سدسازی غیراصولی جیرهبندی آب را رقم زد
محمدرضا محبوبفر، عضو انجمن مخاطرات محیطی و توسعه پایدار در این رابطه به «آرمانملی» گفت : «ایران با توجه به سیاستها و تصمیمسازیهایی که در محیطزیست کشور از جمله منابع آبی طی چهار دهه گذشته داشته، متاسفانه از امسال وارد وضعیت ورشکستگی آب شده است. به این صورت که الان بحران آب در سطح کشور پدیدار شده و این بحران همیشگی و دائمی خواهد بود.» او ادامه داد: «در سالهای گذشته از موضوع تنش یا بیآبی در کشور صحبت میکردیم، اما با توجه به سوءمدیریتها در مورد منابع آب و محیطزیست و استفاده کامل از همه منابع آبی بهعنوان نمونه ذخایر آب استراتژیک و آبخوانها، آبخوانها توان جایگزینی ندارند. میزان مصرف فقط از منابع آب زیرزمینی و آبخوانها و ذخایر استراتژیک آبهای زیرزمینی کشور سه برابر جایگزینی این منابع است.» محبوبفر اضافه کرد: «از طرفی هم وقتی آبهای سطحی در محیطزیست را مطالعه کنیم مشخص است که در حال حاضر آب جاری در کشور وجود ندارد، منظور از نبود آب جاری در کشور آب متعلق به رودخانهها و دریاچههاست. آبی که الان در سطح کشور میبینیم صرفا برای رفعکردن نیازهای روزانه کشور از جمله آشامیدن، کشاورزی، صنعت است و آبی
که باید در اختیار محیطزیست کشور تحت عنوان حقابه قرار بگیرد، وجود ندارد.» عضو انجمن مخاطرات محیطی و توسعه پایدار تاکید کرد: «همه این عوامل که گفتم منجر به این شده که ما از همین امسال با بحران همیشگی و دائمی آب تحت عنوان ورشکستگی آب مواجه باشیم. این نکته را هم باید بگویم که بحران آب در کشور آنچنان دامنه وسیعی پیدا کرده است که الان میبینیم خاموشیها در سراسر کشور افزایش پیدا کرده بهطوریکه همین الان در تهران برخی از مناطق روزانه سه بار خاموشی دارند و مساله منابع آبی کشور ما را به نقطهای رسانده که احتمال قطعی آب را هم در هفتههای آینده در سطح کشور داشته باشیم و مردم باید منتظر قطعی و جیرهبندی آب در سطح کشور باشند.»
سدسازی منسوخ شده است
او در پاسخ به این سوال که ما سالهاست درگیر موضوع خشکسالی و کمبارشی در ایران هستیم، سدسازیهایی که در کشور انجام شده چقدر به حفظ منابع آبی کمک کرده یا برعکس ضربه زده، توضیح داد: «در کشورهای توسعهیافته، صنعتی و آنهایی که از هر لحاظ توسعه یافتهاند موضوع سدسازی منسوخ و منتفی شده است. یعنی روشهای تامین آب این کشورها از طریق سدسازی نیست یا اینکه در مواقع خاص یا در مکانهای خاص که از نظر جغرافیایی امکان هدررفت آب وجود دارد، اقدام به سدسازی میشود.» محبوبفر افزود: «یعنی الان در سطح دنیا و کشورهای توسعهیافته و ابرقدرت در حوزه محیطزیستی و اجتماعی و اقتصادی، سدسازی معنا ندارد و برای تامین آب در دسترس خودشان از روشهای دیگری از جمله روشهای سدسازی در زیرزمین که از آن با عنوان سدسازی برسطح آبهای زیرزمینی یاد میکنیم یا روشهای دیگری مانند صرفهجویی، بازیافت و احیای مجدد آب استفاده میکنند تا منابع آبی لازم مصارف مختلف نظیر کشاورزی و صنعت را تامین کنند، اما الان در کشورمان مشاهده میکنیم که متاسفانه وزیران یا رئیسجمهوری که جدید انتخاب میشود در زمینه سدسازی مسابقه برگزار میکنند و آن هم به بهای نابودی
طبیعت.» او ادامه داد: «الان وضعیت به جایی رسیده که این سدسازیها در سطح کشور بهجای کاهش متاسفانه از ابتدای انقلاب به بهویژه در چهار دهه اخیر افزایش پیدا کرده و جالب است که یکی از دلایلی که منجر به کاهش آب و بارش در طبیعت شده و میزان منابع آبی را کاهش داده همین سدسازیها هستند. بهعنوان نمونه هر سدسازیای که صورت میگیرد بهدلیل راکدشدن آب پشت سد تا ۴۰ درصد تبخیر آب افزایش پیدا میکند.» عضو انجمن مخاطرات محیطی و توسعه پایدار تصریح کرد: «جالب است که این سدسازیها در کشور به اسم توسعه اتفاق افتاده و باید بگویم که نهتنها توسعه نبوده بلکه ضد و توهم توسعه چراکه سدسازیها مساوی با پسرفت توسعه مناطق بوده است. اگر به سدسازیهایی که در دولتهای گذشته در خوزستان صورت گرفته و تبلیغات زیادی هم برای آن شده از جمله سد گتوند ۱ و ۲ یا در شمال کشور سد شفارود مراجعه کنید میبینید که این سدها شکست خورده هستند. الان میبینیم که کارکنان سدشفارود هر روز برای پرداخت نشدن حق و حقوشان اعتراض میکنند، زمینهای اطراف نشست کرده یا رطوبت دیده و منابع طبیعی و جنگلها بهصورت عمدی یا بهدلیل آبگیری سدها قطع یا غرق شدهاند.» او ادامه
داد: «در خوزستان سد یک و دو گتوند هم همین است بهطوریکه غلظت و شوری آبهای زیرزمینی را افزایش داده و زمینها را به شورهزار تبدیل کرده است. آثار سوءسدسازیها در سطح کشور بیشتر از مزیتهای آن بوده است.»
