ابتکار «چینی» برای خاورمیانه؟
به عبارتی دیگر دسته دوم بر این عقیده هستند که ایالات متحده پس از حمله به ایران که با تحریک و مشارکت اسرائیل صورت گرفت، حالا صرفاً ابزاری جز حملات گهگاهی به مواضع ایران و همچنین پیشبرد سیاست فشار اقتصادی و اعمال تحریم ندارد و هماکنون نیز در واشنگتن، بحث در مورد انتخابات میاندورهای داغ است. این تحلیل به این جهت اهمیت دارد که در منطقه چندین جبهه درگیری کلید به موازات یکدیگر فعال است یا به صورت سینوسی، افت و خیز دارد. اگر وضعیت تنگه هرمز و شرایط آن به دلیل تاثیر مستقیم بر اقتصاد بینالملل را نوک پرگار بدانیم، در شعاع آن حملات گاه و بیگاه اسرائیل به جنوب لبنان، تهاجمهای مکرر اسرائیل به سوریه و همچنین زمینهچینی تلآویو برای باز کردن جبهه جدید در مرزهای اردن را میبینیم. از سوی دیگر در یمن نیز عربستان سعودی و نیروهای تحت حمایت آن با انصارا... درگیر هستند و حالا معادله بابالمندب و دریای سرخ نیز در امتداد تنگه هرمز به عنوان یک چالش جدید برای ایالات متحده و شرکای منطقهای واشنگتن مطرح است؛ تا جایی که منابع سعودی اعلام کردهاند محمد بنسلمان ولیعهد عربستان (چهارشنبه) در سفری رسمی و یکروزه وارد قاهره میشود و با عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، درباره تحولات یمن، امنیت کشتیرانی در بابالمندب و تنگه هرمز و آخرین تحولات منطقه رایزنی خواهد کرد!
عراقچی به پکن میرود
آنچه در امتداد این تحولات و تحلیلها اهمیت پیدا میکند، سفر سیدعباس عراقچی، رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان به پکن است. در این خصوص وزارت امور خارجه چین اعلام کرد که وزیر امور خارجه ایران به چین سفر خواهد کرد و قرار است با وانگ یی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه این کشور دیدار و گفتوگو کند. همچنین اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه در گفتوگو با خبرنگاران تایید کرده که عراقچی به پکن سفر میکند و در این سفر درباره روابط دوجانبه و نیز مسائل مهم منطقهای و بینالمللی با همتای چینی گفتوگو و تبادل نظر خواهد کرد. اینکه در شرایط کنونی و به خصوص پس از آنکه نشست عمان توسط عربستان لغو شد، چرا پکن به عنوان مقصد سفر وزیر خارجه ایران انتخاب شده، موضوعی است که بسیاری آنرا به میانجیگری چین بین ایران و عربستان مربوط میدانند. اینکه آیا این دو موضوع با یکدیگر مربوط هستند، موضوعی است که به نوعی باید آنرا در حد یک تحلیل دانست اما واقعیت این است که چین در این مدت، مواضع اصولی در مورد تحولات منطقه اتخاذ کرده و بر همین اساس عدهای بر این عقیده هستند که چین قرار است به زودی و به صورت مستقیم و موثر وارد تحولات منطقه شود. در این خصوص سخنگوی وزارت خارجه کشورمان روز دوشنبه در نشست هفتگی خود مسائلی را مطرح کرد که تا حدودی میتواند روشن کننده نقش چین باشد. او در این نشست اعلام کرد «تصور ما این است که چین موضع اصولی خود را در هر فرصتی بیان میکند و این بسیار ارزشمند است. در نشست سران بریکس نیز مواضع اصولی چین را دیدیم و به نظر میرسد موضع چین در رابطه با مباحث منطقه، مورد استقبال هم ایران و هم سایر کشورها باشد، اما اینکه بگوییم به معنای دقیق و فنی کلمه، شاهد ورود بازیگر جدیدی در قالب و قامت میانجی هستیم، فکر نمیکنم چنین چیزی باشد». او حتی در ادامه سخنان خود اعلام کرد که «پاکستان به خوبی نقش خود را در این شرایط ایفا میکند». این سخنان به نوعی شاید نشان دهنده آن باشد که اساساً سفر سیدعباس عراقچی به پکن را صرفاً باید در چارچوب روابط دوجانبه بدانیم که البته در این میان مسائل منطقهای هم حول محور این دیدار مورد اشاره قرار خواهند گرفت.
پکن چه میخواهد؟
سوالی که در این راستا مطرح میشود این است که اساساً چینیها در منطقه و در شرایط فعلی به دنبال چه جیزی هستند؟ اگر به سخنان اخیر شی جین پینگ، رئیسجمهوری چین در اجلاس سران بریکس در دهلی توجه کنیم، به روشنی میبینیم که پکن همانند بسیاری از کشورهای منطقه و فرامنطقه نگران وضعیت تردد در تنگه هرمز و همچنین جنگهای جاری در این منطقه است و بر همین اساس تاکید خود را بر ختم منازعات و مخاصمات در خارمیانه قرار داده است. اما نکته مهمتر، در بخشی از گفتوگوی تلفنی وانگ یی، وزیر خارجه چین با ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه نهفته است. وانگیی در این گزارش به صورت صریح نگرانی چین در خصوص تایوان و همچنین نوع نگاه مشکوک و منفی اروپا و غرب به راهبرد توسعه چین را مطرح کرد اما در مورد وضعیت خاورمیانه صراحتاً به یک طرح چهار مادهای اشاره کرد که از سوی رئیسجمهوری چین ارائه شده است. اگرچه وزیر خارجه چین موضع اصولی چین را در این گفتوگو تشریح کرد اما صراحتاً گفت که شی جینپینگ یک ابتکار چهار مادهای برای «ساختن ساختار امنیتی جدید در خاورمیانه» ارائه داده که منافع عمومی را برای صلح و ثبات منطقه فراهم کرده و نقشی سازنده ایفا خواهد کرد. به گفته او، این طرح شامل «تعهد به اصل همزیستی مسالمت آمیز»، «پایبندی به اصل حاکمیت ملی»، «تعهد به اصل حاکمیت بین المللی قانون» و «هماهنگی در توسعه و امنیت» است. بر این اساس باید دید که پس از سفر عباس عراقچی به پکن، آیا چینیها تحرکات دیپلماتیک جدید خود را آغاز خواهند کرد یا سعی میکنند از «دیپلماسی پنهان» بهره ببرند.
