هزینه سنگین تعطیلی بورس

پویا زرشناس، کارشناس مسائل اقتصادی نوشت: پس از ۵۵ روز از آغاز حمله نظامی آمریکا و اسرائیل، تصویری دوگانه از بازار‌های مالی ایران شکل گرفته است: بازار ارز به ثباتی شکننده در کانال ۱۵۳-۱۵۷ هزار تومان رسیده، اما بازار سهام همچنان تعطیل مانده است. این وضعیت، پرسش‌های جدی درباره پایداری تثبیت ارز و هزینه‌های پنهان تعطیلی بورس ایجاد کرده است.

برخلاف پیش‌بینی‌های اولیه که انتظار ریزش قابل توجه نرخ دلار پس از فروکش تنش‌ها را داشتند، دلار آزاد نه تنها سقوط نکرد، بلکه در محدوده ۱۵۳ تا ۱۵۷ هزار تومان تثبیت شد. دلیل اصلی این پدیده، جایگزینی «تقاضای هیجانی» با «تقاضای انباشته و احتیاطی» است. در اوج جنگ، بسیاری از خریداران واقعی (واردکنندگان خرد، مسافران و فعالان تجاری) از ترس نوسانات لحظه‌ای دست از معامله کشیدند.

اکنون با برقراری آتش‌بس، این نیاز‌های سرکوب‌شده به تدریج به بازار بازمی‌گردند و مانند یک سپر در برابر سقوط قیمت عمل می‌کنند. به عبارت دیگر، بازار نه با مازاد عرضه، بلکه با نوعی احتیاط در سمت تقاضا مواجه است. در کنار آن، بانک مرکزی با دو اقدام کلیدی تلاش می‌کند نوسانات را مهار کند: نخست، جلوگیری از استقراض بیش از حد بانک‌ها برای کنترل رشد پایه پولی؛ دوم، تسهیل دسترسی بنگاه‌ها به پول نقد از طریق بازنگری در سقف برداشت‌ها. با این حال، تداوم تقاضا برای نگهداری اسکناس‌های درشت در مناطق مرزی و مبادی خروجی کشور، نشانه عمیق‌تری از نااطمینانی است.

تقاضای هیجانی جای خود را به «تقاضای احتیاطی» داده است. بازار ارز دیگر واکنش لحظه‌ای به اخبار نظامی ندارد، بلکه منتظر «چراغ سبز دیپلماتیک» یا تشدید مذاکرات است. سه سناریوی تثبیت (در صورت نبود شوک جدید)، کاهشی (با گشایش‌های سیاسی) و افزایشی (با بازگشت ریسک‌ها) همگی به متغیر‌های بیرونی وابسته‌اند. از طرفی در حالی که بازار طلا و صندوق‌های درآمد ثابت باز شده‌اند و به فعالیت خود ادامه می‌دهند، بازار سهام همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است. تجربه جهانی نشان می‌دهد تعطیلی طولانی بازار در دوره بحران، ریسک را حذف نمی‌کند بلکه آن را پنهان می‌سازد.

انباشت فشار فروش، نبود کشف قیمت، افزایش نااطمینانی و محدودیت سرمایه‌گذار در مدیریت پرتفوی، پیامد‌هایی شدیدتر از نوسانات یک بازار باز ایجاد می‌کنند. به گفته تحلیلگران، «بازار بسته، ریسک را حذف نمی‌کند؛ فقط آن را پنهان می‌کند». ابزار‌هایی مانند بازارگردانی و دامنه نوسان دقیقاً برای شرایط پرریسک طراحی شده‌اند و تنها در بازار باز قابل اعمال هستند. صندوق‌های درآمد ثابت در این دوره عملکرد نسبتاً پایداری داشتند، اما طلا برخلاف رویه تاریخی خود با سقوط از ۵۳۰۰ به ۴۱۰۰ دلار مواجه شد.

 افزایش قیمت نفت (برنت از ۷۲ به بالای ۱۱۰ دلار) و نگرانی از افزایش نرخ بهره، خاصیت پناهندگی طلا را تحت‌الشعاع قرار داد. همچنین سرمایه‌گذاران برای جبران زیان سایر دارایی‌ها، مجبور به فروش طلا شدند. در صورت آتش‌بس پایدار و رسمی، بازار سهام واکنش مثبتی نشان خواهد داد. صنایع پالایشی، پتروشیمی و حمل‌ونقل که بیشترین آسیب را از جنگ دیده‌اند، کاندیدای رشد اولیه هستند. دوره پساجنگ نیازمند سرمایه‌گذاری عظیم در زیرساخت‌ها، انرژی و لجستیک است و بازار سرمایه می‌تواند موتور تأمین مالی بازسازی باشد.

 با این حال، به دلیل انباشت ریسک‌های سیستماتیک، بازگشت به حالت عادی تدریجی خواهد بود و سرمایه‌گذاران باید از تصمیمات احساسی در روز‌های اول بازگشایی پرهیز کنند. جنگ ۴۰ روزه نشان داد که هیچ دارایی کاملاً امنی وجود ندارد. ثبات کنونی ارز شکننده و وابسته به میز مذاکره است و تعطیلی بورس هزینه‌های پنهان سنگینی ایجاد کرده است. صبر استراتژیک، شفافیت اطلاعات و باز بودن بازارها، کلید‌های عبور از این دوره بی‌سابقه هستند.