بیاعتمادی مردم به دولتها
او در پاسخ به اینکه در این وضعیت چه راهکاری برای تامین منابع آبی وجود دارد، توضیح داد: «راهکار این است که در مصرف آب در بخش صنعت و کشاورزی و خانگی صرفهجویی صورت بگیرد ولی از یکطرف مردم اعتمادی به مسئولان ندارند و از یکطرف هم مسئولان در جهت اغنای افکار عمومی جامعه ناموفق بودهاند. آیا میدانید که مصرف آب بهعنوان مثال در دو نقطه شهری ایران مثل اصفهان و تهران نسبت به مدت مشابه در سال گذشته تا ۳۵ درصد افزایش پیدا کرده است و این در شرایطی است که این مطالعه بهصورت پایلوت در این دو شهر صورت گرفته درحالیکه تبلیغات زیادی از سوی مسئولان در مورد صرفه جویی و لزوم بهرهوری در مصرف آب صورت میگیرد!» محبوبفر افزود: «معتقدم اولین رویکرد صرفهجویی است، خاموشیها و در هفتههای آینده جیرهبندی و قطع آب در سراسر کشور یک زنگ خطر برای مردم کشور است که باید صرفهجویی کنند. طرف دیگر موضوع این است که باید هرگونه بهرهبرداری از منابع آب سطحی و زیرزمینی را متوقف کنیم. یعنی اگر کاربریهای جدید بهعنوان نقاط صنعتی و مسکونی یا غیره تعریف شده باید جلوی این کار را بگیریم تا برداشت در همین نقطهای که وجود دارد، متوقف شود.» عضو
انجمن آمایش سرزمینی کشور ادامه داد: «الان شاهد این مساله هستیم که کشاورزان در اصفهان و مردم در چهارمحالوبختیاری در خوزستان و سایر استانها به نبود آب اعتراض میکنند و جنگ آب از شهرها به روستاها رسیده و فراگیرتر شده است و ما شاهد این هستیم که در بهبوحه ورشکستگی و فقدان آب باز به اسم توسعه صنعتی یا مسکونی برداشتهای جدید از منابع آب سطحی و زیرزمینی تعریف میشود و این برداشتها اجرا هم میشود.» او اضافه کرد: «راهکار دیگر این است که در کلیه سازمانهای تخصصی در زمینه محیطزیستی و منابع آب و زمینههای مرتبط گشایش سیاسی رخ بدهد، چون الان پستهای کلیدی و حساس و مشاغل مهم در این سازمانها متاسفانه طی چهار دهه گذشته در دست جریان سیاسی و اقتصادی بوده که تمام تصمیمسازیها و برنامهریزیهایش ضد توسعه، منابع طبیعی و محیطزیست کشور بوده است. ما باید این سازمانها را از دست افرادی که پستهای مهم و کلیدی و مشاغل حساس را در مدیران بالادستی و میانی در انحصار خود دارند، خارج کنیم.» محبوبفر تاکید کرد: «باید افرادی که کاربلد و متخصص و پاکدست هستند و دل در گروه محیطزیست وطن دارند، جایگزین آنها شوند. افرادی هم که سیاسیاند
تصمیمگیریها را براساس خط و خطوط سیاسی و جناجی خودشان ترسیم نکنند و فقط مناقع محیطزیست و منافع آینده مردم را در نظر بگیرند.»
