طرحي که به سرانجام نرسيد
«آرمان ملي» از ايده گفتوگوي تمدنها 22 سال بعد گزارش ميدهد
طرحي که به سرانجام نرسيد
محمدعلي ابطحي: گفتوگوي تمدنها ميتوانست سرنوشت متفاوتي براي بشريت رقم بزند
آرمان ملي: چند روزي از روز جهاني صلح ميگذرد و طي اين روزها اظهارنظرات مختلفي نسبت به شرايط فعلي جهان و لزوم صلح پايدار مطرح ميشود. جالب اينکه امسال اين ايام با سالروز طرح گفتوگوي تمدنها مقارن شده و يادآور ايده بسيار مبتکرانه و خلاقانه رئيس دولت اصلاحات شد که توانست با اکثريت آرا در سال 1998 آن سال را به نام خود کند. 24سپتامبر 1998 يعني حدودا 22 سال قبل بود که رئيسجمهوري اسلامي ايران در سخنراني سالانه خود در صحن عمومي سازمان ملل متحد از «گفتوگوي تمدنها» سخن گفت. گفتوگوي تمدنها درحاليکه از سوي رئيس دولت اصلاحات مطرح ميشد که چندسال پيش از اين، نظريهپرداز مشهور آمريکايي از ايده خود بهعنوان «برخورد تمدنها» رونمايي کرده بود و دو سال پيش از اين يعني در 1996 با نگارش کتابي ايده خود را شرح و بسط داد. اما دو سال بعد رئيس دولت اصلاحات بهعنوان رئيسجمهور يک کشور اسلامي که اتفاقا يک روحاني مذهبي و ديني بود، ايده «گفتوگوي تمدنها» را مطرح کرد و اين سرآغازي شد براي شکلگيري روند متفاوت در روابط ميان ايران بهعنوان يک کشور اسلامي و جهان. چندسال بعد سازمان ملل متحد در بيانيهاي سال 2001 را به ايده رئيسجمهور ايران اختصاص داد و شعار آن سال را «گفتوگوي تمدنها» ناميد. در ايران نيز روز 30 شهريور بهعنوان «روز گفتوگوي تمدنها» نامگذاري شد. البته ايده رئيس دولت اصلاحات در داخل با استقبال چنداني مواجه نشد، جناح مقابل رئيسجمهور هيچگاه ايده او را نپسنديدند و البته طيف تندروي آنها نيز براي تخريب آن از هيچ تلاشي مضايقه نکرد، بهويژه بعد از حمله آمريکا به افغانستان و عراق بود که برخي از تندروترين چهرههاي جريان راست ايران رئيس دولت اصلاحات را به اين متهم کردند که «گفتوگوي تمدنها» زمينهساز اين حمله و اشغال از سوي آمريکا بوده است. البته آنها تنها به اين اکتفا نکردند، در 30 شهريور 1389 دبير شوراي فرهنگ عمومي در دولت محمود احمدينژاد در نشستي از حذف برخي عناوين از تقويم رسمي ايران به دليل آنچه «نبود متولي خاص يا عدم جامعيت ملي» مطرح ميشد، خبر داد. با اين حال آنچه مسلم است اگر شرايط داخلي و بينالمللي اجازه ميداد اين ايده ميتوانست نتايج بسياري مطلوب و تاثيرگذاري در صلح جهاني داشته باشد و چهرهاي بهتر اسلام رحماني را نشان دهند. اما به سبب اينکه در داخل کشور دولت بعد از دولت اصلاحات اين طرح را ناديده انگاشته شد و بسياري از تندرويها در منطقه و جهان نيز به انجام رسيد، اين طرح تا حد زيادي به ناکامي گراييد. گرچه امروز نيز گفتمان صلح امروز نه با نام گفتوگوي تمدنها که با نام ديگري ازسوي دولت حسن روحاني پيگيري ميشود اما مثل همان زمان همچنان با مخالفتهايي نيز روبهرو است.
ايــن تــئوري ميتوانــست جــايگزين تئوري خشونت شود
رئيس دفتر رئيس دولت اصلاحات درخصوص شکلگيري ايده گفتوگوي تمدنها و همچنين برهه زمانياي که در آن دوره مطرح شد، اظهار داشت: اين ايده از دوران پيش از رياستجمهوري در ذهن رئيس دولت اصلاحات بود، حتي پيش از اينکه کانديدا باشد و خود را مطرح کند. ايلنا نوشت، حجتالاسلام محمدعلي ابطحي گفت: در واقع کلا مکتب او مکتب گفتوگو بود و در آن دوره که چنين مطلبي مطرح شد، اين تئوري را ميتوانست جايگزين اوجگيري خشونتهايي که در همان سالها در دنياي اسلام رواج پيدا کرده بود، کند. منظور از خشونتهاي آن دوران خشونتهاي طالباني در وهله اول که در ادامه منجر شد به خشونتهاي القاعدهاي و آغاز بدنام کردن جهان اسلام بهوسيله اين گروههاي منحرف است که بهتازگي دنياي اسلام در حال تجربه اين اتفاقات بود.
عدم استقبال داخلي
ابطحي افزود: اگر ما در اين هياهوهاي خشونتآميز گروههايي که به نام اسلام در آن سالها کار خود را شروع کردند، پرچمدار گفتوگو و صلح حداقل درون جهان اسلام يا رابطه اسلام و غرب بوديم، بشريت ميتوانست از اين موضوع خيلي منتفع شود. مشاور رئيسجمهور در دولت اصلاحات، بيان کرد: اين اتفاق ميتوانست در سطح کل جهان رقم بخورد و گفتوگو جايگزين سلاح و خشونتهاي طالباني و القاعدهاي شود که بعد به 11 سپتامبر، اشغال افغانستان و عراق و اتفاقات ديگر منجر شد، درحاليکه اگر از اين ايده درون کشور استقبال ميشد، افتخاري بود که به جمهوري اسلامي داده ميشد که پرچمدار اين جريان باشد و مسير تعامل جهان اسلام با جهان بهويژه تحولات بعدي را تحتتاثير خود قرار دهد و حتي شايد سرنوشت بشريت نيز به گونه ديگري رقم ميخورد، اما متاسفانه جنگ قدرت داخلي باعث شد که کمتر از همه جا اين اتفاق در درون ايران ديده شود و بيشتر از همه جا در درون کشور با اين ايده و اين روند درگير شوند. مشاور رئيس دولت اصلاحات عنوان کرد: در نهايت هم بحث گفتوگوي تمدنها که ميتوانست يک سرنوشت متفاوت و بزرگي را براي بشريت رقم بزند، به انزوا رفت و دنيا هم ديد که ادبيات گفتوگو، ادبيات نمايندگي جهان اسلام نيست و در نتيجه خشونت، خشونت آفريد و وضعيتي را ايجاد کرد که امروز همه دنيا ناظر و شاهد آن هستند.
