کاشت تعاونی در زمین‌های کشاورزی!

در واقع تقسیم اراضی کشاورزی به قطعات کوچک که کلید آن از دهه 50 و با اجرای قانون اصلاح اراضی آغاز شد و در خلال دهه‌های بعد نیز تحت تاثیر عدم توجه به آمایش سرزمین و همچنین رشد تصاعدی زمین در مناطق شمالی همگام با رشد ویلاسازی در این مناطق ادامه یافته هم اکنون یکی از مهمترین چالش‌های بخش کشاورزی را شامل می‌شود و کشاورزان نیز تحت تاثیر مشکلات عدیده‌ای همچون خشکسالی و کاهش آب‌های زیرزمینی و همچنین نداشتن بازار خارجی وسیع به همراه حضور دلالان دولتی و یقه سفید با افزایش هزینه‌های تولید و در نتیجه عدم صرفه اقتصادی مواجه‌اند موضوعی که عدم امکان استفاده از تکنولوژی‌های نوین و سیستم‌های نوین آبیاری بر افزایش آن دامن زده است از این رو دولت آیین‌نامه‌ای را ابلاغ کرده تا زمین‌های کوچک بتوانند در قالب تعاونی و با همیاری اداره شوند تا هم هزینه‌های تولید کاهش یابد و هم تولید محصول بیشتر شود. این اتفاق خوبی برای کشاورزان است، اما باید دید که چه سازوکاری برای آن درنظر گرفته شده است. هیات وزیران در جلسه ۱۲ خرداد خود به پیشنهاد وزارت جهاد کشاورزی و با هدف ایجاد و حمایت از شرکت‌های تعاونی تولید روستایی، آیین‌نامه اجرایی قانون تعاونی کردن تولید و یکپارچه شدن اراضی را به تصویب رساند. ایجاد انگیزه برای جذب و توسعه سرمایه‌‌گذاری در بخش کشاورزی و کاهش احتمال زیان تولید، ساماندهی فرآیند تولید و افزایش بهره‌‌وری، کاهش هزینه‌های تولید و بهبود کیفیت مواد و فرآورده‌‌های غذایی، تخصیص هدفمند منابع به بخش کشاورزی روستایی در جهت تحقق خودکفایی، حمایت از ساخت زیربناها و رویکرد حمایتی و تشویقی در حوزه آب‌های کشاورزی، از مهمترین دلایل تصویب این آیین‌نامه به‌شمار می‌روند. براساس این آیین‌نامه، وزارت نیرو نیز موظف است به‌منظور ارتقای کارایی و بهره‌وری آب کشاورزی، اعمال مدیریت صحیح در جهت استقرار نظام بهره‌برداری مناسب و تحقق مدیریت مشارکتی آب کشاورزی در حوزه عمل شرکت‌های تعاونی تولید روستایی، اقداماتی مانند تحویل حجمی آب در شبکه‌های آبیاری، زهکشی و منابع آب زیرزمینی در چارچوب الگوی کشت منطقه تا سقف پروانه بهره‌برداری را انجام دهد. همچنین این وزارتخانه باید واگذاری وظایف مدیریت توزیع، بهره‌برداری، نگهداری و حفاظت از منابع آب سطحی و زیرزمینی، تأسیسات و شبکه‌های آبیاری، زهکشی و جمع‌آوری هزینه‌ها و نیز سایر وظایف تصدی‌گری به شرکت‌های تعاونی تولید روستایی مشروط به وجود توانمندی‌ها و ظرفیت‌های لازم مورد تایید وزارت نیرو در این شرکت‌ها در چارچوب مقررات موجود را در دستور کار خود قرار دهد. طبق این آیین‌نامه، رفع نواقص و بهسازی شبکه‌های آبیاری و نصب سیستم‌های کنترل و اندازه‌گیری به‌منظور تحویل حجمی آب در منابع آب سطحی، کنترل و نظارت بر فرآیند تجهیز چاه‌های کشاورزی به ابزار اندازه‌گیری و تعیین نحوه استفاده و برداشت منابع آب با توجه به ضوابط موجود از دیگر اقداماتی است که وزارت نیرو باید در این راستا انجام دهد.

