تانگوی گروسی تبلیغاتی‌ست

آرمـــان مـلـــــی

علیرضا پــورحسیــن: مدیرکل آژانس بین‌المللی انـرژی اتـمی در پاســخ به سوالی درخصوص اصرار ایران مبنی بر اینکه آمریکا گام اول را باید بردارد، گفته است که تانگو، دونفره است. گروسی در صحبت‌‌های خود با این واکنش عجیب اشاره داشت که ایران طی دو سال گذشته ظرفیت‌های جدید و مواد هسته‌ای انباشته است و از این زمان برای ارتقای مهارت‌‌های خود استفاده کرده است. او با اشاره به گفت‌‌وگوهای خود با طرفین ایرانی و آمریکایی بیان کرد که گمان می‌‌کند بازگشت آمریکا به برنامه اقدام مشترک امکان‌پذیر است و آن‌ها می‌خواهند بازگردند اما شماری از مسائل باید شفاف شوند. سخت است اما غیرممکن نیست. از سوی دیگر سایر طرفین برجام همچنان بر راه‌حل دیپلماتیک همچون گروسی تاکید دارند و معتقدند استفاده از پنجره فرصت دیپلماتیک سه‌ماهه‌‌ای که ایران مهیا کرده، حائز اهمیت است. مشاور امنیت ملی رئیس‌جمهور آمریکا در همین راستا با همتایان خود از کشورهای آلمان، فرانسه و انگلیس روز گذشته گفت‌وگو کرد. در راستای بررسی این مساله «آرمان ملی» گفت‌وگویی با امیرعلی ابوالفتح، تحلیلگر مسائل بین‌الملل داشته است که در ادامه می‌خوانید.

ارزیابی شما درخصوص جدیدترین صحبت‌های مدیرکل آژانس درباره روابط ایران و آمریکا چیست؟

از حدود 12سال پیش دبیرکل‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با پررنگ‌تر شدن پرونده ایران، هرازگاهی از این اظهارات انجام داده‌اند. این اظهارات در عرصه بین‌المللی آنچنان اهمیتی ندارد و نمی‌تواند تاثیرگذار باشد و اینکه از لفظ تانگو استفاده کرده و خواستار اقدام طرفین شده، صحبتی است که سایر طرفین برجام نیز مطرح می‌کنند و صحبت‌های این‌چنینی گروسی بیشتر بار تبلیغاتی و رسانه‌ای دارد. ایران که رسما موضع خود را اعلام کرده و به‌وضوح گفته است خواستار چیست. اینکه گروسی این موضع‌گیری را انجام دهد یا ندهد، تفاوتی در مواضع طرفین برجام ایجاد نمی‌کند و بیشتر جنبه ژورنالیستی دارد.

موضع‌گیری‌های برخی در کنگره آمریکا نیز از این دست است یا تا به این میزان موثر می‌تواند واقع شود که در آینده برجام خللی ایجاد کند؟

مخالفت با برجام و ارائه طرح در کنگره بیشتر از سوی جمهوریخواهان در حال انجام است. بعضا مشاهده کرده‌ایم که در برخی طرح‌ها تعدادی از دموکرات‌ها با آنها همراهی می‌کنند و این برای نخستین‌بار نیست که مطالبی علیه ایران یا برجام مطرح می‌شود و به‌وفور در گذشته نیز مطرح شده است. مهم این است که آیا این طرح‌ها به تصویب مجلس نمایندگان برسد یا خیر. در هر دوره کنگره نزدیک به 500 طرح مطرح می‌شود اما تعداد اندکی از آنها تصویب و تبدیل به قانون می‌شود. این حرکت‌ها بیشتر از آن جهت است که برای خود در تاریخ ثبت کنند که در مقابل برجام ایستاده‌اند. در این میان باید توجه داشت هنوز دولت بایدن نیز اقدامی انجام نداده که کسی در داخل آمریکا بخواهد مانع آن شود. جمهوریخواهان امروز به هر دری می‌زنند تا جلوی بایدن را بگیرند اما هنوز با وجود این تلاش‌ها بایدن کار خاصی نکرده است که آنها نگران باز شدن دست ایران هستند. بایدن در آستانه بازگشت به برجام نیست و این پروسه هنوز سخت و زمانبر است. فعالیت‌های برخی نمایندگان کنگره بیشتر در قالب رقابت‌های داخلی آمریکا و بازی‌های سیاسی مختص آن کشور است و کمتر در ارتباط با ماهیت برجام است. به همین دلیل مخالفت تعدادی در کنگره نمی‌تواند روی برجام تاثیری داشته باشد. نهایت کاری که توانستند انجام دهند در زمان اوباما بود که دموکرات‌ها نتوانستند مانع جمهوریخواهان شوند. اگر کاخ سفید واقعا عزم و اراده‌ای داشته باشد که به برجام بازگشته و تحریم‌ها را لغو کند، قطعا بر این فعالیت‌ها در کنگره نیز می‌تواند غلبه کند و تحت تاثیر آنها قرار نخواهد گرفت. آنچه به نظر می‌رسد دولت فعلی نیز در کوتاه‌مدت کار خاصی انجام نخواهد داد. امروز جمهوریخواهان هم در سنا و هم در مجلس نمایندگان در اقلیت هستند اما بعضا نیز شاهد هستیم برخی دموکرات‌ها نیز با آنها همراه می‌شوند. در محکومیت ایران در حمایت از تروریسم یا حمایت از رژیم‌صهیونیستی معمولا این اتفاق نظر شکل می‌گیرد اما در مواقعی که می‌خواهند برای دولت و رئیس‌جمهور محدودیت ایجاد کنند، از حمایت دموکرات‌ها برخوردار نیستند. این برخورد در هر طرح متفاوت است.

در این میان و با وجود همه این موانع آیا دولت آمریکا به آزادسازی منابع مالی ایران ادامه می‌دهد و آیا صادرات اقلام دارویی به ایران را برای خود یک گام محاسبه کرده و منتظر واکنش ایران است؟

مقامات آمریکایی تا این لحظه و به‌صورت رسمی منابع مالی ایران را در کره جنوبی آزاد نکرده‌اند. ایالات‌متحده حتی در زمان ترامپ در ظاهر برای صادرات اقلام دارویی و بهداشتی نیز منعی قرار نداده بود، بنابراین صادرات این اقلام از سوی کره‌جنوبی به ایران نمی‌تواند یک گام محسوب شود. فقط زمانی آمریکا کاری انجام داده است که به ایران اجازه هرگونه دسترسی به منابع مالی خود را بدهد. اگر بخشی از اموال ایران مشخصا می‌تواند صرف خرید دارو غذا شود و این گام جدیدی نیست و در گذشته از طریق سوئیس نیز انجام شده است. این یک سیگنال نیست. باید خارج از مسائل بشردوستانه اقدامی انجام دهند تا بتوان آن را گام مثبت و عملیاتی دانست.