آیا تست فوری میتواند جایگزین پیسیآر شود؟
عضو انجمن دکتری علوم آزمایشگاهی ایران درباره اینکه آیا تست فوری میتواند جایگزین پیسیآر شود؟گفت:بر اساس الگوریتمهای تشخیصی این تست میتواند در افراد علامتدار بهویژه در مناطقی که دسترسی به تست پیسیآر وجود ندارد مورد استفاده قرار گیرد و نتایج مثبت آن به عنوان وجود بیماری تلقی شود. سیدمهدی بوترابی عضو انجمن دکتری علوم آزمایشگاهی ایران در اولین همایش مجازی و هجدهمین کنگره کشوری ارتقای کیفیت خدمات آزمایشگاهی تشخیص پزشکی ایران گفت: بعد از شروع پاندمی کرونا نخستین تستهای تشخیصی که بعد از طراحی و تولید موفق بهدریافت مجوز مصرف اضطراری شدند تستهای مولکولی بودند که ما آنها را با نام PCR میشناسیم، این تستها با شناسایی ژنوم ویروس از حساسیت مناسبی برخورد هستند اگرچه موارد منفی کاذب در این تستها گزارش شده ولی این موارد بیشتر مربوط به زمان و روش نمونهگیری است. بوترابی ادامه داد: پس از آن تستهای سرولوژی بر مبنای تشخیص آنتی بادی معرفی شدند که بیشتر جنبه کمک تشخیصی در بررسی میزان ابتلا در جامعه داشتند و در نهایت تستهای مبتنیبر شناسایی آنتیژن ویروس کرونا با استفاده از روشهای الیزا وایمونوکروماتوگرافی
هستند که معمولا زمانی که با روش استاندارد مولکولی مقایسه میشوند حساسیت کمتری دارند اما با توجه به الگوریتمهای تشخیصی تدوین شده و همچنین حیطه کاربرد آنها کمک شایان توجهی به تشخیص و مدیریت پاندمی کرده است.
تفاوت تست پیسیآر و آنتیبادی
وی در خصــوص تفاوت تست پیسیآر و آنتیبادی و چگونگی انجام هر کدام از این تستها گفت: تست پیسیآر در حقیقت تستــی است که ژن ویروس را تشخیص میدهد بنابراین میتواند وجــود ویروس در نمونه را اثبات کرده و مثبت شدن آن نشانه وجــود بیماری در حال حاضر است، اما تستهای مبتنیبر آنتیبادی، پاسخ ایمنی بدن را به این ویروس نشان میدهند و نمیتوانند نشاندهنده بیماری فعلی باشند بلکه روشی بسیار مناسب برای نشان دادن ابتلا به بیماری در گذشته و یا در معرض قرارگیری فرد به ویروس است. بوترابی تصریح کــرد: پاسخ ایمنی به ویروس کرونا و تولید آنتیبادی علیه این ویروس نیازمند زمان است، بنابراین در فردی که به تازگی مبتلا به بیماری کرونا شده است، تست آنتی بادی میتواند منفی باشد اما در اغلب افراد به فاصله دو تا سه هفته بعد از شروع علایم بیماری آنتیبادی بر علیه ویروس تولید میشود و با تستهای آزمایشگاهی قابلشناسایی هستند. بنابراین با توجه به مطالب گفته شده اگر فردی علامتهایی از بروز بیماری کرونا دارد بهترین تست برای تشخیص همان تست پیسیآر است اما برای برآورد میزان شیوع بیماری و ابتلا در جمعیت عمومی میتوان از تستهای
آنتیبادی استفاده کرد. وی درباره اینکه تست پیسیآر چقدر دقت تشخیصی دارد و چرا گفته میشود در تشخیص برخی گونهها از جمله دلتا احتمال خطای تست پیسیآر زیاد است؟ گفت: تست پیسیآر معمولا از اختصاصیت بالایی برخوردار است، به عبارتی موارد مثبت کاذب کمی دارد اما حساسیت کیتهای پیسیآر ممکن است متفاوت باشد. بوترابی ادامه داد: وقتی صحبت از حساسیت کیت پیسیآر میکنیم منظور حساسیت تشخیصی کیت است، یعنی درصدی از موارد مثبت واقعی که با کمک کیت به درستی شناسایی میشوند اما چون تست یا روش مرجعی برای مقایسه کیت پیسیآر با آن وجود ندارد بنابراین این میزان حساسیت با علائم بالینی و احیانا در ترکیب با علائم تصویربرداری مقایسه میشود.
