زمان خروج یکطرفه از برجام هم جامعه جهانی علیه آمریکا بود

آرمان ملي- اميد کاجيان: مکانيسم ماشه فعال شده اما مخالفت‌هاي اعضاي شوراي امنيت با آن ادامه دارد. ايران و ساير کشورها از اين مي‌گويند که آمريکا حق فعالسازي اين مکانيسم را ندارد، اما آمريکا اقدامات خودش را با استناد به قطعنامه 2231 و نه برجام ادامه مي‌دهد. آنچه مسلم است اينکه اکنون 13 کشور از 15 کشور طي نامه‌هايي از مخالفتشان با طرح آمريکا براي «اسنپ بک» خبر دادند. اما آيا صرفا اين موضوع و اين نوع مخالفت مانعي براي مکانيسم ماشه خواهد بود؟ آنچه اين روزها در شوراي امنيت مي‌گذرد به نظر بسياري اتفاقي مبهم و ناشي از يک خلا قانوني و عدم پيش‌بيني آن است. آمريکا تفسير خود را از مکانيسم دارد و ساير کشورهايي که اين روزها مي‌خواهند هژموني اين کشور را تحت‌الشعاع قرار دهند تعريفي ديگر. هرچه هست مکانيسم ماشه فعال شده، آن هم از سوي آمريکا به‌عنوان يکي از اعضاي دائم شوراي امنيت. پمپئو وزيرخارجه آمريکا چند روز پيش با استناد به جمله‌اي در قطعنامه 2231 که به آمريکا اين اجازه را مي‌دهد که در صورت تخطي ايران از برجام، مکانيسم ماشه را فعال کند، اعلام کرد که اين موضوع عينا در قطعنامه‌اي آمده که آمريکا به آن پايبند است و نه برجامي که از آن خارج شده است. به‌هرحال از زماني که درخواست فعالسازي اين مکانيسم به شوراي امنيت برده مي‌شود، اساسا پروسه سي روزه‌اي براي بازگشت تحريم‌هاي بين‌المللي به راه مي‌افتد. در اين مدت دو راهکار در مقابل مخالفان بازگشت اين تحريم‌هاست؛ نخست اينکه اين کشورها، قطعنامه‌اي با موضوع «ادامه لغو تحريم‌هاي ايران» را ارائه بدهند تا در مقابل اين مکانيسم بايستند، وقتي چنين موضوعي به صورت قطعنامه مطرح شود، اما دو معنا دارد، اول بدين معناست که در واقعيت موضوع مکانيسم ماشه از سوي آمريکا را به رسميت شناخته‌اند که در چارچوب آن ناچار به نوشتن پيش‌نويس قطعنامه‌اي با عنوان ادامه لغو تحريم‌هاي ايران براي خنثي‌سازي آن شده‌اند. اگر تصور کنيم تمامي کشورهاي عضو به اين قطعنامه راي دهند، بازهم آمريکا با استفاده از حق وتو مي‌تواند اين قطعنامه را وتو کند يعني بازهم مکانيسم فعال مي‌ماند و بعد از گذشت تاريخ مذکور تحريم‌ها عليه ايران بازمي‌گردد. از سويي، برخي ديپلمات‌ها مي‌گويند با توجه به مخالفت 13 کشور با اين اقدام آمريکا، نيازي به اين قطعنامه نيست. اما عدم ارائه قطعنامه نيز موضوع را از اينکه هست نيز پيچيده‌تر مي‌کند. چون از سويي عدم ارائه قطعنامه مي‌تواند به معناي سکوت و رضايت همين کشورها و بازگشت تحريم‌ها تلقي شود. از طرفي ديگر کشورهاي مختلف ممکن است با اين عنوان که ما مکانيسم را قبول نداريم که بخواهيم براي ايستادگي در مقابلش قطعنامه‌اي بدهيم اساسا منفعلانه هيچ اقدامي انجام ندهند اما بعد از پايان مهلت 30 روزه و عدم اقدامي از سوي اين کشورها، مکانيسم ماشه کارش را مي‌کند و تحريم‌ها دراين زمينه بايد بازگردد.

