پایداری برجام در گرو توان ملی ایران

روند کنونی مذاکرات احیای برجام روندی امید بخش است. یعنی در مقایسه با یک ماه یا حتی دو سه هفته پیش امید بیشتری برای رسیدن به توافق حاصل شده است. اظهارنظر کشورهای ذینفع و تیم‌های مذاکراتی نیز موید همین مساله است. تا دو سه هفته پیش گروه ایران، روسیه و چین ابراز خوشبینی می‌کردند و گروه فرانسه، بریتانیا و آلمان به همراه آمریکا با احتیاط بیشتری صحبت می‌کردند و شرط و شروط‌هایی می‌گذاشتند. چنانکه بعضی اوقات می‌گفتند ممکن است زمان به سر برسد و ما گزینه‌های دیگری را هم روی میز داریم. اما در این یکی دو هفته همین کشورها می‌گویند که توافق در دسترس است. اما اینکه واقعا این مساله تحقق پیدا کند و چه زمانی و با چه جزئیاتی مشخص نیست و بعید است که تیم‌های مذاکراتی هم بدانند. آنچه که مشخص است مسیر رو به جلو و امیدوار کننده‌ای است که قطعی نیست و زمان آن نیز معلوم نیست. آنچه که در برجام نوشته شده و طی شده نیازی به تصویب کنگره آمریکا نداشته است. به همین جهت نیز از ابتدا هم به تصویب کنگره نرسیده است. البته جمهوریخواهان بعد از اینکه نتواستند موضوع برجام را در دستور کار سنا قرار دهند مکانیزمی را گذاشتند و قانونی را تصویب کردند که رئیس‌جمهور آمریکا را ملزم می‌کرد هر صدو هشتاد روز یا نود روز یکبار اعلام کند که ایران به تعهدات خود پایبند بوده و به همین دلیل تحریم‌ها را به حالت تعلیق در آورد. این کار را حدود دو سال اوباما و یک سال هم ترامپ انجام داد. لذا اکنون سند موجود برجام نیازی به تصویب کنگره ندارد. نکته دیگر اینکه اگر حتی کنگره هم بخواهد تصویب کند تضمین کننده پایداری این توافق نخواهد بود. در چند سال اخیر تعدادی از قراردادهای دو جانبه یا چند جانبه آمریکا که در سنای ایالات متحده به تصویب رسیده آمریکا از آن خارج شده است. دیگر اینکه اگر آمریکایی‌ها بخواهند تضمین دو ساله برای عدم خروج از برجام بدهند باز هم به همان حرف اولیه خود باز خواهند گشت که اصلا نمی‌توانیم چیزی را تضمین کنیم و رئیس‌جمهور مستقر نمی‌تواند برای رئیس‌جمهور بعدی تعیین تکلیف کند که چه چیزی را پذیرفته و چه چیزی را نپذیرد. تمام حرف آمریکایی‌ها نیز همین است. چرا که بالاخره یک روز جمهوریخواهان در آمریکا روی کار خواهند آمد و آن زمان اعمال اختیار خواهند کرد. ضمن اینکه اگر کنگره هم در اختیار جمهوریخواهان قرار بگیرد می‌توانند چوب لای چرخ دولت بگذارند. به احتمال قریب به یقین نیز در نوامبر سال 2022 یکی یا هر دو مجلس به دست جمهوریخواهان بیفتد آنها می‌توانند کاری کنند که برجام دوباره دچار مشکل شود. البته هر توافقی شکننده است و تنها چیزی که موجب استمرار یک توافق می‌شود این است که طرفین توافق از ادامه آن منتفع شوند یا یکی از طرفین در صورت خروج از آن بیش از میزان محاسبه شده متضرر نشود. آنچه که توافق برجام را پایدار می‌کند قول قرار دولت آمریکا، کنگره آمریکا، اروپایی‌ها و روسیه و چین نیست بلکه توان ملی ایران است.