جولانی در محاصره بحرانها
او حتی در سفر به آمریکا سعی داشت با کاستن از تحریمهای سوریه، آمریکا را به سرمایهگذاری در این کشور ترغیب کند. اینکه توانسته آمریکا را به سرمایهگذاری در این کشور راضی کند یا نه، موضوع دیگری است. آنچه که اکنون این کشور را به صدر خبرهای منطقه آورده، اعتراضات مردمی است که در چند شهر بزرگ این کشور آغاز شده است. الجزیره مدعی است که اعتراض از سوخت شروع شده و به مسئله حکمرانی رسیده است. این رسانه روی افزایش ۲۵ تا ۴۰ درصدی قیمت سوخت تمرکز کرده و از شعارهایی در مخالفت با وزیر گزارش داده و تأکید میکند که معترضان در مناطقی مانند ادلب، رقه، حماه و حومه حلب خواهان برکناری وزیر انرژی شدهاند. الجزیره فقط قیمت بنزین را مسئله نمیداند و در گزارش دیگری، از واکنش مردم به کاروانهای خودروهای گرانقیمت مقامات پرداخته و نشان داده که اعتراض در حال تبدیل شدن به پرسشی درباره عدالت اجتماعی است. سوریها این سوال را برجسته کردهاند که چرا وقتی از مردم خواسته میشود هزینه بحران اقتصادی را بپردازند، نشانهای از ریاضت اقتصادی در سبک زندگی مسئولان دیده نمیشود؟ روزنامه سعودی الشرق الأوسط هم اعتراضها را در چارچوب افزایش قیمت سوخت و فشار اقتصادی گزارش کرده و از گسترش اعتراضها به مناطقی مانند حومه دیرالزور خبر داده و در عین حال به سخنان احمد الشرع درباره ضرورت تصمیمهای اقتصادی «صادم» یا شوکآور اشاره کرده است. اینجا سوالی مطرح میشود که آیا جامعهای که از ۱۴ سال تنش بیرون آمده میتواند خود را با چنین تحولاتی همراه و هماهنگ کند؟ آیا در این تحولات جانب مردم سوریه در نظر گرفته شده است؟
یک دوگانه مهم
در روایتهایی که در رسانههای عربی و فضای رسانهای سوریه بازتاب یافته، یک نگرانی عمیق وجود دارد که آیا دولت جدید سوریه ممکن است بخواهد اقتصاد بازار را سریعتر از ظرفیت اجتماعی کشور اجرا کند. الجزیره به صراحت دیدگاه مخالفان افزایش قیمت را بازتاب داده که سوریه هنوز از جنگ خارج نشده و حذف حمایتهای اقتصادی از اقشار فقیر میتواند نارضایتی را تشدید کند. در مقابل، همان گزارش صدای طرفداران وزیر انرژی را هم منعکس میکند که معتقدند اصلاح نظام یارانه و پایان دادن به یارانههای موهوم بدون تصمیمهای سخت امکانپذیر نیست؛ بنابراین حتی در رسانههای عربی نیز یک دوگانه شکل گرفته است. دوگانهای مبنی بر اینکه اصلاح اقتصادی ضروری است یا اجرای شتابزده اصلاحات، دولت جدید را از مردم دور میکند؟
بهرهبرداری صهیونیستها
درست است که تحرکات اخیر و اعتراضات سوریه را به مشکلات اقتصادی ربط دادهاند، اما آیا فقط همین است؟ آیا رژیم صهیونیستی در پشت ماجرا قرار نگرفته است؟ باید توجه داشت که بحران داخلی سوریه در شرایطی رخ میدهد که دولت دمشق همزمان با مشکلات اقتصادی، مسئله دروزیها، مسئله کردها و فشار نظامی اسرائیل در جنوب روبهروست. در حال حاضر، چیزی که رسانههای عربی نشان میدهند این است که نقطه خطر برای دولت الشرع الزاماً اعتراض سیاسی کلاسیک نیست بلکه پیوند خوردن چند نارضایتی با یکدیگر است و اگر این رسانهها توصیهای به مسئولان سوری میکنند از این زاویه است که هرچه زودتر این چند عامل را از هم جدا کنند تا موضوع شکل روشنتری به خود بگیرد. به بیان دیگر اگر بپذیریم که اعتراضات مردمی ریشه اقتصادی دارد، حتی اگر اسراییل پشت ماجرا نباشد، آیا از تضعیف دولت سوریه سود نمیبرد؟ میتوان تصور کرد که زمانی احمد الشرع تصور میکرده که با سقوط اسد همه مشکلات این کشور حل خواهد شد. او با کمک ترکیه توانست اسد را از قدرت پایین بکشد و معادله جدیدی در سوریه شکل بگیرد. معادلهای که از قضا مورد پسند اسراییل هم بود. احمد الشرع خیلی زود متوجه شد که سوریه مشکلات عمیقی دارد و نمیتوان به سادگی تصور کرد که به شرایط آرام برگشته است. زمانی او با واقعیت محض روبهرو شد که قدرت را در دست گرفت و متوجه شد که مشروعیت سیاسی بدون توان اداره اقتصاد کشور و تامین همزمان امنیت و ایجاد رابطه مقبول با مناطق مختلف با قومیتها و فرهنگهای مختلف موضوعیت ندارد. در عین حال او خیلی زود متوجه شد که هرچه دمشق ضعیفتر شود، قدرت مانور بازیگران خارجی افزایش پیدا خواهد کرد. تحرک ارتش رژیم صهیونیستی در جنوب سوریه دلیلی ندارد جز ضعف مفرط حکومت مرکزی سوریه و اسرائیل دقیقاً در چنین محیطی بازی میکند؛ بنابراین شاید وقت آن رسیده باشد که به جای تکرار این پرسش که «چه کسی اعتراضهای سوریه را تحریک کرده است؟»، سؤال دقیقتری مطرح شود که چه کسی از سوریهای که در آن دولت مرکزی دائماً مجبور به مقابله با بحرانهای داخلی است، سود میبرد؟ اگر پاسخ این سؤال را کنار تحولات جنوب سوریه بگذاریم، تصویر روشنتری به دست میآید. اسرائیل ممکن است آتش اعتراضهای اقتصادی را روشن نکرده باشد؛ اما سیاستهایش نشان میدهد که برای دوران پس از تضعیف دولت مرکزی سوریه آماده است و این موضوع از خود اعتراضها مهمتر است. زیرا در سیاست خاورمیانه، همیشه کسی که کبریت را روشن میکند مهمترین بازیگر نیست. گاهی مهمتر از او، بازیگری است که از پیش منتظر مانده تا آتش به اندازه کافی بزرگ شود.
ترکیه و بازی اسراییل
با وجود گسترش دامنه اعتراضها در چند شهر بزرگ سوریه، ترکیه هنوز واکنشی نشان نداده است. اگرچه میتوان حساسیت ترکیه را در اتفاقات اخیر دید. برهانالدین دوران، رئیس مرکز ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه، گفته بود آنکارا در برابر محاسبات و سناریوهای کثیف همچنان از بازسازی سوریه حمایت میکند و تأکید کرد آینده سوریه باید به اراده مردم سوریه وابسته باشد. چنین اظهاراتی میتواند نشانهای باشد بر اینکه ترکیه میداند رژیم صهیونیستی در حال حاضر چگونه در سوریه بازی میکند.
