دیپلماسی شرط عبور از بحران اقتصادی

تا جایی است که سخنگوی وزارت امور خارجه کشور، آن را جنگ اقتصادی فرامرزی و اِعمال قدرت علیه کشور‌های مستقل ذکر کرده است تا از این طریق، فشار حداکثری را بر ساختار اقتصادی ایران وارد کند. این در حالی است که بسیاری از کارشناسان داخلی و خارجی همصدا با رئیس‌جمهور بر این اعتقاد هستند که؛ ایران در مواجهه نظامی با قدرتمندترین ارتش جهان، جایگاه استراتژیک و موقعیت دفاعی مناسبی را به دست آورده و برنده میدان است. در این راستا بسیار مطلوب است با به‌کارگیری یک «دیپلماسی مطلوب و هوشمندانه»، جنگ را پایان دهد و هژمونی آمریکا را نیز متزلزل سازد و از سوی دیگر می‌تواند مسیر را برای خروج از بن‌بست‌های اقتصادی و حرکت به سوی رشد و توسعه پایدار هموار سازد. در واقع، تبدیل قدرت نظامی به اهرم فشار دیپلماتیک، کلید عبور از این بحران است. 

تصمیم عقلانی و فوری

به گزارش «آرمان ملی»، مهدی پازوکی، کارشناس اقتصادی، با تأکید بر ضرورت پایان هرچه سریع‌تر جنگ و کاهش تنش‌های خارجی، گفت: ادامه وضعیت «نه‌جنگ نه‌صلح» هزینه‌های سنگینی به اقتصاد ایران تحمیل می‌کند و می‌تواند فشار بر معیشت مردم، درآمد‌های دولت و ظرفیت تولید کشور را افزایش دهد. از این رو ادامه جنگ و این وضعیت حتی نه حتی برای یک روز، حتی برای یک دقیقه دیگر هم به ضرر ایران است و سیاست خارجی باید در خدمت توسعه اقتصادی قرار گیرد و تصمیم‌گیری‌های اقتصادی نیز از رویکرد‌های پوپولیستی و ملاحظات جناحی فاصله بگیرد. پازوکی با تاکید بر آثار مخرب جنگ و تحریم‌های اقتصادی علیه کشور افزود: این جنگ اگر یک دقیقه زودتر تمام شود، به نفع ملت ایران است. تداوم درگیری و بی‌ثباتی، نه‌تنها امنیت اقتصادی کشور را تضعیف می‌کند، بلکه بر زندگی روزمره مردم، فعالیت بنگاه‌ها و توان دولت برای ارائه خدمات عمومی نیز اثر مستقیم خواهد گذاشت. این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه قدرت دفاعی کشور بدون برخورداری مردم از امنیت اقتصادی و اجتماعی پایدار نمی‌ماند، افزود: نیرو‌های دفاعی زمانی می‌توانند وظایف خود را به‌درستی انجام دهند که جامعه از حداقل‌های معیشتی برخوردار باشد و مردم برای تأمین غذا، مسکن و نیاز‌های اولیه خود با مشکل جدی مواجه نباشند. به اعتقاد او، اقتصاد قوام حکومت‌هاست و هر اندازه فشار اقتصادی بر جامعه افزایش یابد، آسیب‌پذیری کشور در برابر بحران‌های داخلی و خارجی نیز بیشتر خواهد شد. 

ابهام در نیت! 

پازوکی با اشاره به تفاهم‌نامه‌ای میان ایران و آمریکا، گفت: پس از مطالعه چندباره متن این توافق به این نتیجه رسیدم که بخش عمده مفاد آن به نفع جمهوری اسلامی ایران است. در ابتدا تصور کرده بودم شاید متن را اشتباه خوانده باشم، اما با بررسی مجدد، امتیازات موجود در آن را قابل توجه دانستم و به این نتیجه رسیدم که گویا ایران در موضع قدرت تفاهمنامه‌ای را با کشوری کوچک مانند بورکینافاسو منعقد کرده است. اما نمی‌دانم چرا برخی آگاهانه یا ناآگاهانه بر طبل مخالفت بر آن می‌کوبند! دقیقاً همانقدر که اسرائیل از نزدیکی و اتمام جنگ ایران و آمریکا ناراحت می‌شوند گروهی نیز همین نگاه را دارند و این بسیار عجیب است، البته نمی‌توان گفت که همه آنها آگاهانه در این جبهه قرار دارند، اما برخی واقعاً به دلیل برخورداری از منافع اقتصادی است که اینگونه با آنچه که در نتایج تفاهمنامه می‌توانست عاید ما کند می‌جنگند و مخالفت می‌کنند. 