اهمیت تست پیسیآر
وی ادامه داد: تست پیسیآر کرونا مشابه سایر تستهای مولکولی برای تشخیص بیماریهای دیگر، دارای حساسیت بسیار مناسبی است، اما آنچه باعث شده صحبت از حساسیت کم این تست شود بیشتر به نوع نمونه و محل نمونه گیری، کیفیت نمونه، کیـــتهای استخــراج و همچنین زمان نمونهگیری مربوط میشود و در واقــع بــرخی خطاهای پیشآنالیزی در نتایج آنالیز دخالت میکنند و باعث این ذهنیت میشوند که کیتهای پیسیآر از حسـاسیت مناسبی برای تشخیص برخوردار نیستند که این دیدگاه اشتباه است. بوترابی تصریح کرد: اما در مورد واریانتها و توانایی شناسایی آنها با کیتهای پیسیآر باید بین تشخیص و تعیین واریانت تمایز قائل شویم، زیرا کیتهای پی سی آر موجود توانایی شناسایی واریانت دلتا را دارند، چون علاوه بر تشخیص دو ژن ویروس، ژنی از ویروس مورد شناسایی قرار میگیرد که در واریانت دلتا دچار جهش یا موتاسیون نشده است. وی ادامه داد: در واریانت دلتا اکثر جهشها در ژن اسپایک S اتفاق افتاده است، حال آنکه در کیتهای پیسیآر به ویژه کیتهای موجود در کشور دو ژن N و RdRp مورد شناسایی قرار میگیرند. بنابراین کیتهای موجود توانایی شناسایی و تشخیص واریانتها
را دارند اما اگر بحث تعیین واریانت باشد یعنی بخواهیم تشخیص بدهیم که عفونت در یک فرد بر اثر واریانت دلتا اتفاق افتاده است یا بر اثر واریانتهای دیگر؛ در آن صورت باید از کیتهای اختصاصی دیگری استفاده شود.
اهمیت جهشها در قدرت تشخیص
بوتــرابی تصــریح کــرد: هـمچنین تعیین واریانت در تشخیص و درمان افراد اهمیتی نداشته و بیشتر از جنبههای همهگیرشناسی و مدیریت بیماری در آینده اهمیت پیدا میکنند. همچنین کیتهایــی که برمبنــای شناسایی ژن S هستند ممکن است در تشخیص واریانتها دچار مشکل شوند اما حتی همین کیتها نیز چون از دو ژن برای تشخیص استــفاده میکنند نمونه مثبت واریانت را منفی گزارش نخواهند کرد. بوتراب درباره اینکه تست فوری کرونا چقدر قابل اطمینان است؟ عنوان کرد: تستهای فوری یا راپید نیز به صورت تستهای مولکولی و نیز با روشهای ایمونوکروماتوگرافی و با شناسایی آنتی ژن قابل انجام هستند اما امروزه بیشتر تستهای سریع برای شناسایی آنتیژن در دنیا مورد استفاده قرار گرفته است و کشور ما نیز از این قاعده مستثنی نبوده و امروزه بخشی از فرایند تشخیص بیماری توسط همین تستها انجام می شود. وی ادامه داد: این تستها معمولا از اختصاصیت قابل قبولی برخوردار هستند و حساسیت این تستها نسبت به پی سی آر نیز حداقل ۸۰ درصد است که با توجه به حیطه کاربرد و الگوریتمهای تشخیصی موجود قابل قبول است.