کاهش هزینه‌های تولید با تجمیع زمین‌های خرد

محمدرضا رضاپناه، رئیس اتحادیه انجمن‌های علوم گیاه پزشکی ایران در این باره به «آرمان‌ملی»‌ گفت: «کشاورزی حرفه‌ای مانند صنعت و پارلمان‌ و کشورداری حرفه‌ای آدابی دارد و یکی از این آداب این است که محل کارش زمین کشاورزی، سیلات، جنگل‌کاری و... تقسیم و خورد و درگیر مسائل حقوقی نباشد؛ این آیین‌نامه فارغ از محتویات داخلی آن کار خوب و اقدام رو به جلویی است.» او ادامه داد: «شاید برای مردم این موضوع که زمین کشاورزی نباید تقسیم شود کمی دور از ذهن باشد، چراکه تاکنون بر روی زمین‌هایی که به صورت حرفه‌ای کار نمی‌شده تقسیم‌بندی‌های زیاد و تودرتو انجام شده تا مثلا زمین مسکونی از این زمین‌ها بدست آید که این اتفاق به از بین رفتن زمین‌های کشاورزی منجر شده است. امیدوارم با کمک رسانه‌ها این موضوع به خوبی تبیین شود و ما هم در اتحادیه انجمن‌های علوم گیاه پزشکی ایران که یک نهاد علمی و پوششی است سعی داریم در این زمینه گام خواهیم برداشت.» رضاپناه ادامه داد: «باید تبیین کنیم که لازم است منافع حقوقی و شخصی افراد حفظ شود ضمن اینکه منافع یک روستا، شهر، ‌استان و کشور با عدم تقسیم اراضی کشاورزی و حتی ائتلاف بهبود خواهد شد. یعنی اگر در روستایی در دهه‌های گذشته تقسیماتی صورت گرفته برگردند و به هم ملحق شوند.» رئیس اتحادیه انجمن‌های علوم گیاه پزشکی ایران گفت: «زمانی‌که زمین‌ها به هم متصل شوند و اراضی بزرگتری را شکل بدهند می‌توان برای برداشت محصول اراضی کمباین خرید ولی زمانی‌که زمین‌ها خورد می‌شوند هزینه‌های تولید افزایش می‌یابد و در ازای آن میزان محصول با کیفیت کاهش می‌یابد. نباید اجازه داد که زمین‌های کشاورزی خارج از انضباط اصولی و معنادار کشاورزی در یک منطقه مورد بهره‌برداری آن هم غیراصولی قرار بگیرد. وقتی در منطقه‌ای کلزا و در منطقه‌ای سویا کاشته و خاک تقویت شده است؛ اگر کاشت بعدی گندم باشد محصول بهتری بدست می‌آید ولی اگر زمین تکه تکه باشد، یکی بیاید و یکی نیاید، آفت درست کنترل نشود و ... بخش کشاورزی فرصت رشد نخواهد یافت.»

ارائه تسهیلات بیشتر به تعاونی‌های کشاورزی

رضاپناه تاکید کرد: «زمین‌های مقیاس کوچک فرصتی برای تغییر کارکرد و از بین بردن کشاورزی و تجمیع زمین‌های کشاورزی بهره‌وری را افزایش می‌دهد. زمانی‌که تعاونی‌ای با 100 هکتار زمین کشاورزی تشکیل می‌شود این امکان را به‌وجود می‌آورد که بتواند تسهیلات دریافت کند و با آن نیازمندی‌های توسعه کشاورزی را تهیه کنند.» او در پاسخ به این سوال که چگونه باید کشاورزان را به تجمیع زمین‌های کشاورزی اغنا کرد، توضیح داد: «در بعد کارهای صنعتی مانند آبیاری مکانیزه این اتفاق افتاده است و وقتی کشاورزان در این مسیر قرار می‌گیرند زمین‌های بیشتری را می‌توانند زیرکشت ببرند. زمانی‌که زمین‌های کشاورزی در قالب تعاونی مورد مدیریت کشت قرار بگیرد باعث می‌شود علاوه بر افزایش محصول و کشت زمین‌‌های بیشتر، تقسیم هزینه‌های جاری، اشتغال‌زایی هم برای مردم منطقه به وجود می‌آید.»