شرط تحول اقتصادی حذف گرایشات سیاسی است

 انجام اصلاحات اقتصادی با وجود مخالفت پنهان و آشکار از سوی برخی از اخلالگران، ضرورتی است که به برخی از کارشناسان به عنوان «انقلاب اقتصادی» از آن یاد می‌کنند تا در سایه حذف سیاست از اقتصاد و گرایش‌های راست و چپ و... بتوان در مسیر رشد و توسعه پایدار قرار گرفت. در این باره با هومن زنگنه کارشناس اقتصادی گفت‌و‌گو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید. 

•    نوسانات شدید طلا و ارز در کشور باعث ایجاد مشکلات بسیار در اقتصاد ومعیشت مردم شد که منشأ تحولات اجتماعی و... نیز گردید. دلیل ایجاد چنین نوسانات شدید از نظر شما چیست؟

وضعیت کنونی قیمت اونس جهانی طلا، خیلی دور از پیش‌بینی‌هایی که از سال ۲۰۲۴ صورت گرفته بوده است نیست. در حقیقت از سال ۲۰۲۴ پیش‌بینی شده بود که قیمت طلا در سال ۲۰۲۵ به بالای ۲۷۰۰ دلار نیز برسد. این پیش‌بینی‌ها با توجه به نوسانات اقتصادی جهانی، ناپایداری در بازار‌های سهام و ارز‌های دیجیتال و همچنین جریان سرمایه‌های سیاه انجام شده است. در حقیقت، در شرایطی که سرمایه‌گذاران به دنبال حفظ ارزش پول خود هستند، طلا به‌عنوان یک دارایی امن، مورد توجه بیشتر قرار می‌گیرد ودر شرایط ناپایداری اقتصادی جهانی، طلا به‌عنوان یک سبد امن برای سرمایه‌گذاری مطرح می‌شود. از طرف دیگر، سیاست‌های جدید ترامپ و نوسانات بازار طلا سیاست‌های دولت فدرال آمریکا، به‌ویژه مسایل مطرح‌شده در دوران ترامپ، همراه با افزایش تعرفه‌ها بین چین و آمریکا تا ۲۵ درصد، باعث ایجاد نوسانات دائمی در بازار‌های جهانی شده است. این موضوعات سبک تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران را تحت تأثیر قرار داده و بازار را در شرایط عدم قطعیت و کاهش اعتماد قرار داده است. در این بین، این تنش‌های سیاسی و تجاری، طلا به‌عنوان یک پناهگاه امن برای سرمایه‌گذاران مطرح می‌شود. با این وجود، این نوسانات می‌توانند هم فرصت‌هایی را فراهم کنند و هم ریسک‌هایی را افزایش دهند، به خصوص چنانچه سیاست‌ها به صورت پیش‌بینی‌شده ادامه پیدا نکنند. همچنین، سیاست‌های ترامپ در دوران فدرال، مانند افزایش تحریم‌ها، کاهش یا افزایش سیاست‌های تجاری، و تغییرات در سیاست‌های مالیاتی، باعث ایجاد ناپایداری در بازار‌های سهام و ارز‌های دیجیتال شده است. این امر می‌تواند منجر به جذب بیشتر سرمایه به طلا شود، زیرا سرمایه‌گذاران به دنبال حفظ ارزش پول خود هستند. 

•    تک‌نرخی شدن ارز، از جمله طرح‌های دولت آقای پزشکیان است که واکنش‌های مختلفی را در نحوه و زمان اجرای آن به دنبال داشت. ارزیابی شما در این باره و وضعیت کنونی چیست؟

