بازگشت به دوران پول نقد!
اما خیلی زود مشخص شد ماجرا فراتر از یک اختلال کوتاهمدت است. دسترسی بخشی از مشتریان به خدمات بانکی از جمله انتقال وجه، استفاده از برخی سامانههای الکترونیکی و حتی انجام امور ساده بانکی با محدودیت یا توقف مواجه شد؛ موضوعی که به سرعت به دغدغهای جدی برای مردم تبدیل شد و به گفته برخی از صاحبنظران، مشکل اصلی شاید فقط قطع چند روزه این خدمات نباشد، بلکه معضل فقدان توضیحات و شفافسازی در این باره و ضربه خوردن اعتماد مردم در این زمینه است.
مشکلات مردم در امور مالی
به گزارش «آرمان ملی»، با گذشت نزدیک به دو هفته از آغاز این اختلالها، نه تنها مشکل به طور کامل برطرف نشده، بلکه گزارشها نشان میدهد دامنه آن در برخی موارد گستردهتر نیز شد و علاوه بانکهای ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات که در روزهای نخست نام آنها بیشتر مطرح بود، برخی مشتریان بانکهای دیگری مانند پستبانک، رفاه کارگران و چند مجموعه بانکی دیگر نیز به اختلال در بخشی از خدمات خود دچار شدند. همین موضوع باعث شد نگرانیها درباره پایداری زیرساختهای بانکی و امکان دسترسی آسان مردم به منابع مالی خود افزایش پیدا کند. این وضعیت در شرایطی رخ داده که کشور در آستانه چند روز تعطیلات قرار دارد، دورهای که معمولاً تقاضا برای خدمات بانکی، برداشت وجه نقد و انجام تراکنشهای مالی بیشتر میشود. در چنین شرایطی، ادامه اختلال در برخی خدمات بانکی باعث شد بسیاری از شهروندان برای مدیریت امور مالی روزمره خود با مشکل مواجه شوند و حتی برخی ترجیح دهند برای اطمینان بیشتر، پول نقد همراه داشته باشند. همچنین گزارشهای میدانی نیز نشان میدهد که این نگرانیها تنها به مشتریان بانکها محدود نشد و حتی برخی جایگاهداران سوخت در روزهای پایانی هفته قبل از تعطیلات، از مردم خواستند هنگام مراجعه برای سوختگیری، پول نقد به همراه داشته باشند تا در صورت بروز اختلال در پرداختهای الکترونیکی، روند خدماترسانی با مشکل مواجه نشود. چنین درخواستهایی هرچند بیشتر جنبه احتیاطی دارد، اما خود به عاملی برای افزایش نگرانی عمومی تبدیل شد.
شایعات و فقدان شفافیت
از سوی دیگر، همزمان با این شرایط، شکلگیری برخی شایعات در فضای مجازی نیز بر فضای ابهام افزوده است. برخی کاربران از احتمال خرابکاری داخلی یا عمدی بودن اختلالها سخن گفتهاند، ادعاهایی که تاکنون هیچ مرجع رسمی آنها را تأیید نکرده است. با این حال، انتشار چنین گمانههایی نشان میدهد که خلأ اطلاعرسانی دقیق و بهموقع تا چه اندازه میتواند زمینهساز شکلگیری روایتهای غیررسمی شود. در چنین شرایطی، بسیاری از کارشناسان و مسئولان بر ضرورت اطلاعرسانی شفاف درباره ابعاد این اتفاق تأکید میکنند. از نگاه آنان، مهمترین مسئله در شرایط فعلی نه فقط رفع کامل اختلال، بلکه ارائه توضیح روشن درباره علت بروز مشکل، روند رفع آن و زمان بازگشت کامل خدمات است؛ موضوعی که میتواند از گسترش نگرانیها جلوگیری کند و اعتماد عمومی نسبت به نظام بانکی را حفظ کند.
در انتظار توضیح مسئولان
در این باره حسینعلی حاجیدلیگانی، نماینده مجلس شورای اسلامی، به «آرمان ملی»، گفت: مدیریت این موضوع نیازمند شفافیت بیشتر و پاسخگویی دقیقتر از سوی مسئولان است. به گفته او، وقتی مسئلهای به صورت مستقیم با دارایی و سرمایه مردم مرتبط است، طبیعی است که افکار عمومی انتظار داشته باشد اطلاعات روشن و قابل اتکایی درباره آن دریافت کند. او با اشاره به گزارشهایی که از اختلال در برخی خدمات بانکی دریافت شده، توضیح داد: بروز چنین مشکلاتی نشاندهنده اهمیت بالای زیرساختهای فناوری در نظام مالی کشور است. به اعتقاد او، بانکها امروز به شدت به سامانههای الکترونیکی و شبکههای ارتباطی وابسته هستند و هرگونه اختلال در این بخشها میتواند طیف گستردهای از خدمات را تحت تأثیر قرار دهد. حاجیدلیگانی معتقد است آنچه بیش از خود اختلال باعث نگرانی مردم شد، نبود توضیحات دقیق و شفاف درباره ابعاد این مسئله بود. او تأکید میکند که مسئولان باید در چنین شرایطی به صورت مستمر با افکار عمومی صحبت کنند، روند اقدامات انجامشده را توضیح دهند و زمانبندی تقریبی برای بازگشت کامل خدمات ارائه کنند. از نظر او، سکوت یا ارائه توضیحات کلی نمیتواند پاسخگوی نگرانی مردمی باشد که سرمایه و پسانداز خود را در بانکها نگهداری میکنند.
