احیای برجام و ثبات منطقه‌ای

مذاکرات هسته‌ای برای احیای برجام چند هفته‌ای است که در وین در جریان است. بعضی‌ها نسبت به نتیجه مذاکرات خوش‌بین و بعضی‌ها بدبین هستند. یکی از اصلی‌ترین ریشه‌های بدبینی فراتر از مسائل تکنیکی چگونگی رفع یک‌جای تحریم‌ها، به این خواسته تکراری طرف غربی برمی‌گردد که ایران باید بپذیرد مذاکرات هسته‌ای شامل طیف گسترده‌تری از مسائل منطقه‌ای و محدویت برنامه موشکی ایران هم می‌شود. اما طرف غربی باید درک کند که احیای موفقیت‌آمیز برجام خود منجر به مذاکرات منطقه‌ای می‌شود، چون وقتی حس تهدید استراتژیک ایران از سوی آمریکا و غرب با احیای برجام تا حدودی برطرف شود، کشورمان «به‌طور طبیعی» وارد گفت‌وگوهای معنادار منطقه‌ای برای حل بحران‌های جاری می‌شود، چون دست برتر را در میدان‌های منطقه دارد و نگران از باخت نیست و همزمان هم آگاه است که ثبات منطقه‌ای لازمه رشد اقتصادی کشور و تقویت روابط همسایگی به عنوان یک اصل کلان سیاست خارجی کشور است. از یک تصویر دوم، انعقاد برجام فراتر از رفع تحریم‌های اقتصادی، همزمان نقطه آزمایشی برای ایران در جهت اعتماد‌سازی و گفت‌وگوی بیشتر با غرب برای حل مشکلات ژئوپلیتیک جاری، از جمله تثبیت جایگاه و نقش منطقه‌ای ایران در شرایط خلأ قدرت پس از تحولات بهار عربی و حل بحران‌های جاری در سوریه، عراق، یمن و... در چارچوب منافع کشور بود. این نکته چندین بار توسط مقامات کشورمان و در مناسبت‌های گوناگون تاکید شد. چون کشورمان خودش از بی‌ثباتی و حضور بیگانگان در منطقه بیشترین ضرر را می‌کند. اما دولت ترامپ با خروج از برجام و اعلام پیش‌شرط‌های غیرقابل‌قبول برای مذاکره، این فرصت را از دست داد و سیاست «فشار حداکثری» دولت آمریکا برای فلج کردن اقتصاد ایران و فروپاشی کشور از درون با سیاست «حضور حداکثری» و فعال ایران در منطقه روبه‌رو شد. ایران این بار حتی با اهداف و اصول مشخص‌تر همچون تلاش برای خروج دائمی آمریکا از منطقه و تقویت نیروهای دوست با هدف تضعیف موقعیت رقبای منطقه‌ای همچون سعودی‌ها در میدان‌های نبرد شد. ایران همچنین با کاهش تعهدات هسته‌ای در چندین مرحله قدرت چانه‌زنی و بازدارندگی خود را برای دستیابی به هدف بزرگتر؛ یعنی حفظ بقای کشور افزایش داد. البته برخلاف گفت‌وگوهای منطقه‌ای که ظرفیت‌های لازم را برای ورود به یک معادله برد- برد را دارد، مساله محدودیت برنامه موشکی ایران بیشتر یک معادله برد- باخت و به ضرر کشورمان است، چون به قوه بازدارندگی تهدیدات مربوط می‌شود و تاریخ روابط بین‌الملل هم نشان می‌دهد هیچ کشوری در مورد قوه بازدارندگی متعارف خود با دیگران به سادگی مذاکره نمی‌کند. از این لحاظ، مساله موشکی بیشتر مورد توجه رژیم اسرائیل است که به صورت قالب‌بندی‌شده به مذاکرات هسته‌ای وارد شده و پیشرفت این برنامه را یک تهدید جدی برای بقای خود می‌داند.

ادامه صفحه 16