-    دولت آقای پزشکیان از ابتدا با چالش‌های متعددی در حوزه اقتصادی مواجه بود. اجرای طرح‌های اقتصادی سالم در این شرایط نیز قطعاً با مشکلاتی همراه می‌شد، اما در نهایت، اقداماتی مثل تک‌نرخی شدن ارز به‌عنوان یک گام بزرگ در جهت بهبود وضعیت اقتصادی کشور خواهد بود. تک‌نرخی شدن قیمت ارز باعث می‌شود دست دلالان ارز و رانت خواران از اقتصاد کوتاه شود و نفع آن به مردم برسد. اجرای همزمان طرح کالابرگ با همکاری دولت و مجلس با هدف ارائه کالا‌های متنوع، به‌ویژه اقلام اساسی و مرتبط با سلامت مردم، از جمله اقدامات درست دولت چهاردهم بود که صورت گرفت. از سوی دیگر دولت تاکید کرد که شرکت‌های دولتی باید ارز حاصل از صادرات را که پیش از این دریافت کرده بودند، به کشور بازگردانند و اقداماتی در این راستا صورت گرفت که نشاندهنده تمایل به بهبود مدیریت اقتصادی است. اما یک نکته مهم وجود دارد که بایستی به صورت جدی در سط کلان اقتصادی مورد توجه قرار گیرد و آن اینکه، اگر اقتصاد تحت تأثیر عوامل سیاسی قرار گیرد، اجرای طرح‌های مفید با مشکل مواجه می‌شود. باید به‌گونه‌ای اقدام کرد که سیاست به اقتصاد وارد نشود تا بتوان با انگیزه‌های اقتصادی و با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی در کشور فعالیت کرد. قطعاً برای دستیابی به رشد پایدار و با ثبات، نیاز است که بخش خصوصی بیشتر حضور داشته باشد و سیاست‌های اقتصادی از بخش سیاسی جدا شود، چراکه فقط در این صورت می‌توانیم شاهد یک اقتصاد سالم و با ثبات باشیم. از طرف دیگر نباید فراموش کرد که برخلاف ادعای برخی که ما در وضعیت انتظار برای «جنگ» هستیم، باید گفت که ما دقیقاً در حال حاضر یا حتی پیش از آن با توجه به تحریم‌های گسترده و... در وضعیت جنگی به سر می‌بریم و شرایط حاصل از آن بر کشور حکمفرماست و سیاست‌ها و برنامه‌ریزی‌های اقتصادی نیز در این راستا باید متناسب با آن انجام شود. 

•    یکی از مسائلی که باعث ایجاد شرایط دشوار اقتصادی و افزایش لحظه‌ای قیمت کالا‌ها و... در کشور می‌شود، وجود تراستی‌ها و غیرقابل مدیریت شدن آنهاست که البته رئیس‌جمهور نیز با اجرای تک‌نرخی شدن ارز، درصدد حذف آنها برآمد. ارزیابی شما در این خصوص چیست؟

-    در حقیقت در گذشته، وجود تراستی‌ها در شرکت‌ها و بخش‌های مختلف اقتصادی گاهی به عنوان یک راه‌حل برای گذر از مشکلات مطرح می‌شد. در شرایطی که تحریم‌ها و قطع ارتباطات با دنیای بیرون محدودیت‌های زیادی ایجاد می‌کرد، گاهی ناچار بودیم از این راه‌حل‌ها استفاده کنیم. اما وقتی می‌خواستیم بفهمیم که این تراسی‌ها چه کسانی هستند، متوجه می‌شدیم که بسیاری از آنها افرادی از بستگان نزدیک مسئولین دولتی هستند. این موضوع گاهی باعث می‌شد که مدیریت اقتصادی به‌جای حل مشکل، به سمت اختیارات غیرشفاف و وابستگی‌های سیاسی حرکت کند. در چنین شرایطی، گاهی مشکلات اقتصادی به‌خاطر وابستگی‌های سیاسی و عدم شفافیت به‌جای حل، تشدید می‌شدند. ما گاهی ناچار می‌شدیم که در مسیر حل مشکلات، از یک طرف یا دیگر طرف سیاسی حمایت کنیم، که این امر منجر به تشدید اختلافات و عدم پیشرفت جدی می‌شد. این وضعیت نه تنها به حل مشکلات کمک نکرد، بلکه اقتصاد را بیشتر درگیر فشار‌های داخلی کرد. اما در حال حاضر، دولت بدون وابستگی به راست یا چپ، در مسیر تامین منافع ملی حرکت می‌کند. آقای پزشکیان تلاش می‌کند تا با برنامه‌هایی که به‌خوبی طراحی شده‌اند، بدون توجه به جناح‌های سیاسی شرایط اقتصادی کشور را بهبود بخشد. این رویکرد، که بر مبنای منافع ملی و نه منافع شخصی است، می‌تواند یک الگوی جدید برای مدیریت اقتصادی باشد. وجود تراستی‌ها و وابستگی‌های سیاسی در گذشته، گاهی به عنوان یک راه‌حل موقت مطرح می‌شد، اما در نهایت باعث ناپایداری و تشدید مشکلات شد. حالا که دولتی بدون وابستگی سیاسی و با هدف منافع ملی فعالیت می‌کند، فرصتی مناسب برای اصلاحات جدی و مدیریت شفاف اقتصاد فراهم شده است. در حقیقت بسیاری بر این باور هستند که در شرایطی که تحریم‌ها و محدودیت‌های اقتصادی وجود دارد، حضور تراستی‌ها گاهی گریزناپذیر است. اما مهم این است که این حضور به منافع مردم و کشور خدمت کند. دولت آقای پزشکیان با یک رویکرد جدید و بدون وابستگی سیاسی، فرصتی مناسب برای این هدف فراهم کرده است. اگر در این مسیر حرکت کنیم، می‌توانیم شاهد تغییرات مثبتی در مدیریت اقتصادی کشور باشیم. 