تزلزل اعتماد عمومی مردم
این نماینده مجلس، اضافه کرد: اعتماد عمومی به شبکه بانکی یکی از مهمترین سرمایههای نظام اقتصادی کشور است و هرگونه خدشه به این اعتماد میتواند پیامدهای گستردهای داشته باشد. او بر این باور است که اگر اطلاعرسانی دقیق و مدیریت مناسب در چنین شرایطی انجام نشود، ممکن است نگرانیها و شایعات در جامعه گسترش پیدا کند؛ موضوعی که به سود هیچیک از بخشهای اقتصادی نخواهد بود. حاجیدلیگانی همچنین تأکید میکند که مجلس موضوع اختلال در خدمات بانکی را دنبال خواهد کرد و انتظار میرود دستگاههای مسئول با بررسی دقیق، علت بروز این مشکل را مشخص کرده و از تکرار چنین رخدادهایی جلوگیری کنند. از نگاه او، تقویت زیرساختهای امنیت سایبری و بهروزرسانی سامانههای فناوری اطلاعات در بانکها از جمله اقداماتی است که باید به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.
حملات گسترده سایبری
این گزارش حاکی است؛ علاوه بر این این اظهارات، گزارشها از درون شبکه بانکی حکایت از این میکرد که ریشه اصلی اختلال به حمله سایبری به بخشی از زیرساختهای خدماتی چند بانک بازمیگردد؛ زیرساختهایی که خدمات فنی و ارتباطی آنها توسط شرکت خدمات انفورماتیک ارائه میشود. این شرکت از بازیگران مهم حوزه فناوری بانکی در کشور به شمار میرود و بخش قابل توجهی از سامانههای مرتبط با عملیات بانکی را پشتیبانی میکند. به اعتقاد برخی کارشناسان؛ حمله سایبری انجامشده برخی از سامانههای داخلی مرتبط با ارائه خدمات بانکی را هدف قرار داده و همین موضوع باعث شد دسترسی به برخی سرویسها با اختلال مواجه شود و بانکها برای جلوگیری از گسترش مشکل، بخشی از خدمات خود را به طور موقت محدود کنند. با وجود انجام اقدامات فنی برای بازگرداندن سیستمها به حالت عادی، بسیای از خدمات به طور کامل پایدار نشدند و برخی سامانهها اختلال یا کندی وجود دارد.
امنیت کامل سپردهها
در همین حال مسئولان بانکی تأکید کردند که سامانههای اصلی تبادل بینبانکی کشور از جمله شبکه شتاب و شاپرک دچار مشکل نشدهاند و این شبکهها با ظرفیت کامل در حال فعالیت هستند. به گفته آنان، در روزهای گذشته از همین زیرساختها برای ارائه برخی خدمات جایگزین به مشتریان استفاده شده تا فشار ناشی از اختلال در سامانههای دیگر کاهش پیدا کند. از سوی دیگر، مسئولان بانک مرکزی نیز در اطلاعیههایی اعلام کردهاند که بررسیهای انجامشده نشان میدهد هیچگونه دسترسی غیرمجاز به اطلاعات مشتریان رخ نداده و دادههای بانکی در امنیت کامل قرار دارند. آنها تأکید کردهاند که مشکل پیشآمده صرفاً به بخشهایی از زیرساختهای ارتباطی مربوط بوده و ارتباطی با پایگاههای داده مشتریان نداشته است، اما با این وجود، تداوم اختلال در برخی خدمات باعث شده بخشی از مشتریان همچنان با مشکلاتی در انجام امور مالی خود روبهرو باشند. این مسئله بهویژه در روزهایی که سررسید چکها، اقساط بانکی و سایر تعهدات مالی فرا میرسد، میتواند فشار بیشتری بر مردم وارد کند. بسیاری از مشتریان این بانکها بخش قابل توجهی از منابع مالی خود را در همین حسابها نگهداری میکنند و محدودیت در دسترسی به آنها حتی برای مدت کوتاه نیز میتواند مشکلاتی در مدیریت هزینههای روزمره ایجاد کند. از همین رو انتظار عمومی این است که روند بازگشت خدمات بانکی با سرعت بیشتری انجام شود و اطلاعات دقیقتری درباره زمان پایان کامل اختلالها در اختیار مردم قرار گیرد. هرچند مسئولان بانکی از پیشرفت در روند رفع مشکل و فعال شدن خدمات خبر میدهند، اما آنچه بیش از هر چیز مورد مطالبه افکار عمومی قرار دارد، شفافیت در اطلاعرسانی و ارائه توضیحی روشن درباره ابعاد این حادثه است. چرا که در نهایت، ثبات و اعتماد در شبکه بانکی زمانی حفظ میشود که مردم اطمینان داشته باشند در صورت بروز چنین مشکلاتی، اطلاعات دقیق و صادقانهای درباره آن دریافت خواهند کرد.