مشکلات اقتصادی مردم

پازوکی با انتقاد از عملکرد جریان‌های تندرو در داخل کشور گفت: بخشی از این جریان‌ها با مواضع و رفتار‌های خود تصویری از ایران ارائه می‌دهند که می‌تواند بهانه لازم را برای فشار بیشتر دشمنان فراهم کند. البته تعداد این گروه‌ها در مقایسه با کل جامعه زیاد نیست، اما به دلیل برخورداری از تریبون‌های مختلف با توجه به اینکه اکثراً از وضعیت اقتصادی مطلوبی برخوردار هستند مداوم بر ادامه جنگ در هر شرایط اصرار دارند که قطعاً بر خلاف منافع عمومی اکثریت جامعه است. این استاد دانشگاه با اشاره به فاصله طبقاتی و تفاوت میان زندگی برخی تصمیم‌گیران و وضعیت بخش بزرگی از جامعه گفت: افرادی که از خانه‌های گران‌قیمت، خودرو‌های لوکس، ویلا و حساب‌های بانکی پر برخوردارند، نمی‌توانند دشواری‌های زندگی مردم کم‌درآمد را به‌درستی درک کنند. بی‌توجهی به واقعیت‌های معیشتی جامعه موجب می‌شود سیاست‌هایی اتخاذ شود که در ظاهر با هدف حمایت از مردم طراحی شده، اما در عمل منابع عمومی را به سود گروه‌های برخوردار هدایت می‌کند. 

نزدیک شدن سایه اَبَرتورم

این اقتصاددان همچنین نسبت به پیامد‌های ادامه روند تورمی در کشور هشدار داد و گفت: اگر آسیب‌های اقتصادی تشدید شود و تورم به سمت اَبَرتورم حرکت کند، ساختار مبادلات اقتصادی و اعتماد عمومی به پول ملی با خطر جدی مواجه خواهد شد. به گفته او، در چنین شرایطی ممکن است مردم و فعالان اقتصادی برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به ارز‌های خارجی یا دارایی‌های دیگر روی بیاورند و پول ملی نقش خود را در معاملات روزمره و قیمت‌گذاری کالا‌ها از دست بدهد. او تأکید کرد: خط قرمز تصمیم‌گیری در کشور باید منافع ملی و رفاه مردم باشد و هر سیاستی که به انزوای بیشتر ایران، کاهش تجارت خارجی یا افزایش هزینه‌های مبادله منجر شود، در نهایت فشار خود را بر طبقات متوسط و کم‌درآمد جامعه وارد می‌کند. این کارشناس ادامه داد: ایران برای عبور از شرایط دشوار کنونی به سیاست خارجی فعال، واقع‌گرایانه و مبتنی بر منافع اقتصادی نیاز دارد که بتواند زمینه ارتباط با اقتصاد جهانی، جذب سرمایه، توسعه تجارت و کاهش محدودیت‌های مالی را فراهم کند. 