•    اخلالگران و مفاسد اقتصادی در کشور چقدر در ایجاد بحران‌های کنونی در سطح خُرد و کلان و مشکلات برای معیشت مردم و... چقدر تاثیرگذار بوده است؟ 

-    تخصیص ارز‌های بسیار به برخی از افراد در زمانی که ارز ترجیحی در کشور وجود داشت باعث شکل‌گیری بسیاری از مشکلات و رانت خواری و... شد، علاوه بر این عدم رسیدگی به پرونده‌های فساد اقتصادی و ابهاماتی که وجود داشت مشکلات اقتصادی کشر را تشدید می‌کرد. از سوی دیگر، یکی از مفاسد اقتصادی که سال‌ها در کشور ادامه داشته، عدم تخصیص مناسب ارز به بخش تولید و توسعه است. این ارز، که می‌توانست به رونق تولید، اشتغال و توسعه اقتصادی کمک کند، در بسیاری از موارد به‌خوبی به بخش‌های مرتبط نرسید. گاهی حتی برگزاری یک جلسه کوتاه و چند دقیقه‌ای برای برخی از پروژه‌های اقتصادی که بازار اشتغال و تولید خوبی برای کشور موجب می‌شد، نیز انجام نشد. اگر امروز بخواهیم در مسیر اصلاحات جدی حرکت کنیم، باید این مسأله را جدی بگیریم. تخصیص ارز به بخش تولید نه تنها به رونق اقتصادی کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به بهبود معیشت مردم و کاهش فشار‌های ارزی کمک کند. این یک فرصت است که دولت فعلی، با رعایت منافع کلان کشور با هدف حفظ منافع ملی و بدون وابستگی سیاسی، تصمیماتی جدی را تاکنون اخذ کرده است. در حقیقت باید به این مسأله واقف بود که، تا زمانی که بودجه‌ها و اعتبارات کشور به‌درستی در مسیر رونق اقتصادی، توسعه و حفظ منافع ملی جریان داشته باشند، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که کشور به سمت پیشرفت حرکت کند. متاسفانه در بسیاری از موارد، این اعتبارات به دست افرادی می‌افتد که با استفاده از ارتباطات خود، آنها را به منظور ساخت ویلا، خرید املاک یا به‌طور کلی برای منافع شخصی خود به کار می‌برند. این موضوع، نه تنها به رونق اقتصادی کمک نمی‌کند، بلکه باعث ناکارآمدی و نارضایتی عمومی می‌شود. قطعاً برای اینکه بتوانیم به رشد و توسعه واقعی دست پیدا کنیم، باید تلاش بیشتری برای شناسایی و رفع مفاسد اقتصادی داشته باشیم. این شامل شناسایی اخلالگران اقتصادی، مفسدان و هر کسی است که با استفاده از قدرت و ارتباطات، منافع ملی را به منافع شخصی تبدیل کند. بدون این اقدامات، هیچ برنامه‌ای به‌خوبی اجرا نمی‌شود و هیچ اقدامی به مردم نمی‌رسد. 

