از سیاستهای تهاجمی بنیامین نتانیاهو ناراضی هستند؛ سیاستهایی که در واقع آمریکا را درگیر بحرانی منطقهای و جهانی کرده است. حتی گفته میشود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز تلاش میکند نتانیاهو از چرخه قدرت در اسرائیل خارج شود.