کاهش درآمد‌های دولت

پازوکی درباره وضعیت درآمد‌های دولت نیز اظهار کرد کاهش صادرات نفت و افت درآمد‌های مالیاتی، منابع بودجه‌ای کشور را محدود کرده است. به گفته او، بخشی از کارخانه‌ها و واحد‌های تولیدی در جریان جنگ آسیب دیده‌اند و به همین دلیل توان فعالیت و پرداخت مالیات آنها کاهش یافته است. در نتیجه، دولت از یک سو با کاهش درآمد‌های نفتی و مالیاتی مواجه است و از سوی دیگر باید هزینه‌های بیشتری برای حمایت از خانواده‌های آسیب‌دیده، تأمین سرپناه، بازسازی مناطق خسارت‌دیده و جبران پیامد‌های جنگ پرداخت کند. او معتقد است ادامه این وضعیت بدون اصلاحات جدی در سیاست اقتصادی، فشار بر منابع عمومی را افزایش می‌دهد. پازوکی تأکید کرد دولت نمی‌تواند هم‌زمان با کاهش درآمدها، هزینه‌های خود را افزایش دهد و بدون اصلاح ساختار یارانه‌ها و قیمت‌گذاری، انتظار ثبات اقتصادی داشته باشد. به گفته او، اصلاحات اقتصادی باید تدریجی، شفاف و همراه با حمایت مستقیم از اقشار آسیب‌پذیر باشد تا بار اصلی آن بر دوش دهک‌های پایین درآمدی قرار نگیرد. 

پرهیز از پوپولیسم اقتصادی

او درباره ضرورت اتخاذ سیاست‌های صحیح اقتصادی در جامعه گفت: من با افزایش ناگهانی و چندبرابری قیمت بنزین مخالف هستم، اما اصلاح تدریجی قیمت‌ها را ضروری است. قیمت سوخت بهتر در چند مرحله و با فاصله زمانی افزایش یابد تا از ایجاد شوک تورمی و اجتماعی جلوگیری شود، چراکه تثبیت طولانی‌مدت قیمت بنزین در شرایطی که هزینه تولید، حمل‌ونقل و واردات افزایش یافته، به شکل‌گیری رانت و مصرف بی‌رویه منجر می‌شود. او با اشاره به یارانه سوخت گفت بخش بزرگی از این یارانه به صاحبان خودرو اختصاص پیدا می‌کند، در حالی که شمار قابل توجهی از مردم فاقد خودرو هستند و از این یارانه بهره مستقیم نمی‌برند. بنابراین، سیاست فعلی به جای آنکه حمایت هدفمند از اقشار کم‌درآمد باشد، منابع عمومی را بیشتر در اختیار کسانی قرار می‌دهد که خودرو دارند و سوخت بیشتری مصرف می‌کنند. این کارشناس اقتصادی بر ضرورت فاصله گرفتن دولت از تصمیم‌های پوپولیستی تأکید کرد و گفت سیاست‌گذار باید به جای حفظ قیمت‌های غیرواقعی، منابع حاصل از اصلاح قیمت‌ها را به‌صورت شفاف به مردم بازگرداند. حمایت نقدی یا اعتباری از خانوار‌های کم‌درآمد، توسعه حمل‌ونقل عمومی و ارائه خدمات اجتماعی می‌تواند بخشی از آثار اصلاح قیمت انرژی را جبران کند. 

ثبات اقتصادی-سیاسی

پازوکی معتقد است: وزارت امور خارجه و دولت باید باز کردن اقتصاد ایران و کاهش هزینه‌های انزوا را به یکی از اهداف اصلی خود تبدیل کنند. او هشدار داد افزایش تحریم‌ها می‌تواند تجارت خارجی، حمل‌ونقل، دسترسی به منابع مالی و حتی تأمین کالا‌های اساسی را دشوارتر کند. ایران نمی‌تواند هم‌زمان واردات را محدود کند، قیمت سوخت را ثابت نگه دارد، مصرف را کنترل نکند و انتظار داشته باشد منابع ارزی کشور تحت فشار قرار نگیرد. این تحلیلگر اقتصادی توضیح داد: عبور از بحران کنونی نیازمند مجموعه‌ای هماهنگ از تصمیم‌های اقتصادی و دیپلماتیک است؛ پایان دادن به وضعیت پرهزینه نه جنگ و نه صلح، کاهش تنش‌های خارجی، اصلاح تدریجی قیمت انرژی، حذف رانت، حمایت مستقیم از اقشار کم‌درآمد و بازگرداندن اقتصاد ایران به مسیر تعامل با جهان. پازوکی تأکید دارد که بدون توجه به معیشت مردم و منافع ملی، هیچ سیاست امنیتی یا خارجی نمی‌تواند ثبات پایدار برای کشور ایجاد کند.