خانم رئیسجمهور به صحنه می آید؟
آرمان ملي- مليکا قراگوزلو: در هر دوره انتخابات رياستجمهوري بحث تفسير واژه «رجل سياسي» که در اصل 115 قانون اساسي مطرح شده، تبديل به دستاويزي براي از بين بردن انگيزه زنان براي کانديدا شدن ميشود البته مخالفان حضور زنان در عرصه رياستجمهوري، هيچگاه مخالفت خود را علني نکرده و تنها به گفتن اينکه زن شايستهاي براي جلوس بر کرسي رياستجمهوري وجود ندارد. موافقان هم به دو دسته تقسيم ميشوند؛ نخست افرادي که حقيقتا به دنبال حضور زنان در اين عرصه هستند و گروه ديگري که به دنبال مطرح کردن خودشاناند. در پاسخ به مدعيان وجود زن شايسته براي جلوس بر کرسي رياستجمهوري بايد به زنان نقشآفرين در تحولات کشور اشاره شود که تعدادشان محدود نيست و گستره بزرگي را تشکيل ميدهند؛ زناني همچون اعظم طالقاني که با وجود تمام سختيهايي که وجود داشت، براي انتخابات رياستجمهوري ثبتنام کردند و با بيتوجهي مواجه شدند.
تفسير واژه «رجل سياسي»
سال 58، هنگامي که قانون اساسي در حال تدوين بود و بحث به قانون انتخابات رياستجمهوري و ويژگيهاي کانديداي رياستجمهوري رسيد، برخي با اشاره به آوردن عنوان «زنان» در اصل 115 قانون اساسي مخالفت کردند که آيتا... بهشتي براي سامان دادن به اوضاع، با پيشنهاد واژه «رجل» به اين بحث خاتمه داد و نقل به مضمون گفت که انشاءا... اگر قرار بر حضور زنان در انتخابات رياستجمهوري شد، شوراي نگهبان بعدها در اين باره تصميم گرفته و اين واژه را به زعم خود، تفسير کند. در همين راستا، محمد بهادري جهرمي، حقوقدان بيان کرد: «اعضاي شوراي نگهبان اگر با يک کانديداي اصلح زن در انتخابات مواجه شوند، در نهايت با راي اکثريت در خصوص «رجل» بودن آن کانديدا تصميم خواهند گرفت، اما تاکنون شوراي نگهبان با چنين موضوعي مواجه نشده است.» موضوع «رجل سياسي- مذهبي»، نيازمند بازتعريف دوباره شوراي نگهبان است. در سال 95 و در ذيل سياستهاي کلي در خصوص انتخابات که از سوي مقام معظم رهبري ابلاغ شد، تکليفي متوجه مسئولان ذيربط شد تا شرايط و معيارهاي «رجل سياسي- مذهبي» و «مدير و مدبر» بودن را تعريف و اعلام کنند اما همچنان شاهد چنين تلاشي از طرف مسئولان «ذيربط» براي تعيين تکليف اين واژه نبوده و نيستيم. اکنون بسياري از افراد جامعه بهويژه زنان اين موضوع را مطرح ميکنند که آيا براي انتخابات رياستجمهوري آتي شرايط براي تاييدصلاحيت زنان فراهم ميشود؟ بهادري جهرمي در اين باره اظهار کرد: «شوراي نگهبان براي انتخابات سال آينده نيز بر تفسير سال 97 خود باقي خواهد ماند و به نظر نميرسد تا چند سال در اين موضوع تفسير جديدي را نيز ارائه کند.»
خانم رئيسجمهور به صحنه ميآيد؟
در همين راستا، فاطمه راکعي، دبيرکل جمعيت زنان مسلمان نوانديش و عضو جبهه شوراي هماهنگي اصلاحطلبان در رابطه با نقش زنان در انتخابات 1400 گفت: «زندهياد اعظم طالقاني با همه وجود و با همه مشکلاتي که در آخرين روزهاي عمر خود داشت، هر دوره در انتخابات ثبتنام ميکرد و رجل سياسي را شخصيت و انسان سياسي تعريف ميکرد. ما هم اين راه را ادامه ميدهيم.» با اين وجود، هنوز شاهد معرفي رسمي هيچ زني از هيچ يک از احزاب براي رياستجمهوري نبودهايم. بيش از چهاردهه است که وقتي صداي پاي انتخابات رياستجمهوري به گوش ميرسد معماي کانديداتوري زنان هم دوباره بر سر زبانها ميافتد و در طول همه اين سالها يک جمله از زبان اهالي شوراي نگهبان که وظيفه تفسير قانون اساسي را به عهده دارد بيان شده است: «هيچ منعي براي کانديداتوري زنان وجود ندارد» هرچند اين اميد به زنان داده ميشود که منعي براي کانديداتوريشان وجود ندارد اما تا امروز هيچ زني از فيلتر براي حضور در حلقه رقابت انتخاباتي رياستجمهوري عبور نکرده و اين ميدان در انحصار مردان قرار گرفته است. سيزدهمين انتخابات رياستجمهوري نيز همچنان به سبک و سياق انتخاباتهاي گذشته محل بحث است که آيا زنان در اين انتخابات ميتوانند انحصار مردانه را بشکنند و در حلقه کانديداهاي رياستجمهوري قرار بگيرند؟ «شايد در انتخابات آينده کانديداي زن داشته باشيم» اين پاسخي بود که عباسعلي کدخدايي سخنگوي شوراي نگهبان در آخرين نشست خبرياش به زبان ميآورد؛ موضوعي که جدال بر سر تعريف «رجل سياسي» را دوباره داغ ميکند. کدخدايي گفته بود: «ثبتنام زنان بلامانع است و بحثهاي ديگر بايد بهتدريج حل شود.» اکنون بايد منتظر زمان ثبتنام کانديداهاي 1400 و نحوه مواجهه با بررسي صلاحيت کانديداهاي خانم بود.