•    در این راستا چه باید کرد؟ چه اقدامات اجرایی را باید انجام داد؟ 

•    در مسیر رشد و توسعه واقعی کشور، یکی از مهم‌ترین راهکار‌ها انتخاب افرادی است که واقعاً دلسوز کشور باشند و همراه با توانمندی کافی، بتوانند به‌خوبی و بدون وابستگی به رانت‌ها و منافع شخصی کار کنند. این افراد باید بتوانند با دیدی روشن، تصمیماتی بگیرند که به منافع ملی خدمت کند و نه به فکرجیب خودشان باشند. در حال حاضر، حتی در بخش خصوصی نیز می‌بینیم که برخی افراد با سابقه‌های طولانی و فعالیت‌های معتبر، به‌جای مال‌اندوزی و ثروتمندوزی، به‌خوبی کار کرده‌اند. در مقابل، برخی دیگر با یک پلتفرم ساده، اما با استفاده از رانت‌ها و ارتباطات شخصی، به‌سرعت به قدرت و ثروت دست پیدا کرده‌اند. منبع اصلی این ثروت گاهی معلوم نیست و این موضوع نشان‌دهنده وجود مشکلات جدی در ساختار اقتصادی و اجتماعی کشور است. برای اینکه بتوانیم این چرخه را تغییر دهیم، باید به جای اعتماد به افراد با سابقه رانتی، افرادی را انتخاب کنیم که با توانمندی، دلسوزی و شفافیت کار کنند. این افراد باید بتوانند بدون وابستگی به منافع شخصی، تصمیماتی بگیرند که به رونق اقتصادی، اشتغال و بهبود زندگی مردم کمک کند. قطعاً این یک فرآیند طولانی است، اما بدون آن، هیچ اقدام جدی در راستای توسعه ملی امکان‌پذیر نیست. در مسیر اصلاحات و توسعه واقعی کشور، باید به دنبال افرادی باشیم که واقعاً دلسوز و توانمند باشند و از رانت‌ها دور باشند. این یک راهکار کلیدی است که می‌تواند به تغییرات مثبت در بخش‌های مختلف کمک کند. اگر بخواهیم از چرخه مال‌اندوزی و رانت خارج شویم، باید این انتخاب‌ها را به‌خوبی انجام دهیم. در این راستا اصلاحات باید از خودمان شروع کنیم. اصلاحات واقعی در کشور باید از ما، تمام افراد فعال در بخش خصوصی و مدیران ارشد در بخش‌های دولتی و حاکمیتی شروع شود. اگر خودمان به خوبی کار نکنیم، هیچ انتظاری نمی‌توانیم از دیگران داشته باشیم. وقتی می‌بینیم که یک جای کار می‌لنگد، یعنی یکی از این حلقه‌های ارتباطی، چه در بخش خصوصی و چه در دولت، به‌خوبی کار نکرده یا اخلالی ایجاد کرده است. این اخلال‌ها، مانع توسعه، اشتغال و بهبود معیشت مردم می‌شوند. تا زمانی که ما نتوانیم این حلقه‌های اخلالگر را شناسایی کنیم و اصلاح کنیم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که رونق تولید، توسعه اقتصادی و بهبود زندگی مردم به‌خوبی انجام شود. این یک مسأله جدی است که نیاز به تلاش جدی و همکاری همه‌جانبه دارد. در این مسیر، به نظر می‌رسد که آقای پزشکیان باید نقش مهمی ایفا کنند. یک غربالگری اصولی و شفاف در بین افراد فعال در بخش‌های مختلف، می‌تواند به شناسایی و حذف این اخلال‌ها کمک کند. این غربالگری نه تنها باید قانونی باشد، بلکه باید از اساس اخلاق و مسئولیت‌پذیری نیز پیروی کند. 

