چرا گیاهان کوهی را نباید بچینیم؟

بهار فصل زایش و باروری است؛ در این فصل بیشتر دشت‌های کشور البته آنهایی که از دست تخریب انسان درامان مانده‌اند، به سفره‌های هزاررنگ تبدیل می‌شوند؛ گل‌های رنگارنگ و انواع گیاهان، زینت‌بخش آنها می‌شوند و تا چشم کار می‌کند زیبایی و عظمت خلقت است که جلوه‌نمایی می‌کند؛ البته در میان این همه زیبایی حتما دیده‌اید که عده‌ای سبد به‌دست درحال چیدن انواع گیاهان هستند، گیاهانی مانند کنگر، ریواس، پونه، کرفس کوهی و برخی گل‌های خودرو مانند لاله وحشی که با این کار قبل از به گُل نشستن و گرده‌افشانی عمرشان تمام می‌شود. دراین‌باره ایرنا نوشت: درواقع همین زیبایی بلای جانشان می‌شود درحالی‌که کارشناسان معتقدند باید به این گیاهان فرصت گل‌دهی و گرده‌افشانی داد تا منقرض نشوند. اگر با همین روال کنونی ادامه دهیم، تا چند سال آینده انبوهی از گیاهان خود را برای همیشه از دست خواهیم داد. اما گویی برداشت این گیاهان که به گیاهان کوهی در میان مردم رواج‌یافته، به عادت تبدیل شده است؛ چون با آغاز بهار در بازارچه‌های مختلفی از کشور از جمله بازار تجریش تهران انواع گیاهان کوهی به چشم می‌خورد که هر فروشنده‌ای مانند یک کارشناس نسبت‌به فواید آن گیاه داد سخن سر می‌دهد درحالی‌که مصرف همین گیاهان هم اصول خود را دارد. در ایران حدود هشت‌هزار گونه گیاهی وجود دارد که حداقل دو برابر گونه‌های گیاهی موجود در قاره اروپا است اما این فراوانی باعث نمی‌شود که لجام‌گسیخته به‌ جان آن بیفتیم و به‌محض سربرآوردن از خاک آن را قلع‌وقمع کنیم و مجال زندگی کردن حتی کوتاه را به آن ندهیم؛ حداقل بگذاریم گیاه گل دهد تا برای نسل‌های آینده هم حفظ شود. اما تب مصرف گیاهان دارویی به حدی در کشور بالا گرفته که همه نوع گیاه را با هم دم می‌کنند و می‌خورند، حتی امروزه که کشور درگیر ویروس کرونا است باز هم عده‌ای سودجو وارد میدان شده و اقدام به تبلیغ برای برخی گیاهان می‌کنند که می‌تواند مانع بیماری کرونا شود که به‌طور قطع جای تامل دارد. وقتی تقاضا بالا می‌رود عرضه هم افزایش می‌یابد و این مساله موجب یورش به دشت‌های کشور و چیدن گیاهانی می‌شود آن‌هم گیاهانی که هنوز نرسیده‌اند و به گل ننشسته‌اند؛ در این میان حتی هستند گیاهانی که نه‌تنها خاصیت دارویی ندارند بلکه مضر هم هستند اما افراد تحت تاثیر تبلیغات نادرست بدون تفکر آنها را مصرف می‌کنند. البته این گیاهان فقط به‌طور مستقیم به دست انسان قلع‌و‌قمع نمی‌شوند بلکه ورود بیش‌از حد دام به مراتع هم مزیدبر علت است، دشت‌های کشور از لحاظ گونه‌های گیاهی بسیار غنی است و تنوع بالایی دارد به‌عنوان مثال در شمال کشور نزدیک به ۱۲۰گونه درختی وجود دارد که هرکدام برای خود محصولاتی دارند که از آنها برداشت می‌شود اعم از میوه یا برگ یا بخش‌های دیگر که بهره‌برداری می‌شوند. حال اگر فرصت رشد به آنها داده نشود به‌طور قطع سال به سال از حجم آنها کاسته می‌شود. یا زمانی که دامدار در فصل بهار دام را برای چرا به دشت می‌برد، آن‌زمان تازه گیاه سر از خاک بیرون آورده و بسیار تازه و شکننده است و حیوان هم گیاه را از انتهای ساقه می‌خورد و گاهی از ریشه درمی‌آورد بنابراین دیگر گیاهی نمی‌ماند تا برای سال آینده رشد کند و به‌مرور از انبوه گیاهان در دشت و مراتع کم خواهد شد. این مساله موجب خالی شدن زمین می‌شود که عواقب خود را به‌همراه را دارد، مثلا در چند سال اخیر بروز سیلاب زیاد شده است که کارشناسان یکی‌از دلایل آن را از بین رفتن پوشش گیاهی در بالادست می‌دانند، چون گیاهان به نوعی موجب جذب شدن آب در خاک می‌شوند و این مساله موجب می‌شود تا جلوی جاری شدن آب و سیلابی شدن گرفته شود.
افزایش فرسایش خاک
زمانی که پوشش گیاهی از بین می‌رود علاوه‌بر اینکه فرسایش خاک چند برابر می‌شود خاک، حاصلخیزی خود را هم از دست می‌دهد، ازسوی دیگر با جاری شدن سیل و غلطیدن خاک به سمت پایین‌دست، سدهایی که برای احداث آنها میلیاردها دلار هزینه شده زودتر از زمان تعیین‌شده با گل‌و‌لای پر می‌شوند چون همه خاک‌هایی که با سیل جاری می‌شوند درنهایت به سدهای پایین‌دست می‌ریزند. یعنی اگر قرار بود عمر سدی مثلا ۴۰سال باشد بعداز ۲۰سال عمر مفید خود را از دست می‌دهد، حتی اگر لایروبی هم صورت گیرد بعداز مدتی قدرت لایروبی آن سد از بین می‌رود. ازسوی دیگر می‌دانیم که زندگی حیوانات زیادی به گیاه وابسته است، انواع سم‌داران مانند کل و بز، قوچ و میش و آهو که غذای اصلی گربه‌سانان هستند از گیاهان تغذیه می‌کنند بنابراین اگر برای این حیوانات که طعمه اصلی گوشتخواران هستند گیاه به اندازه کافی نباشد آنها برای تهیه غذا ناچار به مهاجرت می‌شوند و این مساله مانند حلقه‌های زنجیر حیات حیوانات را تحت تاثیر قرار می‌دهد. حتی می‌تواند به اقتصاد زندگی انسان هم ضربه وارد کند، مثلا صنعت زنبورداری که انسان‌های زیادی به آن مشغول هستند وابسته‌به گیاه است بنابراین اگر تراکم گیاهان در یک منطقه از بین برود زنبورها سرگردان می‌شوند و آن منطقه حتی از لحاظ گرده‌افشانی هم دچار چالش می‌شود بنابراین نابودی گیاهان برابر با نابودی حیات وحش است.