تکرار فرمول برجام

در اينجاست که دوباره آمريکا تفسير خود و ساير کشورهايي را که امروز به عنوان مخالف در مقابل اين مکانيسم قرار گرفته‌اند از پايان مهلت سي‌روزه خواهند داشت. احتمالا آمريکا اعلام مي‌کند که با پايان اين سي روزه، تحريم‌هاي سازمان ملل برگشته است و در مقابل ساير کشورها يا سکوت خواهند کرد و تعريفي از پايان اين مهلت سي روزه نخواهند داشت يا بازگشت تحريم‌هاي بين‌المللي را به رسميت نمي‌شناسند. در اين شرايط، به نظر عده‌اي وضعيت مشابه خروج يکطرفه از برجام پيش خواهد آمد، آمريکا زماني که از برجام خارج شد هم جامعه بين‌المللي يک‌طرفه عليه اين کشور ايستاد. اما در عمل اين کشور تحريم‌هايي چندگانه عليه ايران وضع کرد که در نهايت اکثر شرکت‌ها و کشورهايي که در مقابل اقدام آمريکا ايستاده بودند از آن پيروي کردند. اکنون اين پرسش پيش مي‌آيد که آيا ايالات‌متحده در پايان سي‌روزه فعال شدن مکانيسم ماشه بازهم همان فرمول را اين‌بار براي تحريم‌هاي بين‌المللي مي‌تواند به کار ببرد؟ به آن معنا که تحريم‌هاي بين‌المللي از سر گرفته شود و جامعه بين‌المللي که به زبان با اين اقدام مخالف است در عمل به تحريم‌هاي بين‌المللي عمل کند؟ همانطور که بعد از خروج آمريکا از برجام در نهايت، راهکارهاي اروپايي مانند اينستکس و ... براي مقابله با آن به مسير مشخصي نرسيد، آيا اين‌بار هم ممکن است در عمل جامعه بين‌الملل در قبال تفسير آمريکا مبني بر بازگشت تحريم‌هاي بين‌المللي کاري از پيش نبرد و از بازگشت اين تحريم‌ها تبعيت کند، حتي اگر آن را قبول نداشته باشد و عليه اين اقدام نيز سخن بگويد؟ در اين ميان اما واکنش ايران در نهايت چه خواهد بود. ايران که به ظاهر حمايت کشورهاي جهان را عليه آمريکا دارد، در نهايت با راه‌اندازي اين مکانيسم و منفعل بودن شوراي امنيت يا همين کشورهاي مخالف در عمل چه خواهد کرد؟ خروج از برجام؟

يک واقعيت

علي بيگدلي کارشناس مسائل بين‌الملل دراين‌باره به «آرمان ملي» مي‌گويد: يک واقعيت را پيش از هر چيز بايد در نظر بگيريم آنچه ژ امروز باعث چنين واکنش‌هايي عليه آمريکا شده است اختلافات اروپا و چين و روسيه با ترامپ است تا موضوع ديپلماسي ما. اتحاديه اروپا مي‌خواهد بقاي برجام را تا زمان انتخابات آمريکا به نوعي کش دهد و وقت بخرد. وي اضافه کرد: اما آمريکا ممکن است با فشارهاي خاص مانند وضع تعرفه‌هاي گمرکي اروپا را به سمت خود جلب کند يا با روسيه ديپلماسي پنهان انجام دهد و با خود اين کشورها را همراه‌تر کند. بيگدلي افزود: آنچه مسلم است اينکه ترامپ چون در عرصه سياست خارجه دستاورد چنداني نداشته است، ايران را به عنوان يک دستاورد مي‌بيند و امروز براي رسيدن به آنچه مي‌خواهد يک‌تنه فشارها بر تهران را ادامه مي‌دهد. اين کارشناس درباره اينکه آيا ممکن است اتفاقي که در برجام رخ داد و تحريم‌هاي يکطرفه آمريکا به کل دنيا سرايت کرد درباره بازگشت تحريم‌هاي بين‌المللي نيز رخ دهد و به‌رغم مخالفت‌ها، ساير کشورها هم به بازگشت تحريم‌ها در عمل تن دهند؟ گفت: احتمالا خود آمريکا به عنوان عضو شوراي امنيت، قطعنامه‌اي را نيز در ارتباط با تحريم‌ها خواهد داد که اگر طرف‌هاي ديگر آن را رد کنند ممکن است واکنش‌هاي متفاوت در برابر آن بگيرد. حتي ممکن است کشورهاي اروپايي يا کشورهايي را که به بازگشت تحريم‌هاي بين‌المللي پابيند نيستند تحريم کند. وي ادامه داد: در هر صورت تنها راه گريز ايران اتحاديه اروپاست فراموش نکنيم اتحاديه اروپا خود در شوراي حکام قطعنامه‌اي عليه ايران ترتيب داد. بنابراين ايران بايد همکاري‌هاي لازم با اروپا را داشته باشد. از سويي سفر رافائل گروسي مديرکل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي که اين هفته به ايران سفر مي‌کند، بسيار مهم است که اگر به خواسته‌هايش درباره بازديدهاي آژانس توجه نشود، مطمئنا اروپا را به سمت آمريکا سوق خواهد داد.