ابهام در فضای مذاکرات
علی بیگدلی، استاد دانشگاه نوشت: یک ابهام گستردهای در فضای مذاکرات شکل گرفته، منتها اظهارنظرهایی هم میشود که چند و، چون آن مشخص نیست. چند روز پیش آمریکا از طریق عمان اولتیماتومی به ایران داد که دوشنبه باید گزارش را به وزیر خارجه عمان میداد تا پنجشنبه در ژنو مذاکره کنند. اما پیشنهادهای آمریکا معلوم نیست گرچه محورها و انتظارات طرف مقابل روشن است. به بیان دیگر محور گفتوگوها مشخص، اما ابعاد و چندوچون آن نامشخص است.
این درحالی است که برخی رسانهها خبر دادهاند که بعد از دور دوم مذاکره در ژنو، توافق حداقلی در موضوع هستهای انجام شده یا زمینههای آن فراهم شده است که در داخل ایران غنیسازی حدود یک و نیم درصد انجام شود. طبق منشور سازمان انرژی هستهای همه کشورها میتوانند زیر ۴ درصد غنیسازی کنند با این شرط که فعالیت آنها زیر نظر آژانس باشد. اگر قرار باشد که غنیسازی زیر ۴ درصد باشد و آمریکا نیز به آن رضایت داشته باشد، درست همان قرارداد ۲۰۱۵ است که در دوره آقای ظریف به توافق رسید.
اینها یک سوی ماجرا است و در سمت دیگر برای اسرائیل مساله موشکها اهمیت حیاتی دارد به این دلیل که ایران قدرت خود را در آن نشان داده و حتی ضربهای که به اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه وارد شد، از همین ناحیه بوده است. از این رو اسرائیل میخواهد آمریکا را وادار کند که موضوع موشکها را به میان آورده و برد آن را در حد ۳۰۰ کیلومتر نگه دارد. روشن است که ایران نمیتواند چنین انتظاری را بپذیرد و دست خود را از توان دفاعی خالی کند. از طرف دیگر موضوع حمایتهای منطقهای از گروههای همسو هم اهمیت خاص خود را دارد. در طول سالها روشن شده که رابطه ایران و این گروهها اغلب رابطهای معنوی بوده، اما آمریکایی و اسرائیل تصور دیگری دارند و میتوان گفت که ایران و آمریکا در این موضوع تفاوت مبنایی دارند. جلوگیری از همکاری با این گروهها برای ما مشکل است.
سطح انتظار آمریکا بالا رفته و تحت تاثیر اسرائیل قرار گرفته است. درحقیقت الان مشخص نیست چه خواهد شد ولی باید منتظر باشیم تا ببینیم روز پنجشنبه در دور سوم مذاکرات هستهای با آمریکا چه تصمیمی گرفته خواهد شد. روشن است که هم آمریکا و هم ایران در گام اول علاقه به افزایش تنش بیشتر ندارند و هر دو ظاهرا مصمم به توافق دیپلماتیک هستند. امتیاز دادن و امتیاز گرفتن اگر در چارچوب منافع ملی باشد، میتوان انتظار داشت که روزنهای برای عبور از این مرحله گشوده و هم تهدید نظامی برطرف شود و هم کاهش تحریمها قدری فضا را برای تنفس اقتصاد کشور باز کند. برخی صاحبنظران معتقدند که با این حجم تسلیحات نظامی که آمریکا به منطقه آورده نمیتواند دست خالی برگردد، اما هنوز مشخص نیست که امتیازهای رد و بدل شده در چه حدی خواهد بود. میتوان از زاویهای دیگر هم به موضوع کشمکش بین ایران و آمریکا نگاه کرد و اینکه اگر با ترامپ تعامل صورت گیرد به سادگی میتوان اقدامات پهلوی را محدود کرد.
تردید نیست که اگر دو طرف ماجرا بر همان دیدگاههای گفته شده پافشاری داشته باشند قطعا مذاکرات با شکست مواجه خواهد شد. در عین حال شرایط به گونهای است که میتوان به انعطاف پذیری بیشتر فکر کرد البته با در نظر گرفتن منافع ملی. پیامی که آقای عراقچی به وزیر خارجه عمان داده است، امیدواریم که حامل پیامهای جدیدی باشد که مشکل تهدیدات نظامی آمریکا را برطرف سازد.