•    کاهش هزینه‌های اضافی اضافی در بودجه و سازمان‌های مختلف می‌تواند یکی از اقدامات اساسی به منظور بهبود وضعیت بودجه ومعیشت و... باشد. آیا در شرایط کنونی امکان یا فرصتی برای انجام این کار وجود دارد؟

-    در مسیر بهبود روند اقتصادی، احقاق حق مردم و بهبود معیشت، یکی از مهم‌ترین اقدامات، کاهش هزینه‌های اضافی در بودجه سال ۱۴۰۵ است. این شامل کاهش فرار‌های مالیاتی و معافیت‌های غیرضروری است. این اقدامات می‌توانند به افزایش درآمد ملی و بهبود تخصیص منابع کمک کنند. در واقع، می‌توان گفت که اگر یک استخر بزرگ با روزنه‌های زیاد داشته باشیم، هر چقدر هم تلاش کنیم، اگر این روزنه‌ها بسته نشوند، هدف نهایی ما به دست نخواهد رسید. در حال حاضر، آقای پزشکیان با تمام تلاش و چالش‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی، در حال اجرای طرح‌های اقتصادی مهمی هستند. این طرح‌ها شامل تک‌نرخی شدن ارز، اصلاح یارانه‌ها و سایر اقدامات اساسی است. یکی از نقاط قوت آقای پزشکیان، سلامت شخصیتی ایشان است. ایشان بدون وابستگی به چپ یا راست، درصدد اجرای این طرح‌ها هستند که یک مزیت بزرگ برای کشور محسوب می‌شود. اقداماتی که آقای پزشکیان در حال انجام آن هستند، اقدامات خوب و پایه‌ای هستند. اما این اقدامات مشروط به همکاری و هماهنگی دیگر بخش‌ها و ارکان کشور است. اولین گام‌هایی که ایشان برداشته‌اند، نشان‌دهنده این است که ایشان به این موضوع اهمیت می‌دهند و قصد دارند دست رنت‌خواران را از عرض دولتی بکاهند. این یک اقدام مثبت است. اگر بدون وابستگی به چپ یا راست و بدون رعایت ارتباطات آذاد، در مسیر حفظ منافع اقتصادی و آرمان‌های ملی حرکت کنند، قطعاً نتایج مثبتی برای کشور به ارمغان خواهد آورد. آقای پزشکیان برای حل چالش‌های پیش رو در حال حاضر، کشور بیش از هر زمان دیگری نیاز به یک انقلاب اقتصادی واقعی دارد. این انقلاب باید بدون وابستگی به چپ یا راست، و با در نظر گرفتن تمام توانمندی‌های موجود در کشور، در راستای حفظ منافع ملی اجرا شود. آقای پزشکیان به‌عنوان پرچمدار این انقلاب، تاکنون گام‌های مهمی را برداشته‌اند. طرح‌هایی مثل تک‌نرخی شدن ارز، اصلاح یارانه‌ها و سایر اقدامات اقتصادی دشوار، نشان‌دهنده توانمندی و تصمیم‌گیری شجاعانه آقای پزشکیان است. این اقدامات با وجود چالش‌های فراوان، به‌خوبی اجرا شده‌اند و نتایج مثبتی را به همراه داشته‌اند. در این مسیر، اگر اقدامات اقتصادی به‌صورت مداوم و با همکاری دیگر بخش‌های کشور ادامه یابد، معیشت مردم بهبود خواهد یافت و رونق اقتصادی، توسعه و ثبات را به همراه خواهد داشت. همچنین، دست دلالان و اخلالگران اقتصادی کوتاه خواهد شد. بهترین راه برای پیشرفت، استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی است. این کار باید بدون سیاسی‌نگری و بدون آمیختن مسائل اقتصادی با سیاسی انجام شود. فقط این‌گونه می‌توانیم به رونق اقتصادی واقعی دست پیدا کنیم. از طرف دیگر، جدا کردن اقتصاد از سیاست یکی دیگر از عوامل مهم به شمار می‌آید. ژاپن حدود ۳۰ سال پیش و انگلیس با چهارصد سال تجربه، نشان داده‌اند که چگونه با درک این موضوع، رشد اقتصادی پایداری را رقم زده‌اند. این الگو‌ها می‌توانند برای ایران الهام‌بخش باشند. در مسیر اجرای اندیشه‌های آقای پزشکیان، قطعاً با مشکلات، سنگ‌های پران و موانع مواجه خواهیم شد، اما این چالش‌ها نباید مانع حرکت در راستای اصلاحات اقتصادی شود. یکی از اولویت‌های اصلی، جدا کردن اقتصاد از سیاست و همچنین تبدیل اقتصاد نفتی به یک اقتصاد پویا و متنوع است. در غیر این صورت، چرخ اقتصاد کشور هرگز به‌خوبی نخواهد چرخید.