دلیل عقب نشینی ترامپ احتمال عملیات ترکیبی ایران

 مذاکرات ایران و آمریکا چه چشم‌اندازی خواهد داشت؟ «آرمان ملی» برای پاسخ به این پرسش‌ها با غلامعلی دهقان تحلیلگر مسائل سیاسی گفت‌و‌گو کرده است که در ادامه می‌خوانید. 

پس از مدتی تنش و مجادله بین ایران و آمریکا چه اتفاقی رخ داد که دوباره دیپلماسی اولویت پیدا کرد؟

پس از دوره‌ای از هماوردطلبی ایران و آمریکا و اولویت میدان، حالا هر دو طرف از بازی باخت- باخت فاصله گرفته‌اند و دیپلماسی را ترجیح داده‌اند. آمریکا با اتکا به تکنولوژی کارآمد خود و ایران هم با تکیه بر جغرافیای خود به‌خصوص در عرصه دریا و همچنین دارا بودن هزاران موشک و پهپاد و شهپاد در میدان هماوردطلبی کردند تا سرانجام دوباره به نقطه سر خط یعنی دیپلماسی برسند. هر دو فهمیدند آزموده را آزمودن خطاست. قرائن و شواهد نشان می‌دهد هر دو طرف با کمی عقب‌نشینی می‌توانند بحران را مدیریت کنند. توییت علی لاریجانی نشان می‌دهد انگار روزنه‌ای برای دیپلماسی باز شده است. همچنین، تاکید ترامپ در آخرین سخنان خود مبنی بر نداشتن سلاح هسته‌ای و اشاره نکردن به دیگر خواست‌های آمریکا می‌تواند نشان از نوعی انعطاف باشد. در هر حال، دور شدن از رجزخوانی‌های میدانی و ورود به عرصه گفت‌و‌گو به شرط آنکه طرف آمریکایی مثل دفعه پیش مذاکره را فریبی نکند؛ امری مثبت و حرکت در مسیر بازی برد- برد است. 

*ترامپ مدت‌ها ایران را تهدید به حمله نظامی می‌کرد و حتی در زمانی معترضان را تشویق به مقاومت می‌کرد و براندازان باور داشتند او کاری می‌کند. اما دیدیم اینگونه نشد و او پای میز مذاکرات آمد. به نظر شما چه مسائلی سبب شد وی دوباره پای میز مذاکرات بیاید؟

واقعیت این است که چمدان‌ها را بسته بودند و آماده آمدن به ایران بودند؛ این حکایت بخشی از براندازان در خرداد و دی ماه بود. دفعه اول قرار بود نتانیاهو جاده باز کن آنها باشد که نشد و اسرائیل چنان ضرباتی خورد که سابقه نداشت. در نوبت اخیر قرار بود ترامپ ناجی باشد. هیاهو‌ها به راه انداختند که این بار قضیه فرق می‌کند و پای آمریکا وسط است و خلاصه کار را تمام شده می‌دانستند که خبر آمد مذاکرات و دیپلماسی در اولویت است. پرسش اساسی این است چه عواملی سبب شد تا ترامپ پس از آن همه رجز خوانی تغییر فاز دهد؛ به نظر می‌رسد. دلیل این اقدام، تهدید مکرر مقامات ایران مبنی بر اینکه اگر حمله‌ای صورت بگیرد، پاسخ ایران بی‌سابقه و همه جانبه است؛ جنگ منطقه‌ای روی خواهد داد. در همین راستا تهدید حزب‌ا... لبنان و انصارا... یمن و کتائب حزب‌ا... عراق و همچنین شکل‌گیری ده‌ها گردهمایی و تجمع در کشور‌های اسلامی نشان داد که تهدید ایران صرفاً لفاظی نیست و ظرفیت گسترش جنگ واقعاً وجود دارد و این همان نقطه ضعف آمریکا در منطقه است که خواهان جنگ فرسایشی نیست. دومین دلیل تغییر فاز آمریکا عملکرد ایران در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه است. در جنگ اسرائیل در خرداد، ایران نشان داد که از امکانات قابل توجه نظامی برخوردار است؛ توانمند‌ی‌های ایران در زمینه‌های پهپادی و موشکی به کار گرفته شد و به این ترتیب نتانیاهو پس از چندی تسلیم شد. واقعیت این است در یک نبرد احتمالی با آمریکا استفاده ایران از دریا قابل پیش‌بینی است. به‌خصوص استفاده از شهپاد‌ها یعنی شناور‌های هدایت پذیر از دور که دست ایران را برای حمله به اهداف خود در دریا باز می‌گذاشت. هراس آمریکا این بود که ایران در یک حمله ترکیبی با استفاده از پهپاد و موشک و شهپاد چنان ضربات کاری به آمریکا بزند که چیزی جز بی‌اعتباری برای آنها نداشته باشد. 

*ترامپ تا چه زمانی خود را درگیر مسأله ایران خواهد کرد؟

انتخابات میان دوره‌ای کنگره و سنای آمریکا در آبان ماه سال آینده برگزار می‌شود. ضربه خوردن قوای آمریکایی و به‌خصوص دادن تلفات برای ترامپ، یک نقطه ضعف در انتخابات آتی بود و می‌توانست برگ برنده دموکرات‌ها باشد؛ بنابراین این هم می‌تواند یکی از عوامل عقب نشینی ترامپ باشد. دلیل عقب‌نشینی ترامپ از جنگ نظامی علیه ایران این بود که در یک نبرد همه جانبه و منطقه‌ای، کشور‌های منطقه هم دچار مشکلات فراوانی می‌شدند؛ به‌خصوص کشور‌هایی که آمریکا در آنجا پایگاه نظامی دارد. اگر این اتفاق رخ می‌داد، دست کم قیمت نفت از این حوادث متاثر می‌شد و همین افزایش قیمت نفت می‌توانست اقتصاد آمریکا را هم تحت تاثیر قرار دهد؛ آن هم در سالی که قرار است آمریکا شاهد انتخابات باشد. یکی از جا‌هایی که می‌توانست به دنبال حمله آمریکا مورد حمله ایران قرار بگیرد، اسرائیل بود. هر چند مدتی است مقامات رسمی اسرائیل از جمله نتانیاهو سکوت کرده‌اند، اما همگان می‌دانند این سکوت مصلحتی و ناشی از ترس از ایران است؛ اسرائیل پس از ۲ سال از حمله حماس حال خوبی ندارد به‌خصوص که تجربه ضربه خوردن از موشک‌های ایرانی را هم دارد. ایران هم تهدید کرده بود برای ما اسرائیل و آمریکا یکی هستند. در مجموع قدرت سخت ایران در کنار قدرت نرم یعنی حضور اکثریت ملت و در حمایت از جمهوری اسلامی چنان استحکامی به کشور داده است تا متجاوزین قبل از هر کاری به نتایج کار خود فکر